लखन थापा
लखन थापा मगर १८३५ सालमा गोरखा जिल्लाको बुङ्कोटमा जन्मेका एक साहसी र क्रान्तिकारी नेता थिए। उनी सामान्य परिवारबाट उठेका भए पनि आफ्नो समयको अत्याचारी राणाकालीन शासनको विरुद्ध दृढ सङ्घर्ष गर्ने अठोटले उनलाई स्थानीय स्तरमै सम्मानित बनायो। लखन थापाको जीवन र व्यक्तित्वले जनतामा स्वतन्त्रताको भावना जगाउने महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। उनी खासगरी त्यतिबेला पनि न्याय र समानताको पक्षमा उभिएका थिए।
उनले स्थानीय युवाहरूलाई संगठित गरी शस्त्र विद्रोहका लागि प्रेरित गरे। पूर्व सैनिकहरू र अन्य क्रान्तिकारीहरूसँग मिलेर उनले राणाहरुको अत्याचारी शासनलाई चुनौती दिए। यस क्रममा उनले धेरै कठिनाइ र चुनौतीहरू सामना गर्नुपरेको थियो। स्थानीय जनताबीच उनी एक प्रेरणादायक पात्रको रूपमा स्थापित भए। उनको नेतृत्वमा भएको यो आन्दोलन केवल राजनीतिक मात्र नभई सामाजिक रूपले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण थियो। यसले नेपाली इतिहासमा पहिलो पटक व्यापक रूपमा राणाहरूको तानाशाही शासनको विरुद्ध प्रतिरोधलाई जगायो। लखन थापा मगरले स्वर्गीय जीवनको अन्त्यसम्म आफ्नो उद्देश्यमा अविचल रहनुभएको थियो।
नेपाल सरकारले उनलाई नेपालको पहिलो शहीदको रूपमा मान्यता दिएको छ, जसले उनको बलिदानलाई राष्ट्रिय महत्व प्रदान गरेको छ। उनका संघर्ष र बलिदानले नयाँ पुस्तालाई स्वतन्त्रता र अधिकारको लागि लड्न प्रेरित गरिरहेको छ। आज पनि उनी नेपाली जनतामा स्वतन्त्रताको प्रतिकका रूपमा सम्मान गरिन्छन्।
१८४६ सालको सेप्टेम्बर १४ मा भएको कोट हत्याकाण्ड नेपाल इतिहासको एक महत्वपूर्ण मोड हो। उक्त हत्याकाण्डमा तत्कालीन राजा र रानीको हत्या भयो, जसले देशको राजनीतिक अवस्था पूर्णरूपमा परिवर्तन गर्यो। यस घटनाबाट राणा वंशको शासन नेपालको सत्ता केन्द्र बन्यो र यो शताब्दीयौँसम्म चल्यो। राणाहरूले आफ्नो सत्ता मजबूत गर्न यो क्रूर र हिंसात्मक उपाय अपनाए।
महारानीले गगनसिंह भण्डारीको हत्या अनुसन्धान गर्न आदेश दिइन्, तर जङ्ग बहादुर राणाले यस अनुसन्धानलाई आफ्नो पक्षमा प्रयोग गरेर शक्ति आफ्नो हातमा लिए। त्यसक्रममा नेपाली सेनाका पहिलो सेनापति अभिमान सिंह राणा मगरलाई पनि मारियो जसले हत्यारा को हो भन्ने रहस्य खुलाउन सक्थे। उनको हत्या राणा शासनको उदयमा निर्णायक कदम थियो।
जङ्ग बहादुर राणाले कोट हत्याकाण्डपछि धेरै राजनीतिक व्यक्तिहरूलाई निर्ममतापूर्वक मारेर आफ्नो सत्ता सुनिश्चित गरे। यस क्रममा लखन थापा मगर पनि उनीहरूको लक्ष्य बन्यो। यो घटनाले नेपालमा लोकतन्त्रको मार्गलाई थिचेर एक तानाशाही शासनको स्थापना गर्यो जसले नेपाली जनताको जीवनमा ठूलो अन्याय ल्यायो।
कोट हत्याकाण्ड पश्चात् स्थापित राणा शासनले नेपाली राजनीतिमा केन्द्रित शक्ति सुदृढ बनायो र शताब्दीयौँसम्म सत्ता कब्जा गरेर देशमा दमन र अत्याचारको वातावरण सिर्जना गर्यो। यसले देशको सामाजिक र आर्थिक प्रगतिमा समेत ठुलो बाधा पुर्यायो।
राणा शासनले सत्तामा कब्जा जमाएपछि लखन थापा मगरले त्यसको बिरुद्ध विद्रोह गर्ने निर्णय गरे। उनले स्थानीय युवाहरू र पूर्व सैनिकहरूलाई एकत्रित गरी राणाको अत्याचारी शासनलाई चुनौती दिन थाले। यो विद्रोह कुनै सामान्य आन्दोलन थिएन, यो स्वतन्त्रता र न्यायका लागि गरिएको शस्त्र संघर्ष थियो। उनी र उनका समर्थकहरूले शस्त्र र आवश्यक सामग्रीहरू जुटाएर तयारी सुरु गरे।
तर राणा प्रशासनले यो विद्रोहलाई गम्भीरताका साथ लियो र गोरखा क्षेत्रमा सैनिक बल परिचालन गर्यो। राणा शासनले विद्रोहलाई दबाउन ठूलो सैन्य आक्रमण र कडा कारबाही चलायो। लखन थापा मगर र उनका समर्थकहरूलाई गिरफ्तार गरी अत्यन्त दण्डनीय सजाय दिइयो। यो दमनकारी कदमले तत्कालीन विद्रोहलाई कमजोर पारे पनि लखन थापाको संघर्ष कहिल्यै मरेन।
अन्ततः, १४ फेब्रुअरी १८७७ मा लखन थापा मगरलाई बुङ्कोटस्थित आफ्नै घरको अगाडि फाँसी दिइयो। उनका साथमा रहेका सात जना सहयात्रीहरूलाई पनि मनकामना मन्दिरको नजिकै निष्पादित गरियो। यो घटना नेपाली स्वतन्त्रता आन्दोलनमा एक दुखद तर प्रेरणादायक मोड साबित भयो।
