काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
शान्ति स्तूप (पोखरा)
शान्ति स्तूप (पोखरा)
पोखराको सुन्दर अनादु पहाडमा अवस्थित शान्ति स्तूप नेपालका धार्मिक, सांस्कृतिक र पर्यटकिय दृष्टिले अत्यन्तै महत्वपूर्ण स्थल हो। यो स्तूप कास्की जिल्लामा पर्छ र विश्वभर शान्ति र सद्भावको प्रतीकको रूपमा चिनिन्छ। जापानी मठाधीशहरू र स्थानीय समुदायको सहकार्यले निर्माण गरेको यो स्तूपले विश्वलाई शान्तिको सन्देश दिने उद्देश्य राख्दछ। विशेषगरी, निप्पोनजन-म्योहोजी मठका धर्मगुरु मोरिओका सोनिन र निकिदात्सु फुजिईको नेतृत्वमा यसको निर्माण सम्पन्न भएको थियो।
धार्मिक पृष्ठभूमि
शान्ति स्तूप बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्तै पवित्र तथा आध्यात्मिक महत्त्व बोकेको स्थल हो। यसले मात्र बुद्धका अवशेषहरूको संरक्षण गर्नुमा सिमित नरहँदै, बौद्ध शिक्षालाई व्यापक जनमानसमा प्रचार गर्ने र बुझाउने महत्वपूर्ण माध्यमको रूपमा पनि काम गर्दछ। “शान्ति” शब्दले नै यसको उद्देश्यलाई स्पष्ट रूपमा प्रतिबिम्बित गर्छ — शान्ति, सहिष्णुता, र शान्तिपूर्ण जीवनका मूल्यहरूको प्रवर्द्धन।
स्तूपमा राखिएका चार मूर्तिहरू बुद्धका जीवनका चार अत्यन्त महत्वपूर्ण घटनाहरूको प्रतिनिधित्व गर्छन्: जन्म, ज्ञान प्राप्ति, प्रथम उपदेश, र महापरिनिर्वाण। यी मूर्तिहरूले श्रद्धालुहरूलाई बुद्धको जीवनमार्ग र आध्यात्मिक शिक्षामा गहिरो ध्यान केन्द्रित गर्न मद्दत पुर्याउँछन्। साथै, ती मूर्तिहरूले बौद्ध धर्मका मूल सिद्धान्तहरू — करुणा, प्रेम, संयम, र मोक्ष— लाई चिन्हित गर्छन्।
शान्ति स्तूप धार्मिक स्थल मात्र नभएर ध्यान, साधना, र आत्म-साक्षात्कारको केन्द्रको रूपमा स्थापित छ। यहाँ आउने श्रद्धालुहरूले शान्ति र आत्मशुद्धिको अनुभव गर्ने अवसर पाउँछन्, जसले उनीहरूको आध्यात्मिक उन्नतिमा सशक्त भूमिका खेल्छ। यसले बौद्ध धर्मको सन्देशलाई मात्र फैलाउने नभई, मानव जीवनमा शान्ति र सद्भाव कायम गर्ने एक जीवित उदाहरणका रूपमा पनि काम गर्छ।
यसरी, शान्ति स्तूप बौद्ध धर्मको गहिरो श्रद्धा र आध्यात्मिकता प्रस्तुत गर्ने स्थल हो, जहाँ धर्म, शिक्षा, र आस्था एकैसाथ जीवन्त रूपमा अनुभव गरिन्छ।
स्थापत्य कला र वास्तुकला
पोखराको अनादु पहाडको करिब ११ सय मिटर उचाइमा अवस्थित शान्ति स्तूप आफ्नो विशिष्ट स्थापत्य कला र भव्य वास्तुकलाको कारणले अत्यन्तै चर्चित छ। यसको संरचना दोहोरो तहमा विभाजित छ, जसले भक्तजनहरूलाई सहज रूपमा घुमेर पूजा, ध्यान, र मनन गर्न अनुमति दिन्छ र धार्मिक अभ्यासमा सहभागी हुन सजिलो बनाउँछ। दोस्रो तहमा बुद्धका चार मूर्तिहरू राखिएका छन्, जसले बौद्ध धर्मका चार प्रमुख स्थल र बुद्ध जीवनका महत्वपूर्ण घटनाहरू—धर्मचक्र मुद्रा (जापान) जसले प्रथम उपदेशको प्रतीक हो, बोधगया (श्रीलंका) जहाँ बुद्धले ज्ञान प्राप्त गरेका थिए, कुशीनगर (थाइल्याण्ड) जहाँ बुद्धले महापरिनिर्वाण प्राप्त गरेका थिए, र लुम्बिनी (नेपाल) जहाँ बुद्धको जन्मस्थान हो—लाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। यी मूर्तिहरू श्रद्धालुहरूलाई बुद्धका जीवनका चरणहरू सम्झन र ध्यान केन्द्रित गर्न सहयोग पुर्याउँछन्। स्तूपको माथिल्लो भागमा रहेको सुनौलो गजुरमा श्रीलंका बाट ल्याइएको क्रिस्टल पत्थर राखिएको छ, जसले बुद्धको ज्ञान, बौद्धिकता र कृपालुताको प्रतीकात्मक अभिव्यक्ति गर्दछ। यसरी शान्ति स्तूपको वास्तुकला र डिजाइनले न केवल धार्मिक स्थलको रूपमा, तर सौन्दर्य र आध्यात्मिकताको अनुपम संगमको रूपमा यसलाई स्थापित गरेको छ, जहाँ प्रकृति र मानवीय श्रद्धा एकअर्कामा समाहित भएका छन्।
