बागलुङ कालिका भगवती मन्दिर
बागलुङ कालिका भगवती मन्दिर नेपालको गण्डकी प्रदेशअन्तर्गत बागलुङ जिल्लाको दक्षिण-पूर्वी भागमा, कालिगण्डकी नदीको किनारमा अवस्थित एक प्रमुख हिन्दू धार्मिक स्थल हो। यो मन्दिर देवी कालिकालाई समर्पित छ, जो शक्ति र तान्त्रिक साधनामा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्थानमा रहिआएकी देवी हुन्। हिन्दू धर्मको शैव सम्प्रदायमा कालिका (काली) शक्ति स्वरूपमा शिवको अर्धांगिनीको रूपमा आराधना गरिन्छ। मन्दिरको वास्तुशैली परम्परागत नेपाली पगोडा स्वरूपमा बनेको छ, जसमा चारवटा मुख्य ढोका पूर्व, पश्चिम, उत्तर र दक्षिण दिशातर्फ खुल्ने गरी बनाइएका छन्। मन्दिर परिसरमा देवी कालिकाको मन्दिर बाहेक पनि शिव, राधाकृष्ण, लक्ष्मी नारायणलगायत अन्य देवीदेवताका थुप्रै साना मन्दिरहरू रहेका छन्, जसले सम्पूर्ण क्षेत्रलाई एक धार्मिक संकुलको रूप दिएको छ।
यो मन्दिरको स्थापना १६औं शताब्दीमा भएको मानिन्छ। इतिहास अनुसार पर्वत राज्यका राजा प्रताप नारायण सिंह मल्लले पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनकी छोरीसँग विवाह गरेका थिए। विवाह पश्चात् दाइजोस्वरूप राजा प्रताप नारायणले कालिका देवीको मूर्ति प्राप्त गरे। जब विवाह समारोहपछि राजा, रानी र विवाह टोली फर्किंदै थिए, उनीहरू हालको मन्दिर क्षेत्र नजिकको जंगलमा विश्रामको लागि बसे। भोलिपल्ट जब मूर्ति बोकेर अघि बढ्न खोज्दा त्यो स्थानबाट हल्लिन नसक्ने देखिएपछि, उक्त ठाउँलाई देवीको इच्छा अनुसार पवित्रस्थल मानी मन्दिर निर्माण गर्ने निर्णय गरियो। यो प्रसंगले मन्दिरको स्थापना केवल धार्मिक विश्वासमा नभएर ऐतिहासिक घटनाक्रममा पनि आधारित रहेको देखाउँछ।
मन्दिरको संरचना पारंपरिक पगोडा शैलीमा बनेको छ। हालसम्म मन्दिरको संरचनामा केही महत्वपूर्ण जीर्णोद्धार कार्य सम्पन्न भइसकेका छन्। भक्तपुरबाट ल्याइएका परम्परागत इँटा र धातुका छानाले मन्दिरलाई स्थानीय हस्तकला र वास्तु परम्परासँग सामञ्जस्यपूर्ण बनाएको छ। हाल मन्दिर परिसरमा सतल, हवन कुण्ड र भजन मण्डप निर्माणका कार्यहरू पनि चलिरहेको छन्। पछिल्लो जीर्णोद्धारमा २.६ मिलियन रुपैयाँ खर्च गरिएको छ भने बाँकी संरचनाहरूका लागि ८.३ मिलियन रुपैयाँ आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ।
बागलुङ कालिका मन्दिर श्रद्धालुहरूका लागि एउटा आस्था र विश्वासको केन्द्र हो। विशेषतः चैत महिनामा मनाइने चैत दशैं पर्वमा यहाँ ठूलो जनसङ्ख्याको भिड लाग्दछ। अष्टमीको दिन हजारौँ भक्तजनहरू देवीको पूजा गर्न, तेलको दीप प्रज्वलन गर्न, र आफू तथा परिवारका लागि आशीर्वाद प्राप्त गर्न उपस्थित हुन्छन्। यहाँ विवाह गर्न आउने जोडीहरूले देवीको साक्षीमा वैवाहिक जीवन शुभ र समृद्ध बनोस् भन्ने कामना गर्ने परम्परा रहेको छ। यसका अतिरिक्त नवरात्रि र तीजजस्ता पर्वहरूमा पनि मन्दिर विशेष रूपमा सुसज्जित हुन्छ।
