शेख हसीना
शेख हसीना वाजेदको जन्म २८ सेप्टेम्बर १९४७ मा टुङ्गिपारा भन्ने गाउँमा भएको थियो, जुन त्यस समय पाकिस्तानको पूर्वी बेङ्गल क्षेत्र अन्तर्गत पर्थ्यो। टुङ्गिपारा हाल बंगलादेशको गोपालगञ्ज जिल्लामा पर्दछ। उहाँको बाल्यकाल एक राजनीतिक र सामाजिक रूपले सचेत परिवारमा बित्यो, जहाँ राष्ट्रप्रेम र बौद्धिक शिक्षाको गहिरो महत्व थियो।
शेख हसीना बंगलादेशका संस्थापक राष्ट्रपिता शेख मुजीबुर रहमानकी जेष्ठ छोरी हुनुहुन्छ। शेख मुजीब १९७१ मा भएको मुक्ति संग्रामपछि बंगलादेशको पहिलो राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्री बन्नु भएका थिए। उहाँको राजनीतिक विरासत र आदर्श शेख हसीनाको जीवनको मूल प्रेरणा बन्यो। यही पृष्ठभूमिले उहाँलाई राष्ट्रप्रेम, सामाजिक न्याय र राजनीतिक संकल्पको बाटोमा अघि बढ्न प्रेरित गर्यो।
शेख हसीनाले परिवारको सांस्कृतिक, धार्मिक र राष्ट्रिय चेतनाबाट गहिरो प्रभाव पाउनुभयो। सानै उमेरदेखि उहाँले सार्वजनिक भाषणहरूमा रुचि राख्नुभयो र स्कूलमा पनि नेतृत्वदायी भूमिका खेल्न थाल्नुभयो। राष्ट्रप्रति समर्पण, आत्मबल र नेतृत्व क्षमताका अंकुरहरु उहाँको बाल्यकालमै देखिन थालेका थिए, जसले उहाँलाई बङ्गलादेशको सबैभन्दा लामो समय सेवा गर्ने प्रधानमन्त्री बन्ने दिशामा अग्रसर गरायो।
शेख हसीनाको परिवार बंगलादेशको सबैभन्दा प्रतिष्ठित राजनीतिक परिवारहरूमध्ये एक मानिन्छ। उनका पिता शेख मुजीबुर रहमान बंगलादेशको मुक्ति संग्रामका नायक, पहिलो राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्री समेत हुनुहुन्थ्यो। उनको नेतृत्वमा बंगलादेशले सन् १९७१ मा पाकिस्तानबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्यो।
शेख हसीनाका चारजना भाइहरू थिए, तर १९७५ को सैनिक कूको घटनामा उनीहरू सबै मारिए। उहाँकी आमा फजिलातुनेसा मुजीब, जसले श्रीमान शेख मुजीबको राजनीतिक यात्रामा सधैं सहयोग गरिरहिन्, सोही घटनामा ज्यान गुमाउनुभयो। हसीनाको परिवार बंगलादेशको राष्ट्रिय इतिहासमा बलिदानको प्रतीक बनिसकेको छ।
यस पृष्ठभूमिले शेख हसीनाको राजनीतिक जीवनलाई घनिष्ठ रूपमा प्रभाव पारेको छ। आफ्नो परिवारको योगदान, बलिदान र राष्ट्रप्रेमबाट प्रभावित हुँदै उहाँले बंगलादेशको पुनर्निर्माण र राजनीतिक स्थिरताको पक्षमा निरन्तर अभियान चलाइरहनुभएको छ।
शेख हसीनाले ढाकास्थित आजिमपुर बालिका विद्यालयबाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गर्नुभयो। त्यसपछि उहाँ एडेन गर्ल्स कलेजमा पढ्नुभयो र पछि ढाका विश्वविद्यालयबाट स्नातक तहको शिक्षा पूरा गर्नुभयो। उहाँले राजनीति, इतिहास र समाजशास्त्रमा विशेष चासो राख्नुभयो।