निर्माण इतिहास
शान्ति स्तूपको निर्माण इतिहास एक अद्भुत संघर्ष र समर्पणको कथा हो। यसको आधारशिला १९७३ सालको सेप्टेम्बर १२ मा प्रसिद्ध जापानी धर्मगुरु निकिदात्सु फुजिईले राख्नुभएको थियो। त्यसपछि जापानी मठका मोरिओका सोनिन, धर्मशिला गुरु, र स्थानीय समुदायको सहयोगमा स्तूपको निर्माण थालिएको थियो। निर्माणको क्रममा नेपाल सरकारबाट विभिन्न पटक अवरोध र विवादहरू पनि आएका थिए। सुरक्षा कारण देखाउँदै तत्कालिन सरकारले स्तूपलाई ध्वस्त पार्ने प्रयास गरेको भए पनि, स्थानीय जनसमुदाय र मठाधीशहरूले यसको संरक्षणका लागि निरन्तर संघर्ष गरे। लामो संघर्षपछि, अन्ततः १९९९ सालको अक्टोबर ३० मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजा प्रसाद कोइरालाको उपस्थिति र समर्थनमा यो शान्ति स्तूपको औपचारिक उद्घाटन सम्पन्न भयो। यसरी, धार्मिक आस्था र समुदायको दृढ इच्छाशक्तिको परिणाम स्वरूप शान्ति स्तूप आज पोखराको एक प्रमुख धार्मिक र सांस्कृतिक चिन्ह बनेको छ।
सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्व
शान्ति स्तूपले सांस्कृतिक र धार्मिक रुपमा अतुलनीय महत्त्व राख्दछ। यो केवल बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको मात्र नभई सम्पूर्ण मानवताको लागि शान्ति, सद्भाव, र सहअस्तित्वको सन्देश दिने धार्मिक स्थल हो। यहाँ हरेक दिन पूजा, ध्यान, र धार्मिक अनुष्ठानहरू गरिन्छ, जसले भक्तजनहरूको आध्यात्मिक उन्नतिमा ठूलो भूमिका खेल्छ। विशेष गरी पूर्णिमाका दिन आयोजित विशेष पूजा तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले यहाँको धार्मिक वातावरणलाई अझ उत्साहपूर्ण बनाउँछन्। शान्ति स्तूपले नेपालमा बौद्ध धर्मका सांस्कृतिक र धार्मिक मूल्यहरूको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै धार्मिक सहिष्णुता र सामाजिक समृद्धिको प्रतीकको रूपमा स्थापित भएको छ।
पर्यटकिय आकर्षण
पोखराको शान्ति स्तूप पर्यटकहरूका लागि एक अत्यन्तै मनमोहक गन्तव्य हो। यहाँबाट अन्नपूर्ण हिमालको भव्य हिमश्रृंखला, फेवा तालको शान्त र चम्किलो सतह, साथै पोखरा शहरको रमणीय दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ। अनादु पहाडको शान्त वातावरणमा अवस्थित यो स्तूपसम्म पुग्नका लागि विभिन्न ट्रेल र बाटाहरू छन्, जसले प्रकृतिप्रेमी र साहसिक यात्रुहरूलाई आकर्षित गर्छ। पर्यटकहरूले फेवा तालको डुंगा यात्रा गरेर स्थानीय गाउँहरूको साँस्कृतिक अनुभव सहित शान्ति स्तूपसम्म पुग्न सक्छन्, जसले उनीहरूलाई रमाइलो र साहसिक अनुभव प्रदान गर्दछ। साथै, कालोपत्रे सडकमार्फत पनि सहज रूपमा स्तूपसम्म पुग्न सकिन्छ, जसले यात्रालाई अझै सुविधाजनक र आरामदायी बनाउँछ।
वातावरण र स्थलाकृति