पहिलेको समयमा यो मन्दिरमा पशु बलि दिने परम्परा रहेको थियो। भक्तजनहरूले देवीलाई पशु अर्पण गरेर आफ्नो मनोकामना पूर्ण होस् भन्ने विश्वास गर्थे। यद्यपि, १३ अप्रिल २०१६ देखि यस मन्दिरमा पिजाको बलि दिन प्रतिबन्ध लगाइएको छ। यसको सट्टा अब पिजाहरूलाई मन्दिर परिसरबाट मुक्त गरिन्छ। यो परिवर्तन देवीलाई शान्ति र सहिष्णुता प्रतीकको रूपमा प्रस्तुत गर्ने सन्देश दिन गरिएको मानिन्छ।
धार्मिक महत्वको अतिरिक्त बागलुङ कालिका मन्दिर सांस्कृतिक र जैविक दृष्टिकोणले पनि अत्यन्त समृद्ध छ। मन्दिर वरपरको क्षेत्र वनस्पति र वन्यजन्तुको जैविक विविधताले भरिपूर्ण छ। यहाँ चितुवा, बाँदर, कालिज जस्ता प्रजातिहरू पाइन्छन् भने ५६५ भन्दा बढी वनस्पतिहरूको उपस्थिति उल्लेखनीय छ। यसले गर्दा मन्दिर क्षेत्रमा एक किसिमको प्राकृतिक सौन्दर्य र शान्त वातावरण अनुभव गर्न सकिन्छ।
मन्दिरसँग सम्बन्धित एक चर्चित जनविश्वासअनुसार, मध्यरातमा देवी कालिका बाघको स्वरूपमा सवार भएर कालिगण्डकी नदीमा स्नान गर्न जान्छिन् भन्ने किंवदन्ती प्रचलित छ। यस्ता जनविश्वासहरूले मन्दिरलाई अलौकिक शक्ति र रहस्यमयताको प्रतिक बनाएको छ। नेपाली समाजमा किंवदन्तीहरूले धार्मिक चेतनामा गहिरो प्रभाव पार्ने भएकोले, यस्ता कथाहरूले मन्दिरप्रतिको श्रद्धालाई अझ सुदृढ बनाउने कार्य गर्छ।
नेपाल सरकारले बागलुङ कालिका मन्दिरलाई “१०० पर्यटकीय गन्तव्यहरू” सूचीमा राखेर यसको पर्यटन सम्भावनामा पनि राज्यको ध्यान केन्द्रित गरेको छ। मन्दिरको नजिकै रहेको कुस्मा झोलुङ्गे पुल, घुम्ते डाँडा, र हिमश्रृङ्खलाहरूको अवलोकन गर्न सकिने स्थानहरूले यो क्षेत्रलाई पर्यटकहरूको लागि अत्यन्त आकर्षक बनाएको छ। धार्मिक तीर्थाटन र प्राकृतिक रमणीयताको समिश्रणले बागलुङ कालिका मन्दिरलाई बहुआयामिक गन्तव्य बनाएको छ।
बागलुङ कालिका भगवती मन्दिर केवल एउटा धार्मिक स्थल मात्र नभई नेपालको सांस्कृतिक सम्पदा, ऐतिहासिक परम्परा, र पर्यटन प्रवर्द्धनको प्रतीक बनेको छ। यसको निर्माणसँग जोडिएको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, कालिकाको तान्त्रिक र शक्तिशाली स्वरूप, तथा जैविक र प्राकृतिक सम्पदाले यो मन्दिरलाई अनुपम बनाएको छ। मन्दिरको निरन्तर संरक्षण, व्यवस्थापन र प्रचारप्रसारले यसलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा चिनाउने अवसर बढाउँछ। वर्तमानमा गरिएको जीर्णोद्धार र संरचनात्मक सुधारले यसको भौतिक स्वरूपलाई बलियो बनाएको छ भने भावनात्मक पक्षलाई पनि थप बल दिइएको छ। आगामी दिनहरूमा बागलुङ कालिका मन्दिर धार्मिक, सांस्कृतिक र पर्यटकीय दृष्टिले अझ गहिरो प्रभाव पार्ने केन्द्र बन्ने निश्चित छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
