काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
बैद्यनाथ धाम
बैद्यनाथ धाम
बैद्यनाथ धाम नेपालको अछाम जिल्लामा अवस्थित एक अत्यन्तै प्राचीन र महत्वपूर्ण हिन्दू तीर्थस्थल हो। यो मन्दिर बुढी गंगा र सरस्वती नदीको पवित्र संगमस्थलमा रहेको छ, जसले यस स्थानको पवित्रतालाई अझ बढाउँछ। स्थानीय जनताले मात्र नभई नेपाल र भारतका विभिन्न भागबाट पनि ठूलो संख्यामा श्रद्धालुहरू यहाँ दर्शन गर्न आउने गर्दछन्। विशेष गरी महाशिवरात्रि जस्तो धार्मिक पर्वको बेला यो धाम भक्तजनहरूको भीडले भरिपूर्ण हुन्छ। धार्मिक दृष्टिले मात्र होइन, ऐतिहासिक हिसाबले पनि यो स्थान अछाम जिल्लाको सांस्कृतिक धरोहरको रूपमा धेरै महत्वपूर्ण मानिन्छ। यहाँको प्राकृतिक वातावरण र पवित्र नदीहरूको संगमले यसलाई एउटा आध्यात्मिक केन्द्रको रुपमा स्थापित गरेको छ।
किंवदन्ती र धार्मिक महत्व
बैद्यनाथ धामको नामको पृष्ठभूमिमा एउटा अत्यन्त रोचक र धार्मिक कथा रहेको छ, जुन विशेष गरी स्कन्द पुराणको मानस खण्डमा उल्लेख छ। यो कथा यस धामको धार्मिक महत्त्व र यसको नामाकरणको रहस्यलाई प्रष्ट पार्दछ। कथानुसार, रावण—जो लङ्कापति र एक महान तपस्वी थिए—भगवान शिवका अत्यन्त भक्त थिए। उनले अतुलनीय शक्ति प्राप्त गर्न भगवान शिवको दर्शन पाउने इच्छा राखेर कैलाश पर्वतमा कठोर तपस्या गरे, तर भगवान शिवले उनलाई दर्शन दिएनन्। त्यसपछि रावण निराश भएर झारखण्ड राज्यमा रहेको बैद्यनाथ धाम आएर पुनः तपस्या गर्न थाल्यो। यहाँ भगवान शिवले उनलाई दर्शन दिए र नौ टाउकोको वरदान पनि प्रदान गरे, जसले रावणलाई अत्यधिक शक्ति र बुद्धिमत्ता प्रदान गर्यो। साथै, भगवान शिवले रावणलाई चिकित्सकको रूपमा पनि मान्यता दिए, जसका कारण यस स्थानलाई ‘बैद्यनाथ’ अर्थात् ‘चिकित्सक भगवान शिव’ भनेर चिनिन्छ। ‘बैद्य’ को अर्थ चिकित्सक र ‘नाथ’ को अर्थ भगवान हुन्छ। धार्मिक दृष्टिले, बैद्यनाथ धाम हिन्दू धर्मका प्रमुख तीर्थस्थलहरूमध्ये एक हो र यहाँ विशेष गरी श्रावण महिनामा लाखौं भक्तजन शिवलिङ्गको पूजा गरी आशीर्वाद प्राप्त गर्न आउने गर्दछन्। यो धाम १२ ज्योतिर्लिङ्गहरूमध्ये एक मानिन्छ, जसले यसको धार्मिक महत्त्व अझ बढाउँछ। यस धामलाई रावणको कठोर तपस्या र भगवान शिवको वरदानको स्थलका रूपमा मानिन्छ भने यसले आयुर्वेद र चिकित्सा ज्ञानको प्रतीकको रूपमा पनि महत्व राख्दछ। यहाँ श्राद्ध र व्रतहरू गरिने भएकाले यसले धार्मिक तथा सांस्कृतिक जीवनलाई जीवित राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। यसरी बैद्यनाथ धामको कथा र धार्मिक महत्त्वले यसलाई केवल एक तीर्थस्थल मात्र नभई भगवान शिवप्रतिको गहिरो भक्तिको प्रतीक बनाएको छ र यसले भक्तजनमा श्रद्धा र आध्यात्मिक उर्जा प्रवाह गराउँछ।
ऐतिहासिक सन्दर्भ
बैद्यनाथ धामको ऐतिहासिक पक्ष पनि निकै समृद्ध र महत्वपूर्ण छ। अछामका राजा अभय मल्लले १४४० सालमा यस स्थानको धार्मिक महत्त्वलाई औपचारिक रूपमा उल्लेख गरेका थिए। राजा अभय मल्लले यस स्थललाई रोग नाशक र उपचारात्मक शक्तिको स्रोत मान्दै धार्मिक स्थलको रूपमा चिनाएका थिए। त्यसपछि १७औं शताब्दीमा शाह वंशका राजाहरूले पनि बैद्यनाथ धामलाई धार्मिक दृष्टिले विशेष महत्व दिएका थिए भन्ने तथ्य पुराना लेखहरूमा पाइन्छ। गोरखा राज्यको एकीकरणको क्रममा गोरखा सेनाले यस क्षेत्रमा केही अस्त्र-शस्त्र छोडेका थिए, तर स्थानीय किंवदन्ती अनुसार जब उनीहरू धाममा प्रवेश गर्न खोजे, तब अचम्मको रूपमा उनीहरू अन्धा भएका थिए र पछि फर्किन बाध्य भए। यसरी बैद्यनाथ धामले केवल धार्मिक स्थल मात्र नभई ऐतिहासिक र रणनीतिक दृष्टिले पनि आफ्नो महत्वपूर्ण स्थान कायम गरेको छ। यो स्थलले धार्मिक आस्था र सामरिक घटनाहरूको संगम भएर यहाँको सांस्कृतिक धरोहरलाई समृद्ध पारेको छ।