शान्ति स्तूपको निर्माण र संरक्षणको प्रक्रिया केवल धार्मिक वा सांस्कृतिक विषयमा सीमित नभई राजनीतिक र सामाजिक पृष्ठभूमिसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएको छ। नेपालको ऐतिहासिक राजनीतिक परिवेशमा यस स्तूपको निर्माणलाई लिएर विभिन्न चरणमा चुनौतिहरू आएका थिए। तत्कालिन सरकार र स्थानीय प्रशासनले सुरक्षा, कानूनी, र व्यवस्थापकीय कारणहरू उद्धृत गर्दै शान्ति स्तूपको ध्वस्त गर्ने वा निर्माणमा रोक लगाउने प्रस्तावहरू प्रस्तुत गरेका थिए। यी कदमहरूले स्तूपको अस्तित्वमाथि प्रश्न उठाएका थिए र धार्मिक स्थलको संरक्षणमा बाधा पुर्याएका थिए।
तर, यस विपरीत, जापानी मठाधीशहरू, धर्मगुरुहरू, र स्थानीय समुदायका उत्साही समर्थकहरूले यस्तो प्रस्तावको कडा विरोध गरे। उनीहरूले शान्ति स्तूपलाई केवल एक धार्मिक संरचना मात्र नभई सांस्कृतिक एकता र शान्तिको प्रतीकका रूपमा हेरे। लामो संघर्ष र संवादमार्फत, यी समूहहरूले सरकार र स्थानीय निकायसँग सहकार्य गर्दै धार्मिक स्वतन्त्रता र सांस्कृतिक पहिचानको संरक्षण सुनिश्चित गरे। उनीहरूको अडिग प्रतिबद्धता र लगनशीलताले अन्ततः शान्ति स्तूपको पुनर्निर्माण र दीर्घकालीन संरक्षणको बाटो खोल्यो।
यस संघर्षले नेपालमा धार्मिक सहिष्णुता र सांस्कृतिक सहकार्यको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरण प्रस्तुत गर्यो। विभिन्न सांस्कृतिक, धार्मिक, र सामाजिक समूहबीच आपसी सम्मान र सहकार्यले मात्र यस्तो महत्वपूर्ण धार्मिक स्थललाई सुरक्षित राख्न सकिन्छ भन्ने सन्देश यसले प्रष्ट पारेको छ। यसले नेपालको विविधता र सहिष्णुताको सामाजिक मूल्यलाई पनि बलियो बनाएको छ, जहाँ धर्म, संस्कृति र राजनीति आपसमा मिलेर राष्ट्रिय एकता र शान्तिको दिशामा अघि बढ्न सक्छन्। शान्ति स्तूपको यो राजनीतिक र सामाजिक पृष्ठभूमि आज पनि नेपालमा धार्मिक र सांस्कृतिक संरक्षणका लागि प्रेरणादायी उदाहरणको रूपमा रहनेछ।
राजनीतिक र सामाजिक पृष्ठभूमि
शान्ति स्तूपको निर्माण र संरक्षणको क्रममा नेपाल सरकारबाट विभिन्न समय रोकावटहरू आए। तत्कालिन पालिकाले सुरक्षा र सार्वजनिक हितको कारण देखाउँदै यसलाई ध्वस्त गर्ने प्रस्ताव राखेको थियो, जसले स्तूपको अस्तित्वमाथि ठूलो खतराको संकेत गर्यो। तर, यस विरोधका बाबजुद जापानी मठाधीशहरू, स्थानीय बौद्ध समुदाय र अन्य समर्थकहरूले धैर्य र अडिग प्रतिबद्धतासँग संघर्ष गरे। उनीहरूले धार्मिक स्वतन्त्रता र सांस्कृतिक पहिचानको संरक्षणका लागि आवाज उठाए र सरकारसँग संवाद गर्दै आफ्नो अभियानलाई अघि बढाए।
यो संघर्षले धार्मिक स्थलहरूको संरक्षणमा सरकार र स्थानीय समुदायबीचको सहकार्यको आवश्यकता झल्कायो। अन्ततः, समर्थकहरूको निरन्तर प्रयासले स्तूपको पुनर्निर्माण र संरक्षणलाई सुनिश्चित गर्यो। शान्ति स्तूपको यो राजनीतिक र सामाजिक पृष्ठभूमि नेपालमा धार्मिक सहिष्णुता, सांस्कृतिक विविधता, र समुदायहरूको ऐक्यबद्धताको उत्कृष्ट उदाहरण बनेको छ। यसले देखाउँछ कि धार्मिक र सांस्कृतिक सम्पदाहरूलाई सुरक्षित राख्न समाजका सबै तहका मानिसहरूले एकसाथ लाग्नुपर्छ, र सरकार तथा स्थानीय निकायहरूले त्यसलाई सम्मान र समर्थन दिनुपर्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र शान्तिको सन्देश
