श्रीयम चौलागाईं
श्रीयम चौलागाईं १९ वर्षको उमेरमै आफ्नो जीवन गुमाउन बाध्य भएका विद्यार्थी थिए। उनी ग्लोबल कलेजका परिश्रमी विद्यार्थी थिए, जसको शैक्षिक यात्राले उज्ज्वल भविष्यको सम्भावना बोकेको थियो। विद्यार्थी जीवनमै उनी समयको सदुपयोग गर्दै अध्ययनमा मात्र नभई सामाजिक परिवेशप्रति पनि सजग थिए। कक्षामा अनुशासित, साथीहरूसँग आत्मीय र परिवारप्रति समर्पित भएर बिताइरहेको उनको जीवन सामान्य तर प्रेरणादायी थियो।
उनी मध्यमवर्गीय परिवारका सदस्य थिए, जसले शिक्षालाई नै जीवनको मुख्य आधार ठानेका थिए। उनका परिवारले छोराको माध्यमबाट समाजलाई राम्रो योगदान दिने आशा राखेका थिए। साधारण परिवेशबाट आएका चौलागाईंले आफ्नो मेहनत र लगनशीलताका कारण साथीभाइबीच आदर्शको रूपमा स्थान पाएका थिए। उनी खेलकुदमा पनि सक्रिय थिए र सहपाठीहरूसँग मिलेर विभिन्न सामाजिक गतिविधिमा पनि सहभागी हुन्थे।
तर दुर्भाग्यवश, उनको उमेरले अझै वयस्क जीवन सुरु गर्न पनि पाएको थिएन। सपना, लक्ष्य र परिवारको अपेक्षा सबै अधुरो रह्यो। उनका बारेमा थोरै समयमै समाजले बुझेको कुरा भने यही हो—उनी एउटा उदीयमान पुस्ताको प्रतिनिधि मात्र नभई देशको भविष्य थिए। उनको नाम आज एक सहिदको रूपमा अंकित भएको छ, जसले युवा पुस्ताको साहस र अधिकारप्रतिको संघर्षलाई अमर बनाएको छ।
जेन-जेड आन्दोलन नेपालको युवापुस्ताद्वारा सञ्चालन गरिएको ऐतिहासिक आन्दोलन मानिन्छ। यसको मूल लक्ष्य सामाजिक सञ्जाल स्वतन्त्रता, सरकारी कामकाजमा पारदर्शिता, र दीर्घकालीन रूपमा भ्रष्टाचार अन्त्य गर्नु थियो। सरकारले अचानक सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने निर्णय गरेपछि, युवाहरूको असन्तोष र आक्रोश सडकसम्म पुगेको थियो। सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो विचार अभिव्यक्त गर्ने स्वतन्त्रता खोसिएको महसुस भएपछि, आन्दोलनले तीव्रता पायो।
यस आन्दोलनमा शहरी तथा ग्रामीण क्षेत्रका हजारौं युवा सहभागी भए। उनीहरूले यसलाई आफ्नो भविष्य, अवसर र स्वतन्त्रताको संघर्षको रूपमा लिएका थिए। प्रदर्शनहरू सुरुमा शान्तिपूर्ण तरिकाले भइरहेका थिए। तर राज्यले कठोर ढंगले नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्दा आन्दोलन हिंसात्मक रूप लिन पुगेको थियो। यसरी, एक सामान्य मागबाट सुरु भएको आन्दोलन, राष्ट्रिय स्तरको राजनीतिक संकटसम्म फैलियो।
युवापुस्ताको नेतृत्वमा भएको यो आन्दोलनले नेपाली समाजमा नयाँ प्रकारको चेतना जगायो। विशेष गरी "जेन-जेड" अर्थात् डिजिटल पुस्ताले राज्यसँग सीधा टक्कर लिएर आफ्नो अधिकार सुरक्षित गर्न सक्ने साहस देखायो। यही आन्दोलनले श्रीयम चौलागाईंजस्ता युवाहरूलाई केन्द्रमा ल्यायो। उनीहरू आन्दोलनको मात्र हिस्सा नभई, त्यसका प्रतीक बने। यसरी, आन्दोलनको पृष्ठभूमि बुझ्दा चौलागाईंको मृत्यु किन यति ठूलो राजनीतिक र सामाजिक तरंग ल्यायो भन्ने स्पष्ट हुन्छ।
