सूर्य बहादुर थापा
सूर्य बहादुर थापा एक प्रमुख नेपाली राजनीतिज्ञ र पूर्व प्रधान मन्त्री हुन्। उनी नेपालका वरिष्ठ र सम्मानित राजनीतिक नेताहरू मध्ये एक मानिन्छ। सूर्य बहादुर थापाले नेपालका विभिन्न राजनीतिक घटनाक्रमहरूमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाएका छन् र नेपालको राजनीतिक परिप्रेक्ष्यमा लामो समयसम्म सक्रिय रहेका छन्।
सूर्य बहादुर थापाको जन्म २१ मार्च १९२८ मा नेपालको धानकुटा जिल्लामा भएको थियो, यद्यपि केही स्रोतहरूले उनको जन्म १९२९ सालमा भएको दाबी गर्छन्। उनी नेपालको एक प्रभावशाली परिवारमा जन्मेका थिए, जसले उनलाई राजनीतिमा प्रवेश गर्न र नेपालको प्रशासन तथा नीति निर्माणमा योगदान दिने अवसर प्रदान गर्यो। उनको पारिवारिक पृष्ठभूमि उच्च रहेकोले उनले राजनीतिमा चासो राख्न बाल्यकालदेखि नै प्रेरित भएका थिए।
सूर्य बहादुर थापा विवाहपश्चात धनमाया थापा सङ्ग वैवाहिक जीवनमा बाँधिएका थिए। उनीहरूबीच गहिरो आपसी समझदारी रहेको मानिन्छ। धनमाया थापा उनको राजनीतिक यात्रामा निरन्तर साथ दिने व्यक्ति थिइन्। थापा परिवार नेपालका सामाजिक, सांस्कृतिक, तथा राजनीतिक गतिविधिहरूसँग निकट सम्बन्ध राख्ने परिवारहरूमध्ये एक हो, जसले नेपाली समाजमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
सूर्य बहादुर थापाका सन्तानहरूमध्ये सुनिल बहादुर थापा सबैभन्दा चर्चित नाम हो। सुनिल बहादुर थापा नेपाली राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका छन् र विभिन्न सरकारहरूमा मन्त्रीको रूपमा सेवा गरिसकेका छन्। उनी पिताकै पदचिन्ह पछ्याउँदै नेपालको लोकतान्त्रिक प्रणालीलाई सशक्त बनाउन लागिपरेका छन्। सूर्य बहादुर थापाको परिवार नेपाली राजनीतिमा लामो समयसम्म प्रभावशाली रहँदै आएको छ, जसको प्रमाण उनका सन्तानहरूको सक्रियता हो।
सूर्य बहादुर थापा सरल जीवनशैली अपनाउने एक अनुशासित राजनीतिज्ञ थिए। उनी समाजसेवामा विशेष रुचि राख्थे र नेपालका गरिब तथा विपन्न समुदायका लागि विभिन्न किसिमका सुधारात्मक कार्यहरू गर्ने सोच राख्थे। इतिहासप्रेमी व्यक्तित्वका रूपमा, उनलाई नेपालको समृद्ध इतिहास, संस्कृति, तथा राजनीतिक परिवर्तनहरू अध्ययन गर्न विशेष रुचि थियो। राजनीतिबाहेक उनले नेपाली समाजको परम्परा र संस्कारलाई जगेर्ना गर्नसमेत योगदान पुर्याएका थिए। उनका जीवनशैलीमा अनुशासन, सरलता, र जिम्मेवारीको भावना झल्किन्थ्यो, जसका कारण उनी एक प्रेरणादायी व्यक्तित्वका रूपमा चिनिए।
सूर्य बहादुर थापा नेपाली राजनीतिका एक प्रमुख व्यक्तित्व थिए, जसले पाँच पटक नेपालका प्रधानमन्त्री को रूपमा जिम्मेवारी सम्हाले। उनले राणा शासन, पञ्चायती व्यवस्था, बहुदलीय लोकतन्त्र, र संवैधानिक राजतन्त्र जस्ता विभिन्न राजनीतिक प्रणालीहरूको अनुभव गरेका थिए। करिब छ दशक लामो राजनीतिक जीवन मा उनले नेपालका ठूल्ठूला राजनीतिक परिवर्तनहरू नजिकबाट अवलोकन गरे र नेतृत्व प्रदान गरे।
