काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
टुर्डोइड्स
टुर्डोइड्स
पन्छी जीवनको जटिल तानाबाना भित्र, टुर्डोइड्स (Turdoides) नामक वंश सामाजिकता, अनुकूलनशीलता, र पारिस्थितिक महत्त्वको रूपमा विशेष रूपमा उभिन्छ। लियोथ्रिचिडे (Leiothrichidae) परिवारअन्तर्गत पर्ने यी पुरानो विश्वका पासेरिफोर्म (Passeriform) वर्गका चराहरू—प्रायः बब्बलर (babblers) भनेर चिनिन्छन्—आफ्नो समूहमा रहने बानी र चर्को आवाजका लागि प्रसिद्ध छन्, जसले अफ्रिका र एसियाका झाडीहरू, जङ्गलहरू, र घाँसेमैदानहरू गुञ्जायमान बनाउँछन्। ३० भन्दा बढी मान्यता प्राप्त प्रजातिहरू भएको टुर्डोइड्स विकासवादी विविधताको एक उत्कृष्ट उदाहरण हो, जहाँ प्रत्येक प्रजाति आ-आफ्नो वातावरण अनुसार ढालेका छन् तर तिनीहरूलाई सामाजिक सहयोग र सहनशीलता जस्ता साझा विशेषताहरूले एकताबद्ध गर्छ।
वर्गीकरण र विकासको इतिहास
फ्रान्सेली पक्षी वैज्ञानिक इमानुएल ले मौट (Emmanuel Le Maout) ले सन् १८५३ मा टुर्डोइड्स वंशलाई पहिलो पटक परिभाषित गरेका थिए, यद्यपि यसका धेरै प्रजातिहरू पहिले नै ब्रायन होडग्सन (Brian Hodgson) र जोन गोल्ड (John Gould) जस्ता प्रकृतिविद्हरूले विवरण गरिसकेका थिए। टुर्डोइड्स नाम ल्याटिन शब्द turdus (थ्रस) र -oides (जस्तो देखिने) बाट आएको हो, जसले प्रारम्भिक रूपमा यी चराहरूलाई थ्रस (Thrush) संग तुलना गर्ने प्रयास देखाउँछ।
वर्तमानमा, टुर्डोइड्स लाई लियोथ्रिचिडे परिवार अन्तर्गत राखिएको छ, जहाँ यसका अन्य सदस्यहरूमा हाँस्ने थ्रस (laughingthrushes) र अन्य बब्बलरहरू पर्दछन्। आनुवंशिक अध्ययनहरूले यसको वर्गीकरणलाई थप सुदृढ गरेका छन्।
यस वंशका प्रजातिहरू मुख्य रूपमा अफ्रिका र दक्षिण एसियामा पाइन्छन्। अफ्रिकामा सेतो टाउके बब्बलर (Turdoides leucocephala) र खैरो बब्बलर (Turdoides plebejus) महत्त्वपूर्ण सदस्यहरू हुन्। एसियामा, साधारण बब्बलर (Turdoides caudata) र नेपालमा पाइने एकमात्र स्थानिक प्रजाति काँडे बब्बलर (Turdoides nipalensis) विशेष उल्लेखनीय छन्।
शारीरिक विशेषता
टुर्डोइड्स बब्बलरहरू मध्यम आकारका चराहरू हुन्, जसको लम्बाइ २०–३० सेन्टिमिटर (८–१२ इन्च) र तौल ५०–१०० ग्रामसम्म हुन्छ। तिनीहरूको रंग प्रायः माटो र खैरो टोनमा हुन्छ, जसले तिनीहरूलाई झाडीयुक्त वातावरणमा लुक्न मद्दत गर्छ।
तिनीहरूको चोच लामो, अलिकति बाक्लो र बलियो हुन्छ, जसले माटो, पातमुनि, वा झाडीभित्र खानाको खोजी गर्न मद्दत गर्छ। जङ्गली बब्बलर (Turdoides striata) आफ्नो चोचको सहायताले किराहरू खान खनेर निकाल्छ, भने काँडे बब्बलर झाडीहरूबाट किरा तान्न सक्षम हुन्छ।
