धर्मभक्त माथेमा
धर्मभक्त माथेमा नेपालका एक प्रमुख स्वतन्त्रता संग्राम सेनानी र शारीरिक सुगठनका प्रवर्तक थिए। उनी १९४१ सालमा राणा शासनविरुद्धको आन्दोलनका क्रममा शहीद बनेका चार महत्त्वपूर्ण शहीदहरूमध्ये एक हुन्। आफ्नो बलियो शरीर र अनुशासित जीवनशैलीका कारण उनी नेपाली युवाहरूमाझ प्रसिद्ध थिए। उनले शारीरिक सुगठनलाई मात्र होइन, राष्ट्रिय स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई पनि जीवनदान दिए। उनको बलिदानलाई नेपाली जनताले सदैव सम्झन्छन्।
धर्मभक्त माथेमाको जीवन केवल एक शारीरिक सुगठनकर्ता मात्र नभई स्वतन्त्रता संग्रामको एउटा प्रतीक थियो। उनले आफ्नो कडा परिश्रम, अनुशासन र देशभक्तिको भावना मार्फत एक नयाँ युगको शुरुवात गरे। राणा शासनको अत्याचार र दमनलाई अन्त्य गर्न उनले आफ्नो सम्पूर्ण शक्ति समर्पित गरे। उनको बलिदानले नेपाली जनतामा राष्ट्रिय चेतना जागृत गराएको थियो।
उनको व्यक्तित्व र कार्यहरू अहिले पनि नेपालमा आदर्शका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। शहीद गेटमा उनको शालिक राखेर राष्ट्रिय सम्मान दिइएको छ। धर्मभक्त माथेमाको कथा नेपाली इतिहासमा एक प्रेरणादायी अध्यायको रूपमा अमर रहेको छ। उनी नेपाली युवाहरूका लागि शारीरिक र मानसिक दृढताका साथै राष्ट्रिय प्रेमको प्रतिमूर्ति हुन्।
उनको योगदान र बलिदानले नेपाली स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई थप बलियो बनायो। धर्मभक्त माथेमाको नाममा आयोजना हुने बडिबिल्डिङ प्रतियोगिताले पनि उनको स्मृतिलाई जीवित राखेको छ। यसरी उनको जीवन र संघर्षले नेपालमा स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको मार्ग प्रशस्त गर्यो।
धर्मभक्त माथेमाको जन्म १९०९ साल सेप्टेम्बर २४ मा काठमाडौंको नेवार समुदायमा भएको थियो। उनको परिवार सामाजिक र प्रशासनिक रूपमा निकै प्रतिष्ठित थियो। उनका पिता आदिभक्त माथेमा राणा शासनको समयमा सुब्बा पदमा कार्यरत थिए, जसले उनलाई राज्य व्यवस्था र प्रशासनको गहिरो समझ दिने अवसर प्रदान गर्यो। बाल्यकालदेखि नै धर्मभक्तमा उच्च शिक्षा हासिल गर्ने इच्छा जागेको थियो।
धर्मभक्तले प्रारम्भिक शिक्षा दार्जिलिङको सनातन माध्यमिक विद्यालयबाट प्राप्त गरे, जहाँ उनले संस्कृत, नेपाली र अंग्रेजी भाषाको आधारभूत ज्ञान प्राप्त गरे। पछि उनले कोलकाताको प्रसिद्ध स्कटिस चर्च कलेजमा भर्ना लिएर ‘इन्टरमिडिएट इन आर्ट्स’ (IA) डिग्री हासिल गरे। यसले उनलाई पश्चिमी शिक्षा प्रणालीसँग परिचित गरायो र उनको दिमागमा स्वतन्त्रता तथा सामाजिक सुधारका विचारहरू अंकित हुन थाले।
विदेशमा बसेर उनले विभिन्न राजनीतिक आन्दोलनहरू र स्वतन्त्रता संग्रामका समाचार सुने र त्योले उनको मनोबल बढायो। त्यहाँ उनले भारतीय स्वतन्त्रता सेनानीहरूसँग भेटघाट गर्ने अवसर पाए। यसले उनलाई मात्र आफ्नै देशको गुलामी र दमन अन्त्य गर्ने प्रेरणा दियो। यसरी धर्मभक्तले शिक्षा र राजनीतिक चेतनालाई संगै लिएर आफ्नो यात्रा सुरु गरे।
उनको शिक्षाले उनलाई केवल शारीरिक बल प्रदान गरेन, बरु आत्मिक र बौद्धिक बल पनि प्रदान गर्यो। यो शक्ति नै उनलाई राणा निरंकुशताविरुद्धको आन्दोलनमा अगाडि बढ्न मद्दत गर्यो। शिक्षा र आत्मविश्वासले भरिएको उनको व्यक्तित्वले समाजमा एउटा नयाँ सोचको सृजना गर्यो।
