नख्खु कारागार
नख्खु कारागार नेपालको कारागार इतिहासमा महत्वपूर्ण मानिन्छ। यसको स्थापना २००७ सालतिर भएको उल्लेख पाइन्छ। यसअघि त्यहाँ तक्षक अर्थात् नोट छाप्ने सरकारी विभाग अवस्थित थियो। त्यस विभागलाई स्थानान्तरण गरेपछि सो क्षेत्रलाई कारागारको रूपमा रूपान्तरण गरिएको हो। यसरी राज्यले सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै कारागारलाई निर्माण गरेको देखिन्छ।
भौगोलिक रूपमा हेर्दा, यो ललितपुर जिल्लामा पर्दछ। कारागारको क्षेत्रफल करिब ३५ रोपनी १२ आना, अर्थात् १.८ हेक्टर छ। पूर्वतर्फ सडक, पश्चिममा विद्यालय, उत्तरतर्फ बस्ती तथा दक्षिणतर्फ नख्खु खोला रहेको हुँदा यसको चारैतर्फको घेराबन्दीले सुरक्षा दृष्टिले सहज वातावरण प्रदान गरेको छ।
यस कारागारको अवस्थिति शहरी क्षेत्रमा भए पनि अपेक्षाकृत सुरक्षित स्थानमा छ। काठमाडौं उपत्यकामा कैदी राख्नका लागि आवश्यक पर्ने संरचना र यातायात सुविधासहितको भूभाग भएकाले नख्खु कारागारलाई त्यस उद्देश्यका लागि उपयुक्त मानिएको हो।
नख्खु कारागारमा पुरुष र महिला कैदीहरूका लागि छुट्टै ब्लकहरू निर्माण गरिएको छ। यसरी छुट्टै संरचना निर्माण गर्नु कैदीहरूको व्यवस्थापन, सुरक्षात्मक तयारी र उनीहरूको आवश्यकताअनुसार वातावरण सिर्जना गर्न महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
प्रत्येक ब्लकले करिब २५० जनासम्म कैदीलाई अटाउन सक्छ। त्यसैले प्रारम्भिक चरणमा कुल ५०० कैदी राख्ने क्षमता रहेको देखिन्छ। समयसँगै कैदीहरूको संख्या बढ्दै जाँदा कारागारलाई थप खचाखच हुने अवस्था देखिएको छ।
२०७७ सालमा यस कारागारलाई १,००० जनाको क्षमता हुने गरी विस्तार गर्ने योजना थियो। तर सो योजना कार्यान्वयनमा ढिलाइ भएको हो। यद्यपि, यहाँ सामुदायिक पुनर्स्थापना केन्द्र र लागूऔषध पुनर्स्थापना केन्द्रको व्यवस्था हुनु यसको विशेषता हो। यसले अपराधी सुधारका उपायहरूमा समेत ध्यान दिइएको स्पष्ट हुन्छ।
नख्खु कारागारमा धेरै चर्चित व्यक्तिहरू कैदीका रूपमा बसिसकेका छन्। यसले यसको महत्व अझ बढाएको छ। राजनीतिक कारणले थुनिएका व्यक्तिबाट लिएर अपराधका गम्भीर मुद्दामा संलग्न व्यक्तिसम्म यहाँ राखिएका उदाहरण छन्।
प्रतिनिधि सभाका तत्कालीन सांसद मोहम्मद आफताब आलम यहाँ राखिएका उच्चप्रोफाइल कैदीमध्ये एक हुन्। उनलाई विस्फोटक पदार्थ उत्पादन र हत्या अभियोगमा सजाय दिइएको थियो। यस्तै, नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली पनि राजनीतिक आन्दोलनका समयमा कैदीका रूपमा नख्खुमा राखिएका थिए।
यसैगरी, मानवअधिकारवादी तथा राजनीतिज्ञ पद्मरत्न तुलाधरलाई पनि यहाँ थुनामा राखिएको थियो। यी सबै उदाहरणहरूले नख्खु कारागारलाई मात्र साधारण अपराधीहरूको जेल नभई राजनीतिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण स्थल बनाएको छ।
