काठमाडौं । सुदूरपश्चिम प्रदेश दूध उत्पादनमा आत्मनिर्भरतातर्फ उन्मुख भए पनि उत्पादित दूधको ठूलो हिस्सा अझै औपचारिक बजार प्रणालीमा जोडिन सकेको छैन। प्रदेश दुग्ध विकास बोर्डका अनुसार सुदूरपश्चिममा वार्षिक ३ लाख ५६ हजार मेट्रिक टनभन्दा बढी दूध उत्पादन हुने गरेको छ, जसमा कैलाली र कञ्चनपुरको योगदान ५२ प्रतिशत छ।
तथ्याङ्कअनुसार प्रदेशमा दैनिक १० लाख लिटर दूध उत्पादन हुन्छ। तर, त्यसमध्ये २ लाख लिटर (२० प्रतिशत) मात्रै औपचारिक बजारमा पुग्ने गरेको छ भने ५ लाख लिटर घरायसी खपत र ३ लाख लिटर अनौपचारिक बजारमा बिक्री भइरहेको छ। नेपालको औसत प्रतिव्यक्ति दूध उपलब्धता ९० लिटर रहेकामा सुदूरपश्चिममा यो दर १३० लिटरसम्म पुगेको छ।
उत्पादन बढे पनि प्रशोधन, गुणस्तर परीक्षण र चिस्यान पूर्वाधारको अभावमा किसानले उचित लाभ लिन सकेका छैनन्। भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयका सचिव शङ्कर साहले अझै पनि दुग्ध क्षेत्र निर्वाहमुखी रहेकाले यसलाई व्यावसायिक बनाउन आवश्यक रहेको बताए। बोर्डका कार्यकारी निर्देशक श्यामसिंह खड्काले दूधलाई औपचारिक बजारमा ल्याउन र किसानलाई लाभ दिलाउन छिट्टै 'दूध उपयोग रणनीति' बनाएर अघि बढ्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।