ढाका विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्दाकै क्रममा उहाँ राजनीतिक रूपमा सचेत विद्यार्थीका रूपमा चिनिन थाल्नुभयो। उहाँको विचार, लेख र अभिव्यक्ति क्षमताले गर्दा धेरैले उहाँमा भावी नेतृत्वको संकेत देख्न थालेका थिए।
सन् १९६८ मा उहाँले एम. ए. वाजेद मियाँसँग विवाह गर्नुभयो, जो एक प्रख्यात आणविक वैज्ञानिक थिए। विवाहपछि पनि उहाँको राजनीतिक चासो र सामाजिक सक्रियता अझ बढ्दै गयो, जुन बंगलादेशको इतिहासमा महत्त्वपूर्ण मोड सावित भयो।
सन् १९७१ मा बंगलादेश स्वतन्त्रताको आन्दोलन उत्कर्षमा पुगेको थियो। सो समयमा शेख हसीना आफ्ना अभिभावकसँग स्वतन्त्रता संग्रामको भावनात्मक, वैचारिक र सांगठनिक हिस्सामा संलग्न हुनुहुन्थ्यो।
युद्धकालमा उहाँ पाकिस्तान प्रशासनद्वारा निगरानीमा राखिनुभयो। यद्यपि, उहाँ प्रत्यक्ष युद्धमा सहभागी हुनु भएन, उहाँले मानसिक समर्थन, अन्तर्राष्ट्रिय जनसमर्थन र राजनीतिक सञ्जाल विस्तार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो।
युद्धपछिको बंगलादेश निर्माणमा पनि उहाँले आफ्नो परिवारसँगै मिलेर राष्ट्र निर्माण, पुनर्वास र राजनीतिक स्थायित्वका सवालमा योगदान गर्न थाल्नुभयो। यही समयदेखि उहाँको राजनीतिक जीवनले औपचारिक गति लिएको मानिन्छ।
सन् १९७५ को १५ अगस्टको बिहान बंगलादेशको इतिहासमा सबैभन्दा दर्दनाक दिनमध्ये एक रह्यो। सैनिक समूहद्वारा आयोजित कूको क्रममा शेख हसीनाका पिता शेख मुजीबुर रहमान, आमा फजिलातुनेसा, तीन भाइहरू र परिवारका अन्य सदस्यहरूलाई निर्मम रूपमा हत्या गरियो। यो घटना बंगलादेशको राजनीतिक स्थायित्वमाथि ठूलो आघात थियो।
त्यस समय शेख हसीना र उनकी बहिनी शेख रिहाना जर्मनीमा बस्थे, जसले गर्दा उनीहरू दु:खद घटनाबाट बच्न सफल भए। तर आफ्ना सबै परिवारजन गुमाउनु परेको पीडा उहाँको जीवनको सबैभन्दा ठूलो मानसिक आघात बन्यो। यस घटनाले उहाँलाई शोकमा मात्र होइन, राजनीतिक प्रतिज्ञामा पनि डुबायो।
उक्त घटनापछि हसीनाले तत्काल बंगलादेश फर्किन सक्ने स्थिति थिएन। सैनिक सरकारद्वारा लगाइएको निषेध र राजनीतिक द्वन्द्वका कारण उहाँले केही समय सुरक्षित निर्वासन रोज्नुपर्ने भयो। यो अवधि उहाँको आत्मसंयम, धैर्य र देशप्रतिको समर्पणको परीक्षण बन्यो।
शेख हसीनाले आफ्ना परिवारको बलिदानलाई जीवनको एउटा पवित्र जिम्मेवारीको रूपमा आत्मसात गरिन्। उहाँको मनमा बंगलादेशलाई न्याय, शान्ति र लोकतान्त्रिक मूल्यहरूमा अगाडि बढाउने दृढ संकल्प जन्मियो। यही संकल्पले उहाँको आगामी राजनीतिक यात्रालाई दिशानिर्देश गर्यो।
परिवारको हत्यापछि शेख हसीना भारतमा निर्वासित जीवन बिताउन पुग्नुभयो। भारत सरकारले उहाँलाई सुरक्षा, आवास र राजनीतिक सम्वादका लागि आवश्यक वातावरण उपलब्ध गरायो। दिल्लीमा उहाँले बंगलादेशको राजनीतिक घटनाक्रम नजिकबाट अवलोकन गरिरहनुभयो।
