बाबा यागा

बाबा यागा

बाबा यागा स्लाभिक लोककथामा देखिने एक डायन वा दानवीनी पात्र हुन्, जो जंगलको बीचमा रहेको जादूमय घरमा बस्छिन्। उनी कहिलेकाहीं मानिसलाई सहयोग गर्छिन्, कैद गर्छिन्, वा खाउँछिन् (साधारणतया बालबालिकालाई)। स्लाभिक लोककथाका सबैभन्दा प्रसिद्ध पात्रहरूमध्ये बाबा यागा एक हुन्, जसलाई जीवनको पानीको श्रोतहरूको रक्षक मानिन्छ। आधुनिक समयमा उनलाई महिलाको स्वतन्त्रता र शक्तिको प्रतीकका रूपमा पनि हेर्न थालिएको छ।

उनको नामलाई सामान्यतः "हजुरआमा डायन" भनेर बुझिन्छ, यद्यपि यसबारे एकमत छैन। १७५५ मा प्रकाशित एक पुस्तकमा उनलाई पहिलो पटक उल्लेख गरिएको भए पनि यस पात्रको उत्पत्ति स्लाभिक लोककथाको मौखिक परम्परामा धेरै पहिले भएको विश्वास गरिन्छ। प्रायः कथाहरूमा उनी खलनायिकाको भूमिकामा देखिए पनि कहिलेकाहीं सहयोग गर्ने पात्रका रूपमा पनि प्रस्तुत हुन्छिन्।

प्रसिद्ध कथाहरू र भूमिका

बाबा यागा सबैभन्दा प्रख्यात कथा वासिलिस्सा द ब्यूटिफुलमा देखिन्छिन्। यस कथामा उनले अनजानमै वासिलिस्सालाई उसकी दुष्ट सौतेनी आमाको यातनाबाट मुक्त गराउँछिन्। यस्तै, द फ्रग प्रिन्सेस र बाबा यागा एन्ड द किन्ड-हार्टेड गर्ल जस्ता कथाहरूमा पनि उनी यस्तै भूमिकामा देखिन्छिन्। यी कथाहरूमा उनी सिन्ड्रेला जस्तै पात्रलाई सहयोग गर्छिन् तर त्यहाँ उनलाई सामान्य परी जस्तो नरम पात्र होइन, डरलाग्दो तर सहायक पात्रका रूपमा चित्रण गरिएको हुन्छ।

उनको चरित्रले समाजका सामान्य नियमहरूलाई अस्वीकार गर्छ, र उनी आफ्नै नियमअनुसार बाँच्छिन्। यसैले आधुनिक समयमा उनलाई महिला सशक्तिकरण र स्वतन्त्रताको प्रतीकका रूपमा चित्रण गर्न थालिएको छ।

बाबा यागाको स्वरूप, सम्भावित उत्पत्ति, र नामको अर्थ

बाबा यागालाई एक विशालकाय, कुरुप बुढी महिलाको रूपमा चित्रण गरिन्छ। उनी कुखुराका खुट्टाहरूमा बनेको घरमा बस्छिन्, जुन आदेश दिएपछि घुम्न र हिँड्न सक्छ। घरभित्र उनी आफ्ना चुल्होमाथि सुतेको वा पूरै घर ओगटेर पल्टेको देखिन्छिन्, र उनको ठूलो नाकले छानो छोएको हुन्छ।

जब उनी घरबाट बाहिर जान्छिन्, उनी ओखलमा बसेर कुटनी प्रयोग गरी अघि बढ्छिन्, र आफ्नो बाटोको कुनै पनि चिन्ह मेटाउन बुइँगोले सफा गर्दै हिँड्छिन्। उनलाई सामान्यतया कालो हाँसहरूको झुन्डले घेरेर साथ दिएको देखाइन्छ, जसले आकाशमा बालबालिकाहरूको खोजी गर्छन्।

विद्वानहरूले बाबा यागालाई कुनै समय स्लाभिक देवी र पृथ्वी माता मानिन्थ्यो कि भनेर चर्चा गरेका छन्। केहीका अनुसार उनी मृत्युकी देवी थिइन्, जो इयागाइआ बाबा नामले चिनिन्थिन्। यस देवीलाई मानिसहरूले बलिदान चढाउँथे र उनीसँग सम्बन्धित कथाहरूमा उनको दुई नातिनिहरूको उल्लेख छ, जसले बाबा यागासँगको समानता देखाउँछ।