धर्मभक्त माथेमाको बाल्यकाल कमजोर र अस्वस्थ थियो। शारीरिक रूपमा दुब्लोपनका कारण बालबालिकाले उनको मजाक उडाउँथे। यसबाट आफूलाई बचाउन र आफ्नो स्वास्थ्य सुधार गर्न उनी जिम जान थाले। कोलकातामा बसेर उनले बडिबिल्डिङको आधुनिक अभ्यास सिके र नियमित मेहनतका कारण उनको शरीर बलियो बन्यो। उनको अनुशासन र समर्पणले उनलाई ‘श्री बंगाल’ को उपाधि दिलायो, जसले उनको क्षमताको पहिचान गरायो।
काठमाडौं फर्किएपछि उनले आफ्नो फुपू यमकुमारी रायको घरमा जिम स्थापना गरे। त्यो समय काठमाडौंमा यस्तो आधुनिक जिम कमै थिए। यो जिम युवाहरूलाई मात्र होइन, राणा परिवार र प्रहरी टोलीलाई पनि आकर्षित गर्ने केन्द्र बन्यो। उनको शारीरिक क्षमताले सबैलाई अचम्मित पार्ने गर्थ्यो। उनी सार्वजनिक स्थलहरूमा आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गर्थे, जसले गर्दा जनमानसमा उनको लोकप्रियता बढ्यो।
उनले घोडेजात्रा पर्वको अवसरमा टुँडिखेलमा राजा त्रिभुवन र राणा परिवारको अगाडि शारीरिक प्रदर्शनी गरे। त्यहाँ उनले बलियो शरीर र शक्ति प्रदर्शन गर्दै सबैलाई मन्त्रमुग्ध बनाएका थिए। त्यसैले राजा त्रिभुवनले उनलाई आफ्नो शारीरिक प्रशिक्षक नियुक्त गरे। यसले धर्मभक्तलाई दरबारभित्रको राजनीतिक घटनाक्रममा पनि संलग्न गरायो।
धर्मभक्त माथेमाले नेपालमा शारीरिक सुगठनलाई आधुनिक ढंगले स्थापित गरे। उनको योगदानले नेपाली युवाहरूलाई स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन प्रेरित गर्यो। त्यस समयमा उनको शारीरिक शक्ति र अनुशासनले मात्र होइन, राष्ट्रिय पहिचान र स्वाभिमानमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पुर्यायो।
धर्मभक्त माथेमाले भारतमा अध्ययन गर्दा भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनका नेता चित्तरंजन दाससँग भेट गरे र उनीबाट स्वतन्त्रता संग्रामका विचार प्राप्त गरे। भारतको क्रान्तिकारी वातावरणले उनलाई नेपाली राणाशासनविरुद्ध उठ्ने प्रोत्साहन दियो। त्यसैले उनी नेपाल फर्किएपछि तत्कालीन राणा शासनको दमन र अत्याचारविरुद्ध आवाज उठाउन तयार भए।
वि.सं. १९९० सालमा काठमाडौंमा दशरथ चन्दसँग भेटपछि प्रजा परिषद् गठनको योजना अघि बढ्यो। सन् १९३६ मा धर्मभक्त माथेमाको घरमै टंकप्रसाद आचार्य, जीवनराज शर्मा, रामहरि शर्मा र दशरथ चन्दसहित प्रजा परिषद् स्थापना भयो। यो संगठन राणा निरंकुशताविरुद्ध पहिलो व्यवस्थित राजनीतिक आन्दोलन थियो, जसले जनअधिकार र स्वतन्त्रताको माग गर्यो।
धर्मभक्तको राजा त्रिभुवनसँगको निकटता र शारीरिक प्रशिक्षकको रूपमा काम गर्दा उनी दरबार र प्रजा परिषद् बीच सन्देशवाहकको भूमिका निर्वाह गर्न सक्षम भए। यसले संगठनलाई भित्री रूपमा पनि मजबूत बनायो र राजतन्त्रसँगको सम्बन्धलाई नयाँ दिशा दियो। उनले दलका गतिविधिहरूको जानकारी राजा त्रिभुवनलाई दिने गर्थे, जसले आन्दोलनलाई सशक्त बनायो।
प्रजा परिषद्को गतिविधि र उदेश्यले देशभर स्वतन्त्रताको भावना फैलाउन थाल्यो। धर्मभक्त माथेमाको नेतृत्व र संकल्पले नेपाली जनतालाई निरंकुश राणा शासनविरुद्ध लामो संघर्षमा अघि बढायो। यो राजनीतिक जागरणले नेपालमा लोकतन्त्रको इतिहासमा एउटा नयाँ अध्याय थप्यो।
प्रजा परिषद्को एक गोप्य बैठक वि.सं. १९९७ सालमा लैनचौरमा आयोजना गरियो, जसमा राजा त्रिभुवन समेत सहभागी थिए। तर यसको खबर तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेर राणालाई पुग्यो। त्यसपछि राजविरुद्धको षड्यन्त्र भन्दै धेरै प्रजा परिषद्का सदस्यहरूलाई पक्राउ गरियो। उनीहरूलाई कठोर कारबाही भोग्नु पर्यो।