भारतमा रहँदा हसीनाले आफ्नो दल अवामी लिगसँग निरन्तर सम्पर्क राखिरहिन्। उनले पार्टीको नेता चयन प्रक्रियामा भाग लिईन् र १९८१ मा औपचारिक रूपमा अवामी लिगको अध्यक्षमा निर्वाचित भइन्। यतिबेला उहाँ निर्वासनमै रहे पनि पार्टी नेतृत्व भारतबाटै सम्हालिरहनुभएको थियो।
उहाँले भारतमा रहेर अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम, कूटनीतिक निकाय र मानव अधिकार संस्थाहरूसँग सम्पर्क बढाउनुभयो। यसले बंगलादेशको भित्री राजनीतिक अवस्थाबारे विश्व समुदायलाई जानकारी गराउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो।
यस निर्वासनको अवधिले शेख हसीनालाई आत्ममूल्यांकन, राजनीतिक परिपक्वता र दीर्घकालीन रणनीतिमा सोच्न पर्याप्त समय दियो। भारतमा बिताएको यो समय उहाँको जीवनको निर्णायक मोड बन्यो।
भारतमा निर्वासनको करिब ६ वर्षपछि सन् १९८१ मा शेख हसीना बंगलादेश फर्किनुभयो। उहाँको स्वदेश फिर्तीले बंगलादेशको राजनीति पुन: जागृत गर्यो। हजारौँ समर्थकहरूले ढाकाको विमानस्थलमा उहाँको भव्य स्वागत गरे।
उहाँको फर्किने निर्णय साहसिक थियो, किनभने त्यसबेला बंगलादेश सैनिक शासनको नियन्त्रणमा थियो। तैपनि, उहाँले जनताको भावना बुझ्नुभयो र लोकतान्त्रिक आन्दोलनको अग्रणी भूमिका सम्हाल्न तयार हुनुभयो।
फर्किएपछि उहाँले अवामी लिगलाई फेरि एकजुट गर्न थाल्नुभयो। पार्टी पुनर्गठन, जनजागरण र विरोध कार्यक्रममार्फत उहाँले जनमत निर्माण गर्नुभयो।
शेख हसीनाले आफ्नो स्वदेश फिर्तीलाई व्यक्तिगत पुनरागमन होइन, लोकतन्त्र पुनःस्थापनाको अभियानको रूपमा देख्नुभयो। उहाँको देशप्रेम र नेतृत्त्वको साहसले उहाँलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा पुन: स्थापित गर्यो।
१९९० को दशकको सुरूवातमा बंगलादेशमा लोकतान्त्रिक लहरले गति लियो। १९९१ मा भएको आम निर्वाचनमा शेख हसीनाको नेतृत्वमा अवामी लिगले उत्साहजनक प्रदर्शन गर्यो, यद्यपि प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी दलले सरकार बनायो।
उहाँ संसदमा प्रमुख विपक्षी नेताको रूपमा प्रवेश गर्नुभयो। उहाँको संसदभित्रको प्रभावशाली भाषण, सशक्त आलोचना र वैकल्पिक नीति प्रस्तावले उहाँलाई कडा र सचेत नेता बनायो।
हसीनाले सरकारका त्रुटिहरूलाई उजागर गर्दै लोकतान्त्रिक अभ्यासको सुदृढीकरणमा जोड दिनुभयो। उहाँले मानव अधिकार, शिक्षा, स्वास्थ्य र महिला सशक्तीकरणमा प्राथमिकता दिनुपर्ने माग उठाउँदै देशभर जनमत बटुल्नुभयो।
यस समयावधिले शेख हसीनालाई शासनको विकल्प दिन सक्ने दृढ विपक्षी नेताको हैसियतमा स्थापित गर्यो। यसले आगामी निर्वाचनमा उहाँको पार्टीलाई सत्ताको नजिक पुर्यायो।