बासस्थान र वितरण
यी चराहरू अफ्रिकाका सवाना, जङ्गल, र काँडे भूभागहरूदेखि एसियाका झाडी क्षेत्र, वन किनारा, र घाँसेमैदानमा पाइन्छन्। नेपालमा, काँडे बब्बलर समुद्री सतहबाट ६००–२,००० मिटर उचाइमा बस्न रुचाउँछ।
यी चराहरू विशेष गरी खुला वा अर्ध-खुला क्षेत्रमा बस्न रुचाउँछन्, जहाँ तिनीहरू झाडीहरूमा लुकेर शत्रुबाट जोगिन सक्छन्।
व्यवहार र सामाजिकता
टुर्डोइड्सको सबैभन्दा प्रमुख विशेषता यसको समाजमा रहने स्वभाव हो। यी चराहरू कहिल्यै एक्लै देखिँदैनन्, बरु ५–२० सदस्य सम्मका समूहमा यात्रा गर्छन्। तिनीहरूको स्वर धेरै प्रकारका हुन्छन्—कहिलेकाहीँ उच्च स्वरमा, कहिलेकाहीँ मृदु, जसले तिनीहरूको समूह पहिचान र चेतावनी संकेतहरू दिन मद्दत गर्छ।
समूहमा खाना खोज्ने प्रक्रिया अत्यन्त प्रभावकारी हुन्छ। केही सदस्यहरूले खाना खोज्छन् भने अरूले शत्रुबाट जोगाउन गार्डको काम गर्छन्। तिनीहरूको आहार मिश्रित हुन्छ—किरा, बीउ, र साना फलहरू।
पारिस्थितिक भूमिका
यी चराहरू पारिस्थितिकी सन्तुलन कायम राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। किराहरू खानाले कृषि क्षेत्रमा कीट नियन्त्रण गर्न मद्दत पुग्छ। साथै, फलहरू खानाले बिउ फैलाउने काम गर्छन्, जसले वनस्पतिहरूको पुनर्जन्ममा टेवा पुर्याउँछ।
संरक्षण चुनौती
अधिकांश टुर्डोइड्स प्रजातिहरू हालसम्म IUCN द्वारा "कम चिन्ताजनक" (Least Concern) सूचीमा राखिएको छ, तर तीव्र शहरीकरण, वन विनाश, र जलवायु परिवर्तन जस्ता कारकहरूले यी चराहरूको अस्तित्व खतरामा पार्न सक्छ।
नेपालमा काँडे बब्बलर जस्तै दुर्लभ प्रजातिहरूलाई संरक्षण गर्न स्थानीय समुदायहरूलाई संलग्न गराउने प्रयास भइरहेका छन्। भारतमा, जङ्गली बब्बलर मानव बसोबासमा राम्रोसँग अनुकूलित भएको छ, तर अरू संवेदनशील प्रजातिहरूको लागि विशेष संरक्षण प्रयास आवश्यक पर्छ।
सांस्कृतिक महत्त्व
भारतमा, जङ्गली बब्बलरलाई “सात दिदीबहिनी” भनेर चिनिन्छ, जसले तिनीहरूको समूहमा रहने बानीलाई जनाउँछ। अफ्रिकामा, तिनीहरू मौसम परिवर्तन र वर्षाको भविष्यवाणी गर्ने चराहरूको रूपमा मानिन्छन्।
सामाजिक सङ्गीत
टुर्डोइड्स केवल एक पक्षी समूह मात्र होइन, यो अनुकूलन, सहकार्य, र अस्तित्वको सुन्दर कथाको प्रतिनिधित्व गर्छ। नेपालका पहाडहरूदेखि भारतका समथर मैदानसम्म, अफ्रिकाका काँडे भूभागदेखि जङ्गली क्षेत्रसम्म, यी बब्बलरहरू प्रकृतिको पारिस्थितिक सन्तुलन कायम राख्ने महत्वपूर्ण जीव हुन्। तिनीहरूको संरक्षण केवल पक्षीहरूको अस्तित्वको मात्र प्रश्न होइन, यो हाम्रो प्राकृतिक सम्पदाको भविष्यको कुरा पनि हो।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
