द पेण्टागन
द पेण्टागन संयुक्त राज्य अमेरिकाको रक्षा विभागको केन्द्रीय मुख्यालय हो। यो भवन अमेरिकाको सैन्य प्रशासन, योजना, नीति निर्माण, र समन्वयका सबै प्रमुख कार्यहरू सञ्चालन हुने प्रमुख केन्द्रका रूपमा चिनिन्छ। पेण्टागनको नाम यसको अनौठो आकार “पञ्चकोण” अर्थात् पाँचतर्फे डिजाइनबाट आएको हो। यो भवन केवल कार्यालय होइन, अमेरिकी सैन्य शक्ति, दृढता, र राष्ट्रिय सुरक्षाको प्रतीक पनि हो। यसको नाम उच्चारण गर्दा नै अमेरिकाको रक्षा प्रणालीको सम्पूर्ण सार्थकता उजागर हुन्छ। पेण्टागन वाशिङटन डी.सी. नजिकै, भर्जिनिया राज्यको आर्लिङ्टन काउन्टीमा अवस्थित छ। यसको स्थान पोतोम्याक नदीको पश्चिम किनारमा पर्छ, जहाँबाट वाशिङटन स्मारक र क्यापिटल भवन समेत देख्न सकिन्छ। यो स्थान रणनीतिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण छ किनभने यसले राजधानीमा निकटता प्रदान गर्छ र सम्पर्क सञ्जालका दृष्टिले सहज पहुँच सुनिश्चित गर्छ। वर्तमान समयमा पेण्टागनमा करिब २३,००० भन्दा बढी सैनिक र नागरिक कर्मचारीहरू कार्यरत छन्। यो कार्यालय भवन आकार र जनशक्ति दुवै हिसाबले विश्वकै सबैभन्दा ठूलो प्रशासनिक भवनहरू मध्ये एक हो। प्रत्येक दिन हजारौँ मानिसहरू यहाँ कार्यका लागि प्रवेश गर्छन् र बाहिर निस्कन्छन्। भवन वरिपरि कडा सुरक्षा, पार्किङ, र यातायात प्रणाली व्यवस्थित गरिएको छ जसले यसको सञ्चालनलाई सहज बनाएको छ। पेण्टागन अमेरिकाको रक्षा नीति र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिहरूको हृदयस्थल हो।
पेण्टागनको डिजाइन वास्तुशिल्प दृष्टिले अत्यन्त अनौठो र बुद्धिमत्तापूर्ण छ। यसको बाह्य आकार पाँचतर्फे छ, जसका कारण यसको नाम “Pentagon” (पञ्चकोणीय भवन) राखिएको हो। यो पाँच तह (रिंग) मा विभाजित छ — A, B, C, D, र E — जसले कार्यालयहरूलाई स्तरगत रूपमा विभाजन गर्छ। भवनमा पाँचवटा प्रमुख मार्गहरू र पाँच केन्द्रिक वृत्ताकार कोरिडोरहरू छन्, जसले हरेक कार्यालयलाई छोटो दूरीमा जोड्ने सुविधा दिन्छ।
यस भवनमा कुल करिब १७.५ माइल (२८ किलोमिटर) लामो कोरिडोर प्रणाली छ, तर कुनै पनि दुई बिन्दुबीच यात्रा गर्न १० मिनेटभन्दा कम लाग्छ। यस्तो कुशल डिजाइनले समय र दक्षता दुवै सुनिश्चित गर्छ। “E Ring” नामक बाहिरी भागमा उच्च अधिकारीहरूका कार्यालयहरू छन्, जसमा रक्षामन्त्री, उपमन्त्री, र शीर्ष सैन्य कमाण्डरहरू कार्यरत हुन्छन्। भवनको बीच भागमा एउटा ठूलो खुला आँगन छ, जसलाई “Center Courtyard” भनिन्छ।