सन् १९९६ को आम निर्वाचनमा शेख हसीनाको अवामी लिगले बहुमत प्राप्त गरेपछि उहाँ प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त हुनुभयो। यो घटनाले उहाँलाई पहिलो पटक कार्यकारी सत्ताको नेतृत्व गर्न अवसर दियो।
प्रधानमन्त्रीको रूपमा उहाँले शान्ति स्थापना, ग्रामीण विकास, शिक्षा र स्वास्थ्य सुधारमा विशेष जोड दिनुभयो। करिब तीन दशक लामो छिटफुट द्वन्द्वमा फँसेको चिटगाँव क्षेत्रको विद्रोही आन्दोलनको शान्तिपूर्ण समाधान उहाँको कार्यकालको एक महत्त्वपूर्ण उपलब्धि बन्यो।
उहाँले भारतसँग गङ्गा नदीको जल बाडँफाँड सम्बन्धी सम्झौता, महिलाहरूको सम्पत्ति अधिकार विस्तार र प्रारम्भिक शिक्षामा लगानी जस्ता महत्वपूर्ण निर्णयहरू लिनुभयो। उहाँको नीति व्यवहारले बंगलादेशको आर्थिक वृद्धिमा सहयोग पुर्यायो।
यद्यपि, सत्ता अवधिभर केही भ्रष्टाचारको आरोप र प्रशासनिक कमजोरीका आलोचना पनि भए। तथापि, देशलाई लोकतान्त्रिक मार्गमा अगाडि बढाउने प्रयासमा उहाँको योगदान अत्यन्तै महत्वपूर्ण रह्यो।
२००१ मा भएको आम निर्वाचनमा शेख हसीनाको अवामी लिग पराजित भयो। विपक्षी दल बङ्गलादेश नेशनल पार्टी (BNP) सत्ता प्राप्त गर्न सफल भयो। यो पराजयले हसीनालाई पुन: प्रतिपक्षको भूमिकामा फर्कायो।
विपक्षमा रहँदा हसीनाले सरकारका नीति र कार्यहरूलाई तीव्र आलोचना गर्न थाल्नुभयो। उहाँले मानव अधिकार उल्लंघन, अल्पसंख्यकमाथिको दमन र महिला हिंसाका मुद्दामा संसदभित्र र बाहिर आवाज उठाउनुभयो।
उहाँको पार्टीले सडक आन्दोलन, हडताल र जनसभाहरूको माध्यमबाट जनमतमा प्रभाव जमाउने प्रयास गर्यो। विपक्षमा हुँदा पनि शेख हसीनाले आफ्नो नेतृत्वदायी छवि कायम राख्न सफल भइन्।
यो कालखण्ड शेख हसीनाको लागि आत्मपुनरावलोकन, संगठन बलियो बनाउने अवसर र राजनीतिक धैर्य परीक्षणको समय बन्यो। विपक्षमा हुँदा पनि उहाँको राष्ट्रसेवामा समर्पण कमजोर भएन।
२००० को दशकमा शेख हसीनालाई पटक–पटक लक्षित गरी हत्या प्रयास गरियो। सन् २००० मा उहाँको चुनावी सभामा ७६ केजीको टाइम बम राखिएको थियो, जुन समयमै निष्क्रिय पारियो।
सन् २००४ को २१ अगस्टमा ढाकामा आयोजित एक सार्वजनिक कार्यक्रममा भएको ग्रेनेड आक्रमणमा २४ जना मारिए र सयौं घाइते भए। शेख हसीना सवारी चालकको तत्परताले बच्न सफल भइन्, तर उहाँको श्रवणशक्तिमा स्थायी असर पर्यो।
यो आक्रमण बंगलादेशको राजनीतिक हिंसाको चरम रूप थियो र विपक्षी नेताहरूको सुरक्षाको गम्भीर संकटको संकेत पनि थियो। यो घटनाले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा तीव्र निन्दा व्यहोर्नुपर्यो।
