काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
पालुङटार विमानस्थल
पालुङटार विमानस्थल
नेपाल भौगोलिक रूपमा विविधताले भरिएको देश हो जहाँ पहाड, हिमाल र तराई क्षेत्रहरू छन्। यस्ता भौगोलिक विविधताका कारण देशभर यातायातको पहुँच समान छैन। विशेष गरी पहाडी र दुर्गम स्थानहरूमा हवाई सेवा नै जीवनको अभिन्न हिस्सा बन्न पुग्दछ। पालुङटार विमानस्थल पनि त्यस्तै एक ऐतिहासिक विमानस्थल हो, जुन गोरखा जिल्लाको पालुङटार नगरपालिकामा अवस्थित छ। लामो समयसम्म यसले गोरखा क्षेत्रका नागरिकहरूलाई यातायात सेवा दिँदै आएको थियो। तर हाल यो विमानस्थल प्रयोगविहीन अवस्थामा रहेको छ।
स्थापना र उद्देश्य
पालुङटार विमानस्थलको स्थापना सन् १९६० को अक्टोबर महिनामा गरिएको थियो। त्यो समय नेपालमा यातायातका अन्य माध्यमहरू पर्याप्त थिएनन्, विशेष गरी पहाडी जिल्लाहरूमा। गोरखा जिल्ला प्रशासनिक, ऐतिहासिक, तथा पर्यटकीय दृष्टिले अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिन्छ। पृथ्वीनारायण शाहको जन्मस्थल र गोरखा दरबारजस्ता सम्पदाले भरिएको यस जिल्लामा पर्यटकहरूको आकर्षण सदैव उच्च थियो। त्यही कारण पालुङटार विमानस्थल निर्माण गरियो, ताकि पर्यटक, स्थानीय प्रशासन र सर्वसाधारणलाई सुगम आवतजावतको सुविधा मिलोस्। यसले राष्ट्रिय एकता र विकासलाई समेत बलियो बनाउने विश्वास गरिएको थियो।
भौगोलिक स्थिति र भौतिक पूर्वाधार
पालुङटार विमानस्थल समुद्र सतहदेखि १४६७ फिट अर्थात् ४४७ मिटर उचाइमा अवस्थित छ। यसको भौगोलिक स्थान अक्षांश २८°०२′२०″ उत्तर र देशान्तर ८४°२७′५७″ पूर्वमा पर्दछ। विमानस्थलमा एकवटा मात्र रनवे रहेको छ जसको दिशा ०२/२० हो। रनवेको लम्बाइ १०६७ मिटर (३५०१ फिट) रहेको छ। यस रनवेको सतह घाँस र माटोले बनेको छ, जुन सो समयमा प्राविधिक रूपमा साना विमानहरूको लागि उपयुक्त मानिन्थ्यो। तर आधुनिक हवाइजहाजका लागि यस्ता सतहहरू अपर्याप्त ठहरिन्छन्। विमानस्थलमा आवश्यक अन्य पूर्वाधारहरू—जस्तै टर्मिनल भवन, सिमेन्टेड रनवे, विमान पार्किङ, र एयर ट्राफिक कन्ट्रोल—अत्यन्तै साधारण वा अनुपस्थित थिए।
सञ्चालन इतिहास
पालुङटार विमानस्थलको सञ्चालन प्रारम्भमा निकै सक्रिय थियो। नेपाल वायुसेवा निगम (Nepal Airlines) ले सन् १९७९ सम्म यहाँबाट नियमित उडानहरू सञ्चालन गरेको थियो। विमानस्थलबाट विशेष गरी काठमाडौं, पोखरा, र अन्य मुख्य गन्तव्यहरूसम्म हवाई सेवा दिइन्थ्यो। त्यसबेलाका लागि यो सेवा एक क्रान्तिकारी यातायात प्रणाली थियो। पर्यटक, सरकारी अधिकारीहरू, व्यापारी वर्ग, र स्थानीय बासिन्दाहरूले यही विमानस्थलबाट यात्रा गर्ने गर्थे। यसले गोरखाको सामाजिक, आर्थिक तथा पर्यटकीय विकासमा सकारात्मक प्रभाव पारिरहेको थियो।
ह्रास र बन्द हुने प्रक्रिया
१९७९ पछिपछि भने विमानस्थलको महत्त्व घट्न थाल्यो। प्रमुख कारण भनेको प्रिथ्वी राजमार्गको विस्तार थियो, जसले गोरखालाई काठमाडौंसँग सिधा सडकमार्गबाट जोड्यो। सडकमार्ग सस्तो र सहज भएकाले हवाई सेवाको विकल्प बन्न पुग्यो। विमानस्थलको संरचना समयानुकूल नहुनु, आधुनिकीकरणमा लगानी नहुनु, र नियमित हवाई सेवा बन्द हुनुजस्ता कारणले गर्दा विमानस्थल क्रमशः निष्क्रिय हुँदै गयो। समयमा मर्मत नहुनु, घाँस-माटोको रनवेले वर्षायाममा सेवा अवरुद्ध हुनु, र नीतिगत प्राथमिकताको अभावले गर्दा पालुङटार विमानस्थल अन्ततः पूर्ण रूपमा बन्द हुन पुग्यो।
आपतकालीन उपयोग: २०१५ को गोरखा भूकम्प