सूर्य बहादुर थापाले आफ्नो राजनीतिक करिअर राणा शासनकालमै सुरु गरेका थिए। 1950 को दशकमा जब नेपालमा प्रजातान्त्रिक आन्दोलन तीव्र रूपमा अघि बढिरहेको थियो, उनी धानकुटा जिल्लाबाट राजनीतिक रूपमा सक्रिय भए। सुरुमा उनी नेपाल राष्ट्रिय कांग्रेस (पछिल्लो कांग्रेस पार्टी) को विचारधाराबाट प्रभावित भए पनि, पछि पञ्चायती व्यवस्थामा एक प्रभावशाली नेताका रूपमा स्थापित भए।
1958 मा उनलाई धानकुटा जिल्लाको प्रमुख (मुखिया) को रूपमा नियुक्त गरियो, जसले उनको औपचारिक राजनीतिक करिअरको सुरुवात गर्यो। 1960 मा राजा महेन्द्रले संसद विघटन गरी पञ्चायती व्यवस्था लागू गरेपछि उनी यस प्रणालीभित्र महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न थाले।
सूर्य बहादुर थापा नेपालका बौद्धिक राजनीतिज्ञमध्ये एक थिए। उनले राजनीतिक, आर्थिक, र प्रशासनिक सुधारहरू ल्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।
✔ जनमत संग्रह (1980):
नेपालमा पहिलो पटक लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट शासन प्रणाली चयन गर्ने अवसर उनले दिलाए।
✔ सार्वजनिक सेवा आयोग स्थापनामा भूमिका:
नेपालमा दक्ष जनशक्ति छनोट गर्न, उनले सार्वजनिक सेवा आयोगलाई सशक्त बनाए।
✔ औद्योगिक विकास नीतिहरू:
नेपालको औद्योगिकरण प्रक्रिया अगाडि बढाउन, उनले नीतिगत सुधार गरे।
✔ संविधान निर्माणमा योगदान:
1990 को प्रजातान्त्रिक आन्दोलनपछि, लोकतान्त्रिक संविधान कार्यान्वयन गर्न उनले नेतृत्वदायी भूमिका खेले।
✔ माओवादी वार्ता (2003-04):
नेपालको सशस्त्र द्वन्द्व अन्त्य गर्न, उनले विद्रोही समूहहरूसँग संवादको प्रयास गरे।
सूर्य बहादुर थापा नेपालको राजनीतिक इतिहासका एक महत्वपूर्ण नेता थिए, जसले विभिन्न राजनीतिक व्यवस्था र समयमा नेतृत्वदायी भूमिका निभाए। उनको राजनीतिक यात्रा पञ्चायती व्यवस्था, बहुदलीय लोकतन्त्र, र गणतन्त्रको युगसम्म फैलिएको थियो। उनी राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (RPP) का संस्थापक नेतामध्ये एक थिए।
सूर्य बहादुर थापा नेपालको राजनीतिमा 1960 को दशकदेखि सक्रिय भए। 1960 मा राजा महेन्द्रले बहुदलीय लोकतन्त्र खारेज गरेर पञ्चायती शासन लागू गरेपछि, उनले पञ्चायती व्यवस्थाको समर्थन गर्दै आफ्नो राजनीतिक करिअरलाई अघि बढाए। पञ्चायती व्यवस्थाको अवधिमा उनी चार पटक नेपालका प्रधानमन्त्री बने, जसले उनलाई पञ्चायती राजनीतिक संरचनाको एक महत्वपूर्ण पात्र बनायो। पञ्चायती कालमा रहँदा उनले राजनीतिक स्थायित्व, विकास योजनाहरू, र प्रशासनिक सुधारहरूमा विशेष ध्यान केन्द्रित गरे।
नेपालमा 1990 को जनआन्दोलनपछि बहुदलीय लोकतन्त्र पुनःस्थापित भयो, जसले गर्दा पञ्चायती व्यवस्थाका समर्थक नेताहरू नयाँ राजनीतिक परिदृश्यमा समायोजन हुनुपर्ने अवस्था आयो। यही क्रममा सूर्य बहादुर थापाले राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (RPP) को स्थापना गरे, जुन पार्टी संवैधानिक राजतन्त्रको पक्षमा थियो।