यस घटनाले शेख हसीनालाई अझ मजबुत र प्रतिरोधी बनायो। उहाँले जनताको सुरक्षाको पक्षमा राज्य संयन्त्रको सुधार र कट्टरपन्थी शक्तिहरूको नियन्त्रणमा विशेष ध्यान दिन थाल्नुभयो।
२००७ मा सेना–समर्थित अन्तरिम सरकारले शेख हसीनाविरुद्ध भ्रष्टाचारका विभिन्न मुद्दाहरू दायर गर्यो। उहाँमाथि सरकारी ठेक्का वितरणमा अनियमितता, अवैध सम्पत्ति र दुरुपयोगको आरोप लाग्यो।
ती आरोपका आधारमा उहाँलाई गिरफ्तार गरी जेल चलान गरियो। केही समय उहाँलाई एक्लै नजरबन्दमा राखियो। यस घटनाले बंगलादेशी राजनीतिमा ठूलो तरंग ल्यायो।
शेख हसीनाले यी सबै आरोपहरूलाई राजनीतिक प्रतिशोधका रूपमा व्याख्या गर्नुभयो। उहाँले कुनै पनि अवैध क्रियाकलापमा संलग्न नभएको दाबी गर्नुभयो। विभिन्न मानव अधिकार संगठनहरूले पनि उहाँको गिरफ्तारीमाथि प्रश्न उठाए।
अन्ततः २००८ मा अदालतले उहाँलाई रिहा गर्यो र उहाँ फेरि पूर्ण रूपमा राजनीतिक क्रियाकलापमा फर्किनुभयो। यो कालखण्ड उहाँको राजनीतिक जीवनको सबैभन्दा कठिन युगमध्ये एक रह्यो, तर उहाँको आत्मबल कमजोर परेन।
जनवरी २००९ मा शेख हसीना पुनः प्रधानमन्त्रीको पदमा नियुक्त भइन्। यसपटकको कार्यकाल पनि राजनीतिक दृष्टिले अत्यन्तै महत्वपूर्ण रह्यो। देशको आर्थिक विकास, ढाँचागत संरचना विस्तार, तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सुधार गर्ने कार्यमा उहाँको सक्रियता उल्लेखनीय रह्यो।
दोस्रो कार्यकालमा शेख हसीनाले शासनलाई स्थिरता प्रदान गर्दै सरकारी संयन्त्रलाई सुदृढ बनाउनुभयो। प्रशासकीय सुधार, शिक्षामा लगानी, र महिला सशक्तिकरणमा विशेष जोड दिइयो। साथै, राष्ट्रिय सुरक्षा र आतंकवादविरुद्ध कडा नीति अपनाइयो।
२००९ देखि २०२४ सम्मका ५ कार्यकालमा उहाँ निरन्तर सत्तामा रहन सफल भइन्, जुन बंगलादेशको इतिहासमै अभूतपूर्व थियो। यति लामो समयसम्म सत्तामा रहनुले उहाँको राजनीतिक पकड, संगठन सुदृढीकरण, र विपक्षीलाई प्रभावहीन बनाउने रणनीति दर्शाउँछ।
सन् २०१७ मा म्यानमारको राखिने राज्यबाट लाखौं रोहिङ्ग्या मुस्लिमहरू बंगलादेश प्रवेश गर्न बाध्य भए। शेख हसीनाको सरकारले ती शरणार्थीहरूलाई अस्थायी शिविरहरूमा राख्दै अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको आग्रह गर्यो। यो निर्णयले उहाँलाई विश्वभर मानवतावादी नेतृका रूपमा परिचित गरायो।
शरणार्थीहरूको सुरक्षाका लागि उहाँले UNHCR, UNESCO लगायत निकायहरूसँग सहकार्य बढाउनुभयो। कोक्स बजार क्षेत्रमा लाखौं शरणार्थीको व्यवस्थापन गर्न सरकारलाई चुनौतीपूर्ण भए पनि बंगलादेशले सहानुभूतिको दृष्टिकोण लियो।
यस कदमको प्रशंसा अमेरिका, युरोपियन युनियन, र संयुक्त राष्ट्रसंघले गरे। यद्यपि दीर्घकालीन समाधानको अभावमा शरणार्थी समस्या अझै टरिरहेको छ भन्ने आलोचना पनि भयो।