नामको व्युत्पत्ति र अर्थ

पुरानो रूसी भाषामा "बाबा" शब्दले दाई, जादूगरनी, वा भविष्यवक्तालाई जनाउँथ्यो। आधुनिक रूसी भाषामा "बाबुश्का" (हजुरआमा) शब्द यहीँबाट आएको हो। "बाबा" शब्दलाई अहिले पनि महिला प्रत्ति नकारात्मक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। "यागा" शब्दको अर्थ अस्पष्ट छ। विभिन्न भाषाविद्हरूले यसलाई रोग, पीडा, डर, रिस, हिंसा, दुष्ट महिला, वा सर्पका रूपमा अर्थ्याएका छन्।

यद्यपि, सबैभन्दा प्रचलित अर्थ "हजुरआमा डायन" हो, जसले उनीप्रति जनताको पुरानो धारणा प्रस्ट पार्छ।

बाबा यागा: परिवर्तनको कारक

यद्यपि उनी बालबालिकाहरूलाई अपहरण गर्ने र खाने पात्रका रूपमा चित्रण गरिन्छिन्, उनी कथाहरूमा परिवर्तनको कारकको रूपमा देखिन्छिन्। धेरै कथाहरूमा उनी नायक वा नायिकालाई कुनै महत्वपूर्ण लक्ष्य प्राप्त गर्न सहायता गर्छिन्।

प्रसिद्ध स्विस मनोचिकित्सक कार्ल जंगका अनुसार, बाबा यागा ट्रिक्स्टर (धोकेबाज) पात्र हुन्। ट्रिक्स्टर यस्तो पात्र हो, जसले मानिसलाई आफ्नो सामान्य क्षेत्रबाट बाहिर निकालेर नयाँ अनुभवतर्फ अग्रसर गराउँछ। जंगको सिद्धान्त अनुसार, ट्रिक्स्टर पात्रले मानिसको "शेडो" (गोप्य डर र अस्वीकृत पक्ष)लाई प्रतिनिधित्व गर्छ।

वासिलिस्सा द ब्यूटिफुल

बाबा यागाको सबैभन्दा प्रसिद्ध कथा वासिलिस्सा द ब्यूटिफुलमा उनलाई स्पष्ट रूपमा ट्रिक्स्टर पात्रका रूपमा देख्न सकिन्छ। वासिलिस्सा आफ्नो सौतेनी आमा र दुई सौतेनी दिदीहरूबाट दमन भोगिरहेकी हुन्छिन्। उसकी आमा बारम्बार उनलाई जंगलमा बाबा यागाको घरमा पठाउँछिन्, आशा गरिन्छ कि बाबा यागाले उनलाई खाइदिनेछिन्। तर वासिलिस्साको आमा मरेर दिएको जादूको पुतलीले सबै चुनौतीहरू पार गर्न सहयोग गर्छ।

जब वासिलिस्सा बाबा यागाको घरमा पुग्छिन्, बाबा यागाले उनलाई विभिन्न असम्भव कार्यहरू दिन्छिन्। पुतलीको मद्दतले ती सबै कार्यहरू पूरा गरेपछि बाबा यागा उनलाई मानव हड्डीले बनेको खप्परमा आगो दिएर पठाउँछिन्। घरमा पुगेपछि त्यो आगोले उसकी दुष्ट सौतेनी आमा र दिदीहरूलाई जलाएर खरानी बनाउँछ।

निष्कर्ष

बाबा यागा परम्परागत रूपमा अँध्यारो, दुष्टता, नरभक्षण, र मृत्युसँग जोडिएको पात्र भए पनि उनी वास्तवमा परिवर्तनको कारक हुन्। उनी समाजका सामान्य नियमहरूलाई अस्वीकार गरेर आफ्नो इच्छाअनुसार काम गर्छिन्, र उनको यो गुणले कथाका पात्रहरूलाई परिवर्तन र मुक्ति दिलाउँछ।

आधुनिक समयमा बाबा यागालाई एक शक्तिशाली र प्रेरणादायी पात्रका रूपमा चित्रण गर्न थालिएको छ। नेटफ्लिक्सको "The OA" र २०१४ को फिल्म "जोन विक" मा उनलाई उल्लेख गरिएको छ। "Ask Baba Yaga: Otherworldly Advice for Everyday Troubles" नामक पुस्तकमा उनलाई जीवनका चुनौतीहरू पार गर्न प्रेरणाको स्रोतका रूपमा चित्रण गरिएको छ। यसरी, बाबा यागा अब केवल दुष्ट डायन होइन, बरु सशक्त, स्वतन्त्र, र परिवर्तनकारी शक्तिको प्रतीक बनेकी छिन्।

काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा सामाजिक अपराधजन्य घटनाको रेखाचित्र (ग्राफ) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले दिएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ भन्दा आव २०८१/८२ मा शून्य दशमलव १४ प्रतिशतले अपराध बढेको हो।त्यस्तै, आव २०८१/८२ भन्दा आव २०८२/८३ मा एक दशमवल १५ प्रतिशतले अपराध बढेको देखिन्छ ।

सामग्रीको तालिका