पेण्टागनका भित्र अनेकौं सुविधा छन् — जस्तै भोजनालय, बैंक, पोस्ट अफिस, साना पसलहरू, चिकित्सालय, र ध्यान कोठा। भवन पूर्ण रूपमा वातानुकूलित छ र भूकम्प तथा आगलागी प्रतिरोधी बनाइएको छ। यसको डिजाइन केवल सौन्दर्यका लागि होइन, तर सुरक्षा र कार्यक्षमता दुवै दृष्टिले विशेष ध्यानपूर्वक तयार गरिएको हो। यस भवनको रूपले सैन्य अनुशासन, सन्तुलन, र दृढता प्रतीकात्मक रूपमा झल्काउँछ।
पेण्टागन निर्माणको विचार दोस्रो विश्वयुद्ध सुरु हुनुभन्दा केही समय अघि आएको थियो। सन् १९४१ मा अमेरिकी युद्ध विभागका कार्यालयहरू वाशिङटन शहरभर फैलिएका थिए, जसले समन्वयमा कठिनाइ ल्याउँथ्यो। त्यसैले, सबै विभागहरूलाई एउटै भवनमा केन्द्रित गर्ने निर्णय गरियो। प्रारम्भिक योजना भर्जिनियाको आर्लिङ्टन फार्म क्षेत्रमा रहेको पाँचपाङ्गीय भू–आकारको भूमि भित्र भवन बनाउने थियो, जसका कारण भवनको आकार पनि पाँचतर्फे तय भयो।
तर पछि निर्माण स्थल अलि टाढा सरे पनि डिजाइन परिवर्तन गरिएन, किनभने योजना तयारी भइसकेको थियो। यो निर्णयले नै पेण्टागनलाई विश्वकै अनौठो आकारको प्रशासनिक भवन बनायो। सन् १९४१ को सेप्टेम्बर ११ मा यसको निर्माण कार्य सुरु भयो, जुन समय दोस्रो विश्वयुद्धको तयारी उत्कर्षमा थियो। यो भवन अमेरिकाको सैन्य योजना र युद्ध तयारीको प्रत्यक्ष परिणाम हो।
पेण्टागनको नाम र निर्माणको पृष्ठभूमिले अमेरिकी इतिहासमा एउटा नयाँ युग सुरु गर्यो। यसले प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा मात्र होइन, तर राष्ट्रिय एकताको प्रतीकको रूपमा पनि काम गर्यो। दोस्रो विश्वयुद्धको दौरान, यहाँबाट अमेरिका र यसको सहयोगी राष्ट्रहरूको सैन्य योजना निर्देशित गरिएको थियो। त्यसबेलादेखि आजसम्म, यो भवनले अमेरिकी रक्षा नीति र नेतृत्वको निरन्तरता झल्काइरहेको छ।
पेण्टागनको निर्माण कार्य ११ सेप्टेम्बर १९४१ मा सुरु भयो र १५ जनवरी १९४३ मा सम्पन्न भयो। यो छोटो समयावधिमा पूर्ण भएको भवन निर्माणको इतिहासमा निकै उल्लेखनीय उदाहरण हो। निर्माण कार्यमा अमेरिकी अभिकर्ता जोहन म्याकशेन, इंकले प्रमुख भूमिका निभाए, र वास्तुकार जर्ज बर्गस्ट्रोमले मूल डिजाइन तयार गरे। समय सीमा छोटो भएकाले निर्माण कार्य रात-दिन दुवै चलाइयो।
भवन निर्माणमा मुख्य रूपमा कंक्रीट प्रयोग गरिएको थियो, जबकि स्टीलको प्रयोग सीमित राखियो। यसको कारण द्वितीय विश्वयुद्धको समयमा स्टीलको आवश्यकतालाई प्राथमिकतामा राख्नु थियो। भवनको प्रत्येक रिंग र कोरिडोरलाई सुरक्षित र दीर्घकालीन बनाउने उद्देश्यले उच्च गुणस्तरको सामग्री प्रयोग गरिएको थियो। निर्माणका क्रममा हजारौँ श्रमिकहरू संलग्न थिए।
सुरक्षा र कार्यक्षमता दुवैलाई ध्यानमा राखेर निर्माण गरिएको पेण्टागन आज पनि अत्याधुनिक र दीर्घकालीन भवनको उदाहरण मानिन्छ। यसले अमेरिकी प्रशासनिक भवन निर्माणमा नयाँ मापदण्ड सेट गरेको छ। सन् १९४३ मा भवनको उद्घाटनले अमेरिका युद्धकालीन तयारी र राष्ट्रिय एकताको नयाँ प्रतीकको रूपमा स्थापित गर्यो।