शेख हसीनाको सरकारले 'डिजिटल बंगलादेश' अभियानमार्फत सूचनाप्रविधि विस्तारमा जोड दियो। इन्टरनेट पहुँच, सरकारी सेवाहरूको अनलाइन प्रणाली, र ग्रामीण क्षेत्रमा प्रविधिको पहुँचले बंगलादेशलाई नयाँ युगमा प्रवेश गरायो।
पद्मा पुल, ढाकामा मेट्रो रेल, र परमाणु ऊर्जा केन्द्रजस्ता भौतिक संरचनाहरूको निर्माण उहाँकै पहलमा सम्पन्न भए। यसले देशको यातायात, ऊर्जा र उद्योग क्षेत्रलाई गुणात्मक विकास गरायो।
आर्थिक वृद्धिदर ६% भन्दा माथि पु-याउने कार्यमा सरकारको लगानी र नीति निर्णायक बन्यो। बंगलादेश मध्यम आय भएको राष्ट्रतर्फ तीव्र गतिमा अघि बढेको संकेत यस अवधिमा देखिएको हो।
शेख हसीनाको दीर्घकालीन शासनकालमा अनेकौं आलोचनाहरू पनि उठे। विशेषतः अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता सीमित पारिएको, सञ्चारमाध्यमहरूमा नियन्त्रण गरिएको, र सामाजिक सञ्जालमा निगरानी गरिएको आरोप लाग्यो।
सरकारले भने स्थायित्व र राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि यस्ता कदम आवश्यक रहेको तर्क दियो। विपक्षीहरूले लोकतन्त्र विरोधी कार्य भनेको र धेरै पत्रकार तथा कार्यकर्तालाई गिरफ्तार गरिएको जनाए।
यसैबीच मानव अधिकारवादी संस्थाहरूले बंगलादेशमा स्वतन्त्र संस्थाहरूको पतन भएको टिप्पणी गरे। आलोचनालाई सम्बोधन गर्न शेख हसीनाले केही कानुनी सुधारको आश्वासन दिइन्, तर व्यवहारमा परिवर्तन न्यून देखियो।
जनवरी २०२४ को निर्वाचनमा मुख्य विपक्षी दल BNP लगायतले चुनाव बहिष्कार गरे। निर्वाचनमा शेख हसीनाको अवामी लिग पार्टीलाई विशाल बहुमत प्राप्त भयो तर निष्पक्षताको गम्भीर प्रश्न उठ्यो।
अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरूले निर्वाचन प्रक्रियामा पारदर्शिता अभाव भएको जनाए। अमेरिका, युरोपेली संघ र राष्ट्रसंघले समेत चिन्ता व्यक्त गरे। विरोधमा व्यापक प्रदर्शनहरू भए।
उक्त चुनावपछि शेख हसीनाले पाचौं कार्यकालको शपथ लिइन्। यद्यपि चुनावको वैधता विषयमा देशभित्र र बाहिर चर्को बहस भइरह्यो।
२०२४ को मध्यतिर, बंगलादेशभर रोजगार कोटाविरुद्ध विद्यार्थी आन्दोलन सुरु भयो। आन्दोलन ढाकादेखि चट्टग्राम, खुल्ना, र राजशाहीसम्म फैलियो।
प्रदर्शनहरूमा विद्यार्थी, शिक्षक, र नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरूले भाग लिए। सरकारसँग वार्ता विफल भएपछि आन्दोलन उग्र बन्यो। प्रहरीले बल प्रयोग गर्दा स्थिति तनावग्रस्त भयो।
यस आन्दोलनले सरकारको लोकप्रियता घटाउँदै, राजनीतिक असन्तोष झन चर्कायो। शेख हसीनालाई राजनीतिक दबाब झेल्नुपर्यो।
जुलाई २०२४ मा जनप्रदर्शन चरमिमा पुग्यो। राजधानी ढाकामा प्रधानमन्त्री निवास घेरिन थाल्यो र सैनिक हस्तक्षेपको सम्भावना बढ्यो।
