पाँचथर जिल्ला कारागार
पाँचथर जिल्ला कारागार कोशी प्रदेश, नेपालको पूर्वी भागमा अवस्थित एउटा महत्त्वपूर्ण जेल हो। यो जेल जिल्लामा हुने अपराधी कार्यवाही र न्यायिक प्रक्रियाको मुख्य केन्द्र मानिन्छ। स्थानीय प्रशासन र कारागार व्यवस्थापन विभागको मातहत सञ्चालन हुने यस कारागारमा विभिन्न उमेर, लिङ्ग र अपराधी इतिहास भएका कैदीहरू राखिन्छन्।
यस कारागारको स्थापना सानो क्षमता अनुसार गरिएको थियो, तर समयसँगै जिल्लामा अपराधको संख्या बढ्दा कैदीको सङ्ख्या उल्लेखनीय रूपमा बढ्यो। आज यहाँ आम्दानी–व्यवसाय र सामाजिक समस्याका कारण विभिन्न प्रकारका मुद्दामा जेल परेका व्यक्तिहरू छन्। यसैले यो कारागार जिल्लाको प्रशासनिक र कानुनी प्रणालीसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण संस्था बनेको छ।
कारागारको इतिहास हेर्दा यसले धेरै चुनौतीहरू सामना गरेको पाइन्छ। पुरानो भवन, सीमित सुविधा, र लगातार बढ्दो भीडले प्रशासनलाई बारम्बार कठिन परिस्थितिमा राखेको छ। यसले स्थानीय समाजमा कारागारको महत्व र आवश्यकता दुवैलाई उजागर गरेको छ।
पाँचथर कारागारमा २० पुरुष र ५ महिला राख्ने गरी प्रारम्भिक क्षमता निर्धारण गरिएको थियो। तर २०१६ को तथ्याङ्क अनुसार यहाँ करिब १२७ जना कैदी र उनीहरूसँग रहेका ३ जना बालबालिका समेत थिए। यसले कारागारको भीडभाडको अवस्था पाँच गुणाभन्दा बढी पुगेको देखाउँछ।
भीडभाडले बसोबास र दैनिक गतिविधिलाई अत्यन्त असुविधाजनक बनाएको छ। कैदीहरूलाई जमिनमै सुत्नुपर्दा शारीरिक पीडा र मानसिक तनाव दुवै बढेको छ। पर्याप्त ओछ्यान नहुँदा उनीहरूको आराम र स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर परेको छ।
यसै कारण कारागारभित्र नियमित जीवन सञ्चालन गर्न कठिन भएको छ। दैनिक गतिविधिहरूमा तनाव, झगडा, र असहमति बढेको देखिन्छ। प्रशासनको लागि पनि कैदी व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
जेलमा आधारभूत सुविधाको कमी गम्भीर छ। १०० भन्दा बढी कैदीहरूको लागि जम्मा तीनवटा शौचालय उपलब्ध छन्। बिहानपख शौचालय प्रयोग गर्न कैदीहरूबीच झगडा हुने गरेको छ, जसले सामाजिक तनाव सिर्जना गरेको छ।
सुत्ने र बस्ने ठाउँको अभावले कैदीहरूको स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर पुर्याउँछ। पानी, खाना र स्वास्थ्य सुरक्षा जस्ता आवश्यकताहरू पर्याप्त छैनन्। यसले मानसिक स्वास्थ्य र जीवनस्तरमा नकारात्मक असर पारेको छ।
सुरक्षा र सरसफाइको कमीले पनि संक्रमण र रोग फैलिन सजिलो बनाएको छ। कारागार प्रशासनले सीमित स्रोत र स्थानमा काम गर्दै आएको भए पनि आधारभूत आवश्यकतामा सुधार आवश्यक देखिन्छ।
पाँचथर कारागारको भवन ३० वर्षभन्दा बढी पुरानो छ। पर्खाल, कोठा, ढोकाहरू र छत पुराना भएर जोखिमपूर्ण भएका छन्। संरचनागत कमजोरीले कारागारमा सुरक्षा, बसोबास र स्वास्थ्य व्यवस्थापनलाई असर पारेको छ।
सरकारसँग पटक–पटक मर्मत र बजेटको माग गरिए पनि आवश्यक ध्यान दिइएको छैन। यसले भवनको जीर्णता बढाएको छ र कैदीहरूको सुरक्षा जोखिममा राखेको छ।
सुरक्षा, भीड व्यवस्थापन, र संरचना सुधारको अभावले कारागार प्रशासनलाई चुनौती दिएको छ। दीर्घकालीन योजना र संरचना सुधार आवश्यक देखिन्छ।
२०१९ को दसैं पर्वको अवसरमा पाँचथर कारागारमा ठूलो स्वास्थ्य संकट देखा पर्यो। केही कैदीहरूले पोर्क मासु खाँदा विषाक्तता अनुभव गरेका थिए। यस क्रममा उनीहरूले सुँगुरको गालब्लाडर समेत सेवन गरेका थिए, जसले तत्काल पेट दुखाइ, बान्ता र डायरियाको समस्या उत्पन्न गरायो। खाना खाने क्रममा गलत तयारी वा असावधानीपूर्ण व्यवस्थापनका कारण यस्तो अवस्था सिर्जना भएको मानिन्छ।