२०२५ सेप्टेम्बर ८, सोमबार, काठमाण्डौंका सडकहरूमा युवाहरूको भीड छाएको दिन थियो। श्रीयम चौलागाईं आफ्नै विद्यालयको पोशाकमा कलेजबाट फर्किरहेका थिए। उनी आन्दोलनमा सक्रिय सहभागी नभई आफ्नो दैनिक जीवनमै थिए, तर परिस्थितिले उनलाई हिंसात्मक घटनाको केन्द्रमा पुर्यायो। प्रदर्शन नियन्त्रण गर्न प्रहरी परिचालन गरिएको थियो, जसले बल प्रयोग गर्दै भीडलाई तितरबितर पार्न खोजिरहेको थियो।
त्यही क्रममा चौलागाईंलाई प्रहरीले गोली प्रहार गर्यो, जुन टाउकोमा लाग्यो। एक विद्यार्थी, त्यो पनि पोशाकमै, राज्यद्वारा यसरी प्रत्यक्ष निशानामा पर्नु सामान्य घटना थिएन। यो दृश्य त्यही बेला केही व्यक्तिहरूको क्यामेरामा कैद भयो र छोटो समयमा नै सामाजिक सञ्जालमा फैलियो। भिडियोले प्रहरी हिंसा र राज्यको दमनकारी चरित्रको ठोस प्रमाण प्रस्तुत गर्यो।
यो घटना मात्र एउटा मृत्यु नभई राष्ट्रकै लागि ठूलो प्रश्नचिन्ह बन्यो। शान्तिपूर्ण अभ्यास गर्न नपाएका युवाहरूलाई गोली हान्नु मानवअधिकारको उल्लङ्घन ठहरियो। चौलागाईंको जीवन त्यही क्षण समाप्त भयो, तर उनको मृत्युले सम्पूर्ण देशलाई झक्झक्याइदियो। घटनाको दिन नै उनले देशव्यापी सहानुभूति र क्रोधको प्रतीक बन्न पुगे।
श्रीयम चौलागाईंको मृत्यु एक्लो घटना थिएन। सोही दिन कम्तीमा १९ जना प्रदर्शनकारीहरूले आफ्नो ज्यान गुमाए। तीमध्ये आठ जनाको मृत्यु राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा पुष्टि भएको थियो। यसले आन्दोलनले लिएको उग्र रुप र राज्यद्वारा प्रयोग गरिएको बलको घातक परिणाम देखायो। सयौं घाइते भएका थिए, जसमा धेरै विद्यार्थी र युवा थिए।
यस्तो स्थितिमा चौलागाईंको मृत्यु अरू मृत्युमध्ये विशेष प्रतीकात्मक ठहरियो। कारण थियो उनको पहिचान—विद्यालय पोशाकमै गोली हानिएको घटना। यसले मात्र प्रहरी हिंसाको अमानवीय स्वरूपलाई देखाएन, तर निर्दोष विद्यार्थी पनि असुरक्षित रहेको सन्देश दियो। आन्दोलनलाई दबाउने क्रममा सरकारले आफ्नै नागरिकविरुद्ध यति क्रूर उपाय अपनाएको तथ्यले राष्ट्रिय मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानसमेत खिच्यो।
प्रदर्शनकारीहरूमध्ये केहीले प्रहरी आक्रमणलाई प्रतिकार गरेका थिए, जसको परिणामस्वरूप केही सुरक्षाकर्मीहरूको पनि मृत्यु भएको थियो। यसले परिस्थितिलाई अझै जटिल बनायो। तर राज्यले नियन्त्रण गुमाएको देखियो र आन्दोलन शोक, आक्रोश र रगतले रंगिन पुग्यो। चौलागाईंको मृत्यु अन्य सहिदहरूसँगै नेपालकै युवा आन्दोलनको इतिहासमा गहिरो रूपमा अंकित रह्यो।
चौलागाईंको मृत्यु समाचार सार्वजनिक भएको केही घण्टामै सामाजिक सञ्जाल श्रद्धाञ्जली र आक्रोशले भरियो। युवाहरूले उनको तस्बिर प्रोफाइलमा राखे, ह्यासट्यागमार्फत आन्दोलनलाई थप समर्थन जनाए। मिडियाले समेत घटनालाई प्रमुख समाचारको रूपमा प्रस्तुत गर्यो। यसरी, उनको मृत्यु तत्कालै राष्ट्रिय शोकको विषय बन्न पुग्यो।