२०७२ सालको विनाशकारी भूकम्प (सन् २०१५) गोरखा जिल्लालाई केन्द्रविन्दु बनाउँदै आएको थियो। भूकम्पको समयमा पालुङटार विमानस्थलले पुनः आफ्नो महत्त्व देखाउन सफल भयो। सडक मार्गहरू अवरुद्ध भएका बेला राहत सामग्री ल्याउन र प्रभावित क्षेत्रमा सहायता पुर्याउन यो विमानस्थल प्रयोगमा ल्याइयो। हेलिकप्टरमार्फत खाद्यान्न, औषधि, र उद्धार टोली ल्याउने काम यहींबाट गरियो। यो विमानस्थलले आपतकालीन अवस्थामा पुरानो पूर्वाधारकै भरमा पनि कसरी जीवनरक्षा गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गर्यो।
हालको अवस्था (२०१८ पछि)
२०१८ सम्म आइपुग्दा पालुङटार विमानस्थल पूर्ण रूपमा प्रयोगविहीन भएको छ। हाल गोरखा जिल्लामा कुनै पनि सञ्चालनमा रहेको विमानस्थल छैन। यसले गर्दा आपतकालीन सेवा, स्वास्थ्य उपचारका लागि आकस्मिक हवाई सेवाको आवश्यकता, तथा पर्यटकीय आगमनमा ठूलो असर परेको छ। यद्यपि, स्थानीय समुदाय, पत्रकार, र केही सरकारी अधिकारीहरूले यसको पुनः सञ्चालनको लागि आवाज उठाइरहेका छन्। तर बजेट, नीति, तथा स्पष्ट दीर्घकालीन योजना अभावले गर्दा अहिले सम्म कुनै ठोस कार्यान्वयन भएको छैन।
पुनः सञ्चालनको सम्भावना र महत्त्व
पालुङटार विमानस्थललाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउन सकियो भने यसले गोरखा जिल्लाको सामाजिक र आर्थिक जीवनमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। गोरखा जिल्लाको धार्मिक, ऐतिहासिक, र सांस्कृतिक महत्त्वलाई दृष्टिगत गर्दा यो पर्यटकहरूको लागि एक प्रमुख गन्तव्य बन्न सक्छ। विदेशी पर्यटकहरू सिधै गोरखा पुग्न सक्छन् भने स्थानीय जनता पनि आकस्मिक अवस्थाहरूमा काठमाडौं वा पोखरा छिटो पुग्न सक्नेछन्। विमानस्थल पुनः सञ्चालनमा आएमा यसले रोजगार सिर्जना गर्ने, स्थानीय उत्पादनको व्यापारमा सहजता ल्याउने, र गोरखाको समग्र पहिचानलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रवर्द्धन गर्नेछ।
विकासको सम्भावना र रणनीति
विमानस्थलको पुनः सञ्चालनका लागि स्पष्ट रणनीति आवश्यक छ। गण्डकी प्रदेश सरकारले पूर्वाधार विकासमा प्राथमिकता दिएर योजना बनाउन सक्दछ। सिमेन्टेड रनवे निर्माण, आधुनिक टर्मिनलको स्थापना, नियमित उडान कार्यक्रम तय गर्नु, निजी क्षेत्र वा विदेशी लगानीकर्तालाई आकर्षित गर्नु जस्ता उपायहरू अवलम्बन गर्न सकिन्छ। यस्ता साना विमानस्थलहरूमा सरकार–निजी साझेदारी (PPP Model) अपनाएर लगानी भित्र्याउन सकिन्छ। स्थानीय जनताको सहभागिता, नगरपालिका र प्रदेश सरकारबीच समन्वय, र पर्यटन मन्त्रालयको पहल आवश्यक हुनेछ। साथै, अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगदाताहरूबाट अनुदान र प्राविधिक सहयोग समेत प्राप्त गर्न सकिन्छ।
निष्कर्ष
पालुङटार विमानस्थलको स्थापना नेपालकै एक प्रमुख ऐतिहासिक र प्रशासनिक केन्द्रलाई जोड्ने उद्देश्यका साथ गरिएको थियो। समयक्रममा यसले धेरै जनताको सेवा गर्यो, तर संरचना, नीति, र लगानीको अभावले गर्दा बन्द भयो। यद्यपि, २०१५ को भूकम्पको बेला यसले फेरि आफ्नो उपयोगिता प्रमाणित गर्यो। अहिले यो पुनः सञ्चालनको पर्खाइमा छ। सरकारले योजना बनाएर, स्रोत सुनिश्चित गरेर, र स्थानीय सहभागितालाई समेटेर यसलाई फेरि सञ्चालनमा ल्याउन सक्दछ। यस्तो खालको परियोजनाले न केवल गोरखा जिल्लाको, तर समग्र गण्डकी प्रदेशको सामाजिक–आर्थिक विकासमा दीर्घकालीन योगदान दिन सक्छ।
- ●रुकुम चौरजहारी विमानस्थल
- ●मनाङ्ग विमानस्थल
- ●खिजी चण्डेश्वरी विमानस्थल
- ●डोटी विमानस्थल
- ●स्याङबोचे विमानस्थल
- ●रोल्पा विमानस्थल
- ●मेघौली विमानस्थल
- ●महेन्द्रनगर विमानस्थल
- ●बाग्लुङ विमानस्थल
- ●साँफेबगर विमानस्थल
- ●पोखरा विमानस्थल (घरेलु)
- ●गुल्मी रेसुङ्गा विमानस्थल
- ●रुम्जाटार विमानस्थल
- ●सिमिकोट विमानस्थल
- ●फाप्लु विमानस्थल
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