पेण्टागनको कुल क्षेत्रफल करिब ६.५ मिलियन वर्गफुट (६२०,००० वर्गमिटर) छ, जसले यसलाई विश्वकै ठूलो प्रशासनिक भवनहरू मध्ये एक बनाउँछ। भवनमा पाँच मुख्य रिंगहरू छन् A, B, C, D, र E र दुई भूमिगत तहहरू “बेसमेन्ट” र “मेज़ानिन” छन्। प्रत्येक रिंगका कोठाहरू विभिन्न विभाग र कार्यसमूहहरूका लागि छुट्टाइएका छन्।
भवनको उचाइ करिब ७७ फिट (२३ मिटर) छ, र प्रत्येक पाङ्गको लम्बाइ करिब ९२१ फिट (२८१ मिटर) छ। कोरिडोर प्रणालीले कार्यालयहरूको बीचमा सजिलो र छिटो पहुँच सुनिश्चित गर्छ। दैनिक रूपमा हजारौँ कर्मचारीहरू यहाँ काम गर्छन्, जसले भवन सञ्चालनको जटिलता र त्यसको व्यवस्थापन क्षमता दर्शाउँछ।
पेण्टागनको सञ्चालन उच्च सुरक्षा, सुव्यवस्थित प्रशासन, र दक्षता सुनिश्चित गर्ने तरिकाले डिजाइन गरिएको छ। यहाँ भोजनालय, स्वास्थ्य केन्द्र, बैंक, पसल र अन्य आवश्यक सेवा उपलब्ध छन्। यसरी भवन केवल प्रशासनिक केन्द्र मात्र होइन, पूर्ण कार्यक्षमता भएको एक शहर जस्तो व्यवस्थित संरचना हो।
पेण्टागनको आन्तरिक भागमा Hall of Heroes नामक विशेष स्थान छ। यहाँ संयुक्त राज्य अमेरिकाका मोडल अफ अनर (Medal of Honor) प्राप्तकर्ताहरूका नाम, तस्वीर र विवरणहरू प्रदर्शन गरिएको छ। यो स्थान सैनिक वीरता र देशभक्ति सम्झाउने केन्द्रको रूपमा काम गर्छ।
Hall of Heroes मा केवल प्रदर्शनी मात्र होइन, विभिन्न सैन्य सम्मान समारोह र कार्यक्रम पनि आयोजना गरिन्छ। यहाँ भेटिएका स्मारकहरूले अमेरिकी सैनिकको योगदान र त्यागलाई सम्मान गर्दछ। भवनको आन्तरिक भव्यता र वास्तुकला आगन्तुकहरूको ध्यान आकर्षित गर्छ।
पेण्टागनमा भक्तिगृह, ध्यान कोठा, र आराम क्षेत्र पनि उपलब्ध छन्। यसले कर्मचारीहरूको मानसिक स्वास्थ्य र धर्मिक आवश्यकताहरूलाई ध्यानमा राखेर कार्यस्थललाई समग्र रूपमा आरामदायक बनाउँछ। यहाँको वातावरण केवल कार्यको लागि होइन, प्रेरणा र सम्मानका लागि पनि डिजाइन गरिएको छ।
१९९८ देखि २०११ सम्म पेण्टागनमा एक विशाल नवीनीकरण कार्यक्रम सञ्चालन भयो। यस कार्यक्रम अन्तर्गत पुरानो संरचना पूर्ण रूपमा नयाँ मापदण्ड अनुसार पुनर्निर्माण गरिएको थियो। मुख्य उद्देश्य भवनलाई आधुनिक सुरक्षा, ऊर्जा बचत, र कार्यक्षमता अनुसार सुधार गर्नु थियो।
नवीनीकरणको क्रममा एस्बेस्टोस हटाउने, पुराना झ्यालहरू सील गर्ने, र अत्याधुनिक सुरक्षा प्रणाली लागू गर्ने कामहरू गरियो। यसले भवनलाई पर्यावरणीय मापदण्ड अनुसार सुरक्षित र दीर्घकालीन बनायो। भवनमा नयाँ कार्यालय व्यवस्थापन प्रणाली र अत्याधुनिक सूचना प्रविधि स्थापना गरिएको छ।