उनका परिवार र साथीहरूको पीडा बयान गर्न असम्भव थियो। आफ्ना उज्यालो भविष्यका लागि संघर्ष गरिरहेका छोरा/साथीलाई यसरी गुमाउनु उनीहरूका लागि असह्य घाउ बन्यो। तर पीडासँगै उनीहरूलाई देशभरका जनताले देखाएको सहानुभूति र समर्थनले केही हदसम्म शक्ति दिएको थियो। समाजका विभिन्न वर्गले पनि घटनालाई निन्दा गर्दै न्यायको माग गरे।
सेप्टेम्बर १२ मा गरिएको अन्त्येष्टिमा हजारौं मानिसको सहभागिता देखियो। अन्त्येष्टि मात्र धार्मिक अनुष्ठान नभई विरोध प्रदर्शनमा परिणत भएको थियो। उपस्थित भीडले चौलागाईंलाई मात्र सम्झिएन, बरु उनीमार्फत आफ्ना माग र आवाजलाई सरकारसम्म पु-यायो। यसरी उनको अन्तिम यात्रा पनि जनआन्दोलनको प्रतीक बनेर समाप्त भयो।
श्रीयम चौलागाईंको मृत्यु र त्यसपछिका घटनाले तत्कालीन राजनीतिक परिदृश्यलाई नै हल्लाइदियो। गृह मन्त्रीले नैतिक जिम्मेवारी स्वीकार्दै राजीनामा दिए, जुन नेपाली राजनीतिमा दुर्लभ कदम मानिन्छ। तर यो कदमले जनआक्रोशलाई शान्त गर्न सकेन। बरु यसले सरकारको कमजोरी र जनताको असन्तोष अझ स्पष्ट पारिदियो।
युवाहरूको आन्दोलनलाई व्यवस्थापित गर्न असफल भएको देखिँदा सरकार गम्भीर संकटमा परेको थियो। प्रतिपक्षी दलहरूले यसलाई सरकारविरुद्ध प्रयोग गरे, जबकि नागरिक समाज र अधिकारकर्मीहरूले राज्य संरचनाको पुनर्विचार गर्न माग गरे। यसले नेपालमा लोकतन्त्र, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र युवा अधिकारबारे गहिरो बहस जन्मायो।
दीर्घकालीन रूपमा, चौलागाईंको मृत्युले राजनीतिक नेतृत्वप्रति युवापुस्ताको विश्वास कमजोर बनायो। यो घटना युवा पुस्ताको असन्तोष मात्र नभई, भविष्यमा हुने राजनीतिक परिवर्तनहरूको चेतावनी बन्यो। यसरी चौलागाईंको बलिदान नेपाली राजनीति र सामाजिक आन्दोलनहरूको दिशानिर्देशनमा महत्वपूर्ण मोड बन्यो।
श्रीयम चौलागाईंको जीवन छोटो भए पनि उनको बलिदानले नेपालमा ठूलो प्रभाव छोड्यो। उनी एक सामान्य विद्यार्थीबाट राष्ट्रव्यापी सहिदको रूपमा परिणत भए। १९ वर्षमै भएको उनको मृत्युले युवा पुस्ताको संघर्षलाई प्रत्यक्ष स्वरूप दिएको छ। आज उनको नाम स्वतन्त्रता, न्याय र पारदर्शिताका लागि लडाइँको प्रतीक बनेको छ।
उनको मृत्युले नेपाली समाजलाई राज्य र नागरिकबीचको सम्बन्धबारे गहिरो प्रश्न सोध्न बाध्य बनाएको छ। नागरिक अधिकार र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि हुने दमन लामो समय टिक्न सक्दैन भन्ने चेतावनी पनि दिएको छ। यसरी चौलागाईंको बलिदानले नयाँ पुस्तालाई अझ सचेत र सक्रिय बनाउने पक्कै छ।
अन्ततः, श्रीयम चौलागाईं केवल एउटा व्यक्ति होइनन्, बरु एक पुस्ताको आवाज हुन्। उनको अधुरो सपना अब हजारौं युवाहरूले निरन्तरता दिनेछन्। उनको मृत्यु दुःखद भए पनि, उनले छाडेको सन्देश अमर छ—स्वतन्त्रता, न्याय र अधिकारका लागि युवा पुस्ता कहिल्यै चुप लाग्दैन।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