लखन थापा मगर र उनका सहयात्रीहरूको बलिदानले राणा शासनको दमन र अत्याचारलाई विश्व सामु उजागर गर्यो। यद्यपि विद्रोह असफल भयो, तर यसले भविष्यका पुस्ताहरूमा स्वतन्त्रताको भावना जगेर्ना गर्यो र शाही तानाशाही विरुद्धको संघर्षलाई बलियो बनायो।
लखन थापा मगरलाई पहिलो शहीद मान्ने विषय नेपालमा अझै पनि विवादास्पद छ। केहि इतिहासकारहरूले उनलाई राष्ट्रिय नायक र स्वतन्त्रता सेनानीको रूपमा सम्मान गर्छन् भने कतिपयले उनको शहादतको विषयमा शंका व्यक्त गर्छन्। राणा वंशका वंशजहरूले उनको शहादतलाई गलत प्रचार भनी अस्वीकार गरेका छन्।
तर धेरै नेपाली इतिहासकारहरूको मत छ कि लखन थापा मगरले राणा शासनको अत्याचारको विरुद्ध न्याय र स्वतन्त्रताको लागि लडे। पूर्व पुरातत्व विभाग प्रमुख जनक लाल शर्माले यसलाई एउटा अवश्यक विद्रोहको रूपमा व्याख्या गरेका छन् जसले तत्कालीन अत्याचारी शासनलाई चुनौती दियो। राणा शासनमा दमन र अत्याचार देख्दा यस्तो विद्रोह अपरिहार्य थियो।
यस विवादले लखन थापा मगरको इतिहासलाई थप जटिल बनाएको छ, तर उनको संघर्ष र बलिदानको मूल्य नेपाली जनताले सदैव सम्झन्छ। उनको नाममा गरिएका स्मारक र राष्ट्रिय इतिहासका पुस्तकहरूमा उनलाई स्वतन्त्रता सेनानीको रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।
यस विवादका बाबजुद पनि उनको योगदान र बलिदानलाई राष्ट्रिय स्तरमा स्वीकार गर्ने क्रम निरन्तर बढ्दै गएको छ। यो बहसले नेपाली इतिहासलाई अझ गहिरो रूपमा बुझ्न र मूल्याङ्कन गर्न मद्दत पुर्याएको छ।
१९९० दशकमा लखन थापा मगरको योगदानलाई पुनः पुनः मूल्याङ्कन गरियो र उनको छविलाई पुनः स्थापित गरियो। यसले उनको इतिहासलाई राष्ट्रिय गर्वको रूपमा पुनः प्रस्तुत गर्यो। उनको नाममा पोखरामा “लखन चौक” स्थापना गरियो जहाँ उनको सम्मानमा विभिन्न कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ।
लखन थापा मगरलाई भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी भगतसिंहसँग तुलना गरिएको छ। जसरी भगतसिंहलाई भारतमा स्वतन्त्रता संघर्षको प्रतीक मानिन्छ, त्यसैगरी थापालाई पनि नेपालमा स्वतन्त्रता र न्यायका प्रतीकका रूपमा सम्मान गरिन्छ। यसले उनको राष्ट्रिय महत्त्वलाई थप उजागर गर्यो।
आजको पुस्ताले उनलाई मात्र एउटा ऐतिहासिक पात्रका रूपमा होइन, स्वतन्त्रता र न्यायको लागि गरेको संघर्षको प्रेरणादायी प्रतीकको रूपमा हेर्छ। उनका कथाहरू, बलिदान र आदर्शहरूले नेपाली युवाहरूलाई दमनको विरुद्ध आवाज उठाउन उत्प्रेरित गरिरहेको छ।
उनको स्मृतिमा बनेका स्मारकहरू, लेख र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले उनको बलिदानलाई सम्झाउने काम गरिरहेका छन्। यसले उनको नामलाई कालजयी बनाउन ठूलो भूमिका खेलेको छ।
लखन थापा मगरको परिवारमा उनका जेठो दाजु राम थापा मगर र दिदी धन माला थिए। उनी साधारण परिवारका सदस्य भए तापनि उनीहरूले राष्ट्रिय स्वतन्त्रता आन्दोलनमा ठूलो भूमिका खेले। परिवारले लखन थापाको आदर्श र सङ्घर्षलाई निरन्तर जगेर्ना गरिरहेको छ।
उनका परिवारका सदस्यहरूले पनि सामाजिक र राजनीतिक क्षेत्रमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। उनीहरूको संघर्ष र बलिदानले नेपाली स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई समृद्ध बनाएको छ। परिवारले लखन थापाको सम्झनालाई जीवित राख्न विभिन्न पहलहरू गर्दै आएका छन्।
लखन थापाको परिवारले उनलाई मात्र नभई सम्पूर्ण नेपाली स्वतन्त्रता सेनानीहरूको योगदानलाई सम्मान गर्ने काममा सहयोग पुर्याएको छ। उनको परिवारले नेपाली जनताको लागि आफ्नो योगदान सधैं सम्झन्छ।
यस प्रकार, लखन थापा मगरको परिवार उनको बलिदान र संघर्षको अमूल्य सम्पत्ति बनेको छ र उनीहरू नेपालको राष्ट्रिय इतिहासमा गौरवशाली स्थानमा रहेका छन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