वेद विद्यालय र शैक्षिक योगदान
बैद्यनाथ धामले धार्मिक शिक्षामा मात्र नभई शैक्षिक क्षेत्रमा पनि उल्लेखनीय योगदान पुर्याएको छ। यहाँ ‘वेद विद्याश्रम’ नामक एक प्रतिष्ठित विद्यालय सञ्चालनमा छ, जहाँ वेद, मन्त्र, धर्मशास्त्र र पुरातन संस्कृत भाषा शिक्षाका साथै धार्मिक अध्ययन गराइन्छ। यो विद्यालयले नेपालमा धार्मिक ज्ञानको संरक्षण र प्रसारमा महत्वपूर्ण भूमिका निभाएको छ। विशेषगरी वेद र संस्कृत शिक्षामा यसको योगदान अद्वितीय छ, जसले परम्परागत धर्मशास्त्रीय ज्ञानलाई आधुनिक पुस्तासम्म पुर्याउन मद्दत गरेको छ। २०२० सालमा सरकारले यस विद्यालयको स्तरोन्नति गर्न दुई मिलियन रुपैयाँको बजेट विनियोजन गरेको थियो, जसले यस संस्थाको संरचना र शिक्षण गुणस्तरलाई थप मजबुत बनाउन सहयोग पुर्यायो। यसले बैद्यनाथ धामलाई केवल तीर्थस्थल मात्र नभई धार्मिक तथा शैक्षिक केन्द्रको रूपमा पनि स्थापित गरेको छ, जहाँ विद्यार्थीहरूले उच्च स्तरको धार्मिक शिक्षा प्राप्त गर्न सक्ने वातावरण तयार भएको छ।
पर्यटन र धार्मिक महत्त्व
बैद्यनाथ धामको धार्मिक महत्त्वले यसलाई नेपालकै एक प्रमुख तीर्थस्थल बनाएको छ। यहाँ वर्षभरि श्रद्धालुहरूको निरन्तर आगमन हुने गर्दछ, विशेष गरी महाशिवरात्रि पर्वमा यस धाममा विशेष मेला लाग्ने गर्दछ जसमा नेपाल र भारतका विभिन्न क्षेत्रबाट हजारौं भक्तजनहरू सहभागी हुन्छन्। धार्मिक उत्सवहरू बाहेक, यहाँको प्राकृतिक वातावरण, शान्ति र सुन्दरता पनि पर्यटक र भक्तजन दुवैलाई आकर्षित गर्ने प्रमुख कारण हुन्। बुढी गंगा र सरस्वती नदीको पवित्र संगमले यस स्थललाई धार्मिक महत्त्वका साथै सौन्दर्यले पनि पूर्ण बनाएको छ। साथै, यस क्षेत्रको सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्वका कारण बैद्यनाथ धाम संरक्षणको दृष्टिले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ, जसले यहाँको परम्परा, आस्था र वातावरणलाई सुरक्षित राख्न मद्दत पुर्याउँछ। यसरी, बैद्यनाथ धाम न केवल धार्मिक श्रद्धाको केन्द्र हो, बरु प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक धरोहरको संरक्षक पनि बनेको छ।
निष्कर्ष
बैद्यनाथ धाम केवल धार्मिक स्थल नभई एक समृद्ध ऐतिहासिक र सांस्कृतिक धरोहर हो। यसको पौराणिक कथाहरू, ऐतिहासिक घटनाहरू र धार्मिक शिक्षाले यसलाई नेपालका प्रमुख तीर्थस्थलहरूमा राखेको छ। यहाँको वेद विद्याश्रमले धार्मिक शिक्षा र ज्ञानको प्रसारमा ठूलो भूमिका खेलेको छ भने भक्तजनहरूको निरन्तर आगमनले यस स्थानको आध्यात्मिक महत्त्वलाई बलियो बनाएको छ। भविष्यमा पनि यसको संरक्षण र प्रवर्द्धनले अछाम जिल्लाको सांस्कृतिक र धार्मिक पहिचानलाई थप समृद्ध बनाउनेछ। यसरी बैद्यनाथ धामले नेपालको धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदामा विशिष्ट स्थान ओगटेको छ।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