नख्खु कारागारबाट कैदीहरू भाग्ने घटना इतिहासमा पटक–पटक घटिसकेको छ। यी घटनाहरूले जेल प्रशासनको कमजोरी र सुरक्षामा सुधारको आवश्यकता देखाएका छन्।
सबैभन्दा चर्चित घटनामा सी.पी. माइरलि नामका राजनीतिक कैदीको भाग्ने प्रसंग पर्दछ। त्यसपछि सन् २०१८ मा एक ब्रिटिश नागरिक पनि कारागारबाट भागेका थिए। यद्यपि उनलाई अर्को दिनै नियन्त्रणमा लिन सफल भएको थियो।
सन् २०२५ मा भएको जेन–जेड आन्दोलनका क्रममा यस कारागारमा ठूलो घटना भयो। आन्दोलनकारीहरूले आगजनी गरी हमला गरेपछि सम्पूर्ण कैदीहरू भाग्न सफल भए। यस घटनाले नख्खु कारागारको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो जेलब्रेकको दर्जा पाएको छ।
नख्खु कारागारमा सुधारका प्रयासहरू समय–समयमा गरिएका छन्। यसले जेललाई केवल सजाय दिने स्थान नभई कैदीलाई सुधार्ने केन्द्रका रूपमा विकसित गर्न खोजिएको देखिन्छ।
२०७५ सालमा यहाँ २५ शय्याको मनोरोग अस्पताल निर्माण गर्ने योजना अगाडि सारिएको थियो। कैदीहरूमध्ये करिब २० प्रतिशतमा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या रहेको अध्ययनपछि यस्तो अस्पतालको आवश्यकता देखिएको हो। त्यहाँ विशेषज्ञ चिकित्सक तथा कर्मचारी राखेर सेवामूलक सुविधा दिन खोजिएको थियो।
त्यसैगरी, कारागारमा विपश्यना केन्द्र ‘धम्मसाय’ स्थापना गरिएको छ। यसमा कैदीहरूले ध्यान तथा आत्मसचेतना अभ्यास गर्ने अवसर पाएका छन्। आत्मपरिवर्तन र अनुशासनमा ध्यानले मद्दत गर्ने विश्वासका साथ यो कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको हो।
नख्खु कारागार बागमती प्रदेशअन्तर्गतको प्रमुख कारागारमध्ये एक हो। यसले प्रदेश स्तरमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
बागमती प्रदेशभित्र विभिन्न जिल्लाहरूमा कारागारहरू रहेका छन्, जस्तै काठमाडौँ, चितवन, धादिङ, काभ्रेपलाञ्चोक र मकवानपुर। यी सबैमध्ये नख्खु कारागारले आफ्नो क्षमताका कारण विशेष स्थान ओगटेको छ।
प्रदेशीय स्तरमा कैदी व्यवस्थापन र पुनर्स्थापनाका लागि नख्खु कारागारको योगदान उल्लेखनीय छ। यसैले यसलाई प्रदेशकै नमुना कारागार बनाउन निरन्तर प्रयास भइरहेको देखिन्छ।
समग्र रूपमा नख्खु कारागार नेपालकै चर्चित जेलमध्ये एक हो। यसको ऐतिहासिक महत्व, संरचनात्मक क्षमता र यहाँ राखिएका कैदीहरूले यसलाई विशेष बनाएको छ।
राजनीतिक इतिहाससँग यसको सम्बन्ध प्रष्ट देखिन्छ। धेरै नेताहरू, अभियुक्तहरू र चर्चित व्यक्तिहरू यसै कारागारसँग जोडिएका छन्। यसले देशको राजनीतिक र सामाजिक उतारचढावलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ।
जेलब्रेकजस्ता घटनाले यसको कमजोरी देखाए पनि सुधार र विकासका पहलहरूले सकारात्मक सम्भावना देखाएका छन्। त्यसैले, नख्खु कारागारलाई केवल थुनाउने स्थान नभई सुधार र आत्मपरिवर्तनको केन्द्रका रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