शान्ति स्तूप विश्वभर शान्ति, सद्भाव र एकताको सन्देश फैलाउने एक महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय स्मारकको रूपमा स्थापित भएको छ। यो स्तूपले नेपाल र जापानबीचको गहिरो धार्मिक र सांस्कृतिक सहकार्यको प्रतीकको रूपमा काम गरेको छ, जसले दुई देशबीच मात्र नभई बौद्ध धर्मावलम्बीहरू र शान्ति प्रेमीहरूको एक व्यापक अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई जोड्ने पुलको भूमिका निर्वाह गरेको छ।
शान्ति स्तूपमा विभिन्न देशका बौद्ध धर्मावलम्बी, श्रद्धालु र पर्यटकहरू भेला भएर नेपालका सांस्कृतिक र धार्मिक सम्पदाको अनुभव गर्न पाउँछन्। यसले नेपालको धार्मिक पर्यटन क्षेत्रलाई मात्र सशक्त बनाएको छैन, विश्वभर शान्ति र सहिष्णुताको आदर्श प्रचार गर्ने एउटा केन्द्र पनि बनेको छ। स्तूपको माध्यमबाट विश्व समुदायलाई विभिन्न धर्म र संस्कृतिहरूबीचको मेलमिलाप, सहअस्तित्व र आपसी सम्मानको आवश्यकताको सन्देश पुग्छ।
यसरी शान्ति स्तूपले नेपालको सांस्कृतिक धरोहरलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउने र शान्ति, सद्भाव तथा पारस्परिक सम्मानको जग बसाल्ने महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।
संरक्षण र भविष्यका योजना
हाल शान्ति स्तूपको संरक्षण कार्यमा लुम्बिनी विकास कोष, मोक्ष फाउन्डेशन लगायतका साझेदार संस्थाहरू सक्रिय रूपमा संलग्न छन्। यी संस्थाहरूले स्तूपको दीर्घकालीन सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने, संरचनात्मक मर्मतसम्भार गर्ने र पर्यटकिय सुविधा सुधार गर्न विशेष ध्यान दिइरहेका छन्। साथै, पर्यटक र श्रद्धालुहरूको सहज पहुँचका लागि पूर्वाधार विकास र वातावरणीय व्यवस्थापनमा समेत जोड दिइएको छ।
भविष्यमा, शान्ति स्तूपलाई अझ व्यवस्थित र आकर्षक धार्मिक तथा सांस्कृतिक गन्तव्य बनाउने लक्ष्य राखिएको छ। यसको लागि विस्तृत विकास योजना तयार पारिएको छ जस अन्तर्गत संरक्षण, अनुसन्धान, र प्रचारप्रसारका कार्यक्रमहरूलाई प्राथमिकता दिइनेछ। यस योजनाले शान्ति स्तूपलाई युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश गराउने दिशामा ठोस कदम चाल्ने अपेक्षा छ।
यो योजना सफल भएमा नेपालले आफ्नो सांस्कृतिक सम्पदालाई विश्वस्तरमा चिनाउने मात्र होइन, धार्मिक पर्यटनलाई समेत समृद्ध बनाउने महत्वपूर्ण योगदान दिनेछ। यसले स्थानीय समुदायमा आर्थिक समृद्धि ल्याउने साथै अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति र सद्भावको सन्देश फैलाउन समेत मद्दत पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
निष्कर्ष
पोखरा शान्ति स्तूप नेपालका धार्मिक, सांस्कृतिक र पर्यटकिय पहिचानको एउटा महत्वपूर्ण स्तम्भ हो। बुद्धको जीवन र शिक्षालाई समेटेर यसको निर्माण भएको यस स्तूपले शान्ति, सद्भाव र एकताको सन्देश विश्वभर पुर्याएको छ। यसको संरक्षण र विकासले नेपालको सांस्कृतिक सम्पदालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउने र पर्यटन उद्योगमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने छ।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
मुख्य समाचार
Loading footer...