2005 मा RPP भित्र आन्तरिक विवाद चर्किएपछि, सूर्य बहादुर थापाले पार्टीबाट अलग भई राष्ट्रिय जनशक्ति पार्टी (RJP) नामक नयाँ दल गठन गरे।
सूर्य बहादुर थापा नेपाली राजनीति भित्र बौद्धिक र समावेशी विचारधाराका नेता मानिन्थे।
✔ पञ्चायती व्यवस्थाको समर्थक – उनले पञ्चायती व्यवस्थालाई नेपालमा स्थिरता ल्याउने उपायका रूपमा हेरे र त्यसलाई सशक्त बनाउने प्रयास गरे।
✔ संवैधानिक राजतन्त्रको पक्षधर – 1990 पछि बहुदलीय प्रणाली स्वीकार गर्दै, उनले नेपालमा संवैधानिक राजतन्त्र कायम राख्नुपर्ने धारणा राखे।
✔ लोकतान्त्रिक सिद्धान्तको समर्थन – गणतन्त्रमा प्रवेश गरेपछि पनि, उनले RPP भित्र लोकतान्त्रिक धारको नेतृत्व गर्दै मुलुकको स्थायित्वका लागि लोकतान्त्रिक अभ्यासको महत्व बुझाए।
नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा छ दशकभन्दा बढी समय बिताएका सूर्य बहादुर थापा जीवनको उत्तरार्धमा पनि सक्रिय राजनीतिज्ञका रूपमा अगाडि बढे। उनको राजनीतिक यात्रा संवैधानिक राजतन्त्रदेखि गणतन्त्रसम्म फैलिएको थियो। नेपालको परिवर्तनशील राजनीतिक प्रणालीसँग आफूलाई समायोजन गर्न सक्ने अद्वितीय क्षमता भएका नेताहरूमा उनी गनिन्थे। विशेष गरी, २००८ पछि पनि उनले नेपाली राजनीति र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (RPP) भित्र प्रभावशाली भूमिका निभाइरहे।
२००५ मा नेपालमा राजा ज्ञानेन्द्रले संसद विघटन गरेर सत्ता आफ्नो हातमा लिएपछि, सूर्य बहादुर थापाले राजनीतिक संवाद र सहमतिको आवश्यकता औंल्याए।
नेपाललाई २००८ मा औपचारिक रूपमा गणतन्त्र घोषणा गरिएपछि, सूर्य बहादुर थापा अनुभवी वरिष्ठ राजनीतिज्ञका रूपमा अझै सक्रिय रहे।
सूर्य बहादुर थापा राजनीतिक परिपक्वता, कूटनीतिक संयमता, र सत्ता सञ्चालनको कुशलता भएका नेता थिए। उनी राजनीतिक अवसरवाद र लचिलो रणनीतिको मिश्रण थिए, जसले गर्दा नेपालका विभिन्न शासन व्यवस्थामा उनी टिक्न सफल भए।
उनलाई राजनीतिक स्थायित्वका लागि योगदान दिने नेता का रूपमा हेर्नेहरू पनि छन्, र राजनीतिक अवसरवादमा विश्वास गर्ने शासक का रूपमा आलोचना गर्नेहरू पनि।
तर, निसन्देह, उनले नेपाललाई पाँच पटक नेतृत्व गर्ने दुर्लभ उपलब्धि हासिल गरेका थिए, जुन नेपाली राजनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण रहन्छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । सिन्धुलीको कमलामाई नगरपालिका–४ मा कानुन व्यवसायी तथा कला सर्जक विश्वम्भर लामिछानेले आफ्नै निवासमा स्थापना गरेको जराबुट्टा कला सङ्ग्रहालय आन्तरिक पर्यटकका लागि आकर्षणको केन्द्र बन्दै गएको छ ।खोला तथा बगरमा खेर जाने रुखका जरा र जराबुट्टालाई कलात्मक रूप दिई लामिछानेले करिब ३० वर्षदेखि सङ्कलन तथा सृजना गर्दै आएका छन्