५ अगस्टमा सेना प्रमुखले शेख हसीनाको राजीनामाको घोषणा गरे। त्यसपछिको केही घण्टाभित्रै हेलिकप्टरमार्फत उहाँ भारततर्फ प्रस्थान गर्नुभयो।
यस घटनालाई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले 'बंगलादेशको जुलाई क्रान्ति' नाम दिए। यो उहाँको शासनको अन्त्यको संकेत थियो।
राजीनामापछि शेख हसीना दिल्लीको हिङदोन एयरबेसमा ओर्लिनुभयो। प्रारम्भमा उहाँ 'स्वास्थ्य उपचार' का लागि आएको भनिए पनि पछि दीर्घकालीन निर्वासनमा जान खोजिएको स्पष्ट भयो।
उहाँले केही अन्तरवार्तामा आत्ममूल्यांकन र भविष्यको सम्भाव्य राजनीतिक योगदानको संकेत दिनुभयो। नेपाली तथा भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले उनलाई 'सक्रिय निर्वासित नेतृ' भनेर सम्बोधन गरे।
भारतीय सरकारले औपचारिक रूपमा कुनै टिप्पणी नगरे पनि हसीनाको सुरक्षामा विशेष चासो दिएको देखियो। उहाँ समय–समयमा राजनैतिक विश्लेषणमा देखा पर्न थाल्नुभयो।
शेख हसीनाको राजीनामापछि बंगलादेशको संविधानमा सत्ता हस्तान्तरणको स्पष्ट मार्गनिर्देशको अभाव देखियो। यसले राजनीतिक रिक्तता निम्त्यायो।
अन्ततः राष्ट्रपतिले पूर्व विश्व बैंक प्रमुख तथा नोबेल विजेता मोहम्मद युनुसलाई अन्तरिम सरकारको नेतृत्व सुम्पनुभयो। युनुसले समावेशी निर्वाचन सुनिश्चित गर्ने प्रतिवद्धता जनाए।
संक्रमणकालीन सरकारलाई अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन प्राप्त भयो। यद्यपि आन्तरिक रूपमा सत्ता सन्तुलनका लागि अनेक चुनौतीहरू देखा परे।
शेख हसीनाको करिब चार दशक लामो राजनीतिक यात्रा बंगलादेशको इतिहासमा अत्यन्तै प्रभावशाली रह्यो। उहाँले महिला नेतृत्वलाई नयाँ उचाइमा पु-याउनुभयो।
दिगो विकास, पूर्वाधार निर्माण, शिक्षा विस्तार, र डिजिटल युगमा प्रवेश गराउनमा उहाँको योगदान अविस्मरणीय रह्यो। तर सँगसँगै मानव अधिकार हनन, प्रेस स्वतन्त्रताको ह्रास, र विरोधीमाथि दमन पनि त्यसैगरी स्मरण गरिन्छ।
हालसम्म उहाँ अवामी लिगकी नेतृका रूपमा निर्वासनमा सक्रिय रहनुभएको छ। भविष्यमा उहाँको भूमिका, विशेषतः क्षेत्रीय राजनीति र महिला नेतृत्वका लागि प्रेरणास्रोतको रूपमा रहिरहन सक्छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । काठमाडौंको कीर्तिपुर नगरपालिका–१ ट्याङ्लाफाँटमा मंगलबार बिहान कारभित्रै जलेर मृत्यु हुने व्यक्तिको पहिचान खुलेको छ। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका अनुसार मृतक व्यक्ति कारधनी सुरेशचन्द श्रेष्ठ हुन्।बा ५ च ३०३८ नम्बरको कारमा आगलागी हुँदा श्रेष्ठको कारभित्रै जलेर मृत्यु भएको थियो। प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) पवनकुमार भट्टराईले मृतकको पहिचान भएको पुष्टि गर्दै