यस नवीनीकरणले पेण्टागनलाई कार्यक्षम, सुरक्षित, र आधुनिक प्रशासनिक भवन बनाएको छ। आज यो केवल ऐतिहासिक भवन मात्र होइन, अत्याधुनिक सुरक्षा र कार्यक्षमता सहितको संरचना पनि हो।
१९६०–७० को दशकमा पेण्टागन विरोध र प्रदर्शनहरूको केन्द्र बनेको थियो। विशेष गरी भियतन युद्धका बिरोधीहरूले यहाँ ठूलो मात्रामा प्रदर्शन गरेका थिए। १९६७ मा “March on the Pentagon” नामक आन्दोलनमा करिब ३५,००० प्रदर्शनकारीहरू उपस्थित थिए।
त्यसबेलादेखि विभिन्न आन्दोलनहरूले पेण्टागनलाई राष्ट्रिय चेतना र विरोधको प्रतीक बनाएको छ। १९७२ मा यहाँ महिला शौचालयमा बम विस्फोट गर्ने प्रयास पनि भएको थियो। यस्ता घटनाहरूले भवनको सुरक्षा प्रणालीलाई अझ कडा बनाउने आवश्यकता देखाए।
विरोध र घटनाहरूले अमेरिकी प्रशासन र सेना दुवैलाई सामाजिक तथा राजनीतिक दबाब र चुनौतीसँग सामना गर्न प्रेरित गर्यो। पेण्टागनले यी चुनौतीहरूलाई सामना गर्दै आफ्नो प्रतीकात्मक महत्व कायम राखेको छ।
११ सेप्टेम्बर २००१ मा अल-कायदा आतंकवादीहरूले American Airlines Flight 77 नियन्त्रण गरेर पेण्टागनमा ठोकियो। यस आक्रमणमा विमानमा सवार ५९ व्यक्ति र भवनमा १२५ कर्मचारीको मृत्यु भयो।
आक्रमणबाट भवनको पश्चिम पाङ्गमा ठूलो क्षति भयो। क्षतिग्रस्त क्षेत्रलाई तुरुन्त पुनर्निर्माण गर्न “Phoenix Project” सुरु गरियो। पुनर्निर्माण कार्य केही महिनामा सम्पन्न भयो।
२००८ मा पश्चिम पाङ्गमा Pentagon Memorial स्थापना गरियो। यहाँ १८४ बेंच राखिएको छ, जसमा प्रत्येक बेंच आक्रमणमा मृतक व्यक्तिको सम्झनामा समर्पित छ। यसले पीडित परिवार र राष्ट्रका लागि स्मरणीय स्थलको रूपमा काम गर्छ।
पेण्टागन केवल प्रशासनिक भवन होइन, अमेरिकी सैन्य शक्ति, नीति निर्माण, र रणनीतिक योजना निर्माणको केन्द्र हो। यसको डिजाइन, इतिहास, र घटना सबैले यसको प्रतीकात्मक र रणनीतिक महत्वलाई उजागर गर्छ।
११ सेप्टेम्बर जस्ता घटनाले यसको सुरक्षात्मक कमजोरी र पुनर्स्थापना क्षमतालाई देखाएको छ। त्यसैले नवीनीकरण र आधुनिकरण परियोजनाहरू सञ्चालन गरिएका छन्।
आज पेण्टागन विश्वकै सबैभन्दा प्रभावशाली, सुरक्षित, र कार्यक्षम प्रशासनिक भवनको रूपमा चिनिन्छ। यसले अमेरिकी सेना र प्रशासनमा एक स्थायी प्रतीकको रूपमा काम गरिरहेको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का संयोजक एवं पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ श्रीलंकाको पाँचदिने राजनीतिक भ्रमण सम्पन्न गरी आइतबार स्वदेश फर्किएका छन्। जुलाई १५ मा श्रीलंका प्रस्थान गरेका उनले त्यहाँ आयोजित ‘ह्यान्ड्स अफ एसिया’ अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रमुख वक्ताका रूपमा सम्बोधन गरेका थिए।भ्रमणका क्रममा प्रचण्डले श्रीलंकाको सत्तारुढ दल जनता विमुक्ति