यो घटनामा केही कैदीहरूको स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर भयो। मिर्गौलामा समस्या देखिएपछि तीन जनाको मृत्यु भयो। अन्य कैदीहरूलाई तत्काल उपचार गरिएको भए पनि उनीहरूको स्वास्थ्यमा दीर्घकालीन असर परेको हुनसक्छ। यो घटनाले कारागारमा खाद्य सुरक्षा र गुणस्तर जाँचमा कमजोर पक्षहरू प्रष्ट पार्यो। कैदीहरूको लागि सुरक्षित र पोषणयुक्त खाना उपलब्ध गराउन प्रशासनको चुनौती उजागर भयो।
यस घटना पश्चात कारागार प्रशासनले सतर्कता अपनाउन थालेको थियो। भविष्यमा यस्तो दुर्घटना नदोहोरियोस् भनेर स्वास्थ्य निरीक्षण, खाद्य सुरक्षा उपाय र तालिम प्रणाली सुधार्ने दिशामा कदम चाल्न प्रेरित गर्यो। यसले जेल व्यवस्थापनलाई केवल कैदीहरूको सुरक्षा मात्र नभई उनीहरूको जीवन र स्वास्थ्यको संरक्षणमा ध्यान दिन आवश्यक रहेको पाठ दिएको छ।
पाँचथर कारागारमा भीडभाड र तनावका कारण कैदीहरूबीच समय–समयमा झडप हुने गरेको छ। २०१५ मा एउटा झडपमा सात जना कैदी घाइते भएका थिए। त्यस्तो झडप साधारण खेलकुदको विवादबाट सुरु भएको थियो, तर भीडभाड र सीमित स्थानका कारण विवाद हिंसात्मक ढंगले बिग्रन पुग्यो।
त्यसै वर्ष अर्को घटनामा एक प्रहरी र छ जना कैदी घाइते भएका थिए। यस घटनाले सुरक्षा र नियन्त्रणमा कमजोरी रहेको देखायो। कैदी व्यवस्थापन, निगरानी र सुरक्षा कर्मचारीको प्रशिक्षण अपर्याप्त हुँदा कारागारमा झगडा नियन्त्रण गर्न कठिनाइ भएको छ। लगातार झडपले कैदीहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा पनि असर पारेको छ।
यी झडपहरूले कारागार प्रशासनमाथि दबाब बढाएको छ। सुरक्षा, शान्ति र व्यवस्थापन सुधार्न आवश्यक देखिएको छ। प्रशासनले रणनीति सुधार, कर्मचारी प्रशिक्षण र कैदी व्यवस्थापन प्रणालीमा सुधार ल्याउनु पर्ने पाठ प्राप्त भएको छ। यसले भविष्यमा हिंसा घटाउन र कारागारलाई सुरक्षित वातावरण बनाउन सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
२०२० मा कोरोना महामारी फैलिँदा पाँचथर कारागारले चुनौतीपूर्ण अवस्था भोग्नुपर्यो। कारागारमा एक कैदीमा संक्रमण पुष्टि भएपछि स्वास्थ्य अधिकारीहरूले उनलाई अलग राखेर उपचार गराए। अन्य कैदीहरूको निगरानी र अलग राख्ने प्रक्रिया अपनाइयो। यसले कारागारमा संक्रमण फैलिनबाट रोक्ने प्रयास गर्यो।
भीडभाड र सीमित स्थानले संक्रमण नियन्त्रणलाई कठिन बनायो। महामारीले स्वास्थ्य सुरक्षा, व्यक्तिगत दूरी र सरसफाइको महत्व कारागार व्यवस्थापनमा स्पष्ट पार्यो। यस अवस्थामा प्रशासनले स्वास्थ्य मापदण्ड र सुरक्षात्मक उपाय अपनाउनुपर्ने आवश्यकता महसुस गर्यो।
कोभिड–१९ को अनुभवले भविष्यमा स्वास्थ्य संकट वा महामारीको समयमा कारागार व्यवस्थापनलाई अझ व्यवस्थित, सुरक्षित र चिकित्सकीय दृष्टिले सक्षम बनाउन आवश्यक पाठ दिएको छ। प्रशासनले दीर्घकालीन योजना, औषधि आपूर्ति र संक्रमण नियन्त्रण प्रणाली बलियो बनाउनु पर्ने चुनौती पहिचान गरेको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का संयोजक एवं पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ श्रीलंकाको पाँचदिने राजनीतिक भ्रमण सम्पन्न गरी आइतबार स्वदेश फर्किएका छन्। जुलाई १५ मा श्रीलंका प्रस्थान गरेका उनले त्यहाँ आयोजित ‘ह्यान्ड्स अफ एसिया’ अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रमुख वक्ताका रूपमा सम्बोधन गरेका थिए।भ्रमणका क्रममा प्रचण्डले श्रीलंकाको सत्तारुढ दल जनता विमुक्ति