ब्राह्मण जातका केही नेता जस्तै टंकप्रसाद आचार्य र अन्यले जातीय संरक्षणको कारण मृत्युदण्डबाट बचेर निर्वासन भोग्नुपर्यो। तर धर्मभक्त माथेमा र दशरथ चन्द जातीय संरक्षणबाट बञ्चित थिए। उनीहरूलाई राती सिफलमा झुण्ड्याएर मृत्युदण्ड दिइयो। यसले सम्पूर्ण राष्ट्रलाई सदमा र क्रुद्ध बनायो।
धर्मभक्त माथेमाको मृत्युदण्डले राणा शासनको दमनकारी र निर्दयी स्वभाव प्रष्ट पार्यो। उनको बलिदानले राजनीतिक आन्दोलनलाई अझ गति दियो। शहीदहरूको त्यागले नेपाली जनतालाई शासनको दमनमाथि विद्रोह गर्न प्रेरित गर्यो। धर्मभक्तको मृत्यु राजनीतिक स्वतन्त्रता प्राप्तिका लागि एउटा महत्त्वपूर्ण मोड साबित भयो।
उनको मृत्युदण्ड पछि शहीद धर्मभक्त माथेमाको नामले मात्र होइन, उनको बलिदानी जीवनले नेपाली स्वतन्त्रता आन्दोलनमा नयाँ उर्जा थप्यो। उनको बलिदानलाई समर्पित स्मारक र कार्यक्रमहरूले आज पनि उनलाई राष्ट्रिय नायकको रूपमा सम्मान गर्छन्।
धर्मभक्त माथेमाको बलिदानलाई सम्मान गर्दै काठमाडौंको शहीद गेटमा उनको शालिक स्थापना गरिएको छ। यो स्मारक नेपालका चार महान् शहीदहरूको प्रतीक हो र राष्ट्रिय इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण स्थान राख्छ। शहीद गेटले उनीहरूको बलिदानी जीवनलाई शताब्दीयौंदेखि सम्झाउने काम गर्दै आएको छ।
उनकी छोरी रेनु देवीले पनि पिताको योगदानलाई सम्झेर ललितपुरको नख्खुमा ‘शहीद धर्मभक्त स्कुल’ स्थापना गरेकी छन्। यसले धर्मभक्त माथेमाको नामलाई शिक्षा क्षेत्रमा समेत जगेर्ना गरेको छ। स्कुलले आज पनि नेपाली युवाहरुलाई राष्ट्रप्रेम र अनुशासन सिकाउँछ।
नेपालमा ‘धर्मश्री राष्ट्रिय शारीरिक सुगठन प्रतियोगिता’ उनको सम्मानमा नियमित रुपमा आयोजना हुन्छ। यसले शारीरिक सुगठनमा युवाहरूलाई प्रेरित गर्ने साथै उनको योगदानलाई राष्ट्रिय स्तरमा स्मरण गराउँछ। प्रतियोगिताले देशभरि स्वस्थ र बलियो जनशक्ति निर्माणमा सहयोग पुर्याइरहेको छ।
धर्मभक्त माथेमाको स्मृतिले नेपाली जनतालाई बलिदान, साहस र देशभक्ति सिकाएको छ। उनको जीवन र संघर्षको कथा पुस्तौँ पुस्तासम्म प्रेरणा दिने छ। राष्ट्रिय इतिहासमा उनको नाम सदा उच्च स्थानमा रहनेछ।
धर्मभक्त माथेमाको जीवन नेपाली स्वतन्त्रता आन्दोलनको एउटा अमूल्य धरोहर हो। उनी शारीरिक मात्र नभई राजनीतिक रूपमा पनि एक सक्षम र क्रान्तिकारी नेता थिए। राणा शासनको अत्याचार विरुद्ध लड्न उनले आफ्नो सम्पूर्ण शक्ति र जीवन समर्पित गरे। उनको बलिदानले नेपालमा स्वतन्त्रताको मार्ग प्रशस्त गर्यो।
उनको अनुशासन, आत्मबल र देशप्रेमले आजका युवाहरूलाई प्रेरित गर्दछ। धर्मभक्त माथेमाले देखाएको सङ्घर्ष र धैर्यले वर्तमान समाजमा पनि राष्ट्रिय एकता र समर्पणको सन्देश दिन्छ। उनका कार्यहरूले नेपाली स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई नयाँ आयाम प्रदान गरे।
उनको जीवनबाट सिक्नुपर्ने पाठ भनेको निरंकुश सत्ता विरुद्ध अडिग रहनु र न्यायका लागि कहिल्यै पछि न हट्नु हो। धर्मभक्त माथेमाको बलिदानी जीवनले सन्देश दिन्छ कि एक व्यक्तिको संकल्पले पुरै राष्ट्रलाई परिवर्तन गर्न सक्छ। उनको सम्झना सदैव नेपाली जनताको मनमा जीवित रहनेछ।
यसरी धर्मभक्त माथेमा मात्र एक शहीद होइन, एक महान् शिक्षक, प्रेरणादायक व्यक्तित्व र स्वतन्त्रता संग्रामका अभिन्न नायकका रूपमा इतिहासमा अमर रहन्छन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
