निर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
फील्डमार्शल निर शम्शेर जङ्गबहादुर राणाको जन्म १९७० साल पौष ११ गते (२५ डिसेम्बर १९१३) ललितपुरको जावलाखेल दरबारमा भएको थियो। उहाँ तत्कालीन प्रधानमन्त्री श्री ३ महाराज जुद्ध शम्शेर राणाका छोरा हुनुहुन्थ्यो। आमाको नाम महिला महारानी कृष्णकुमारी थियो। यसरी शक्तिशाली र प्रभावशाली परिवारमा जन्मिनुले उहाँको जीवनको दिशा तय गर्यो। बाल्यकालदेखि नै राजपरिवारको अनुशासित र ऐश्वर्यपूर्ण जीवनशैलीमा हुर्कनुभयो, जसले उहाँलाई विशेष जिम्मेवारीसहितको जीवन बाँच्ने प्रेरणा दियो।
राणा परिवार तत्कालीन नेपालमा शासन गर्ने सर्वाधिक शक्तिशाली परिवार थियो। यस परिवारका सन्तानहरूले सैनिक, राजनीतिक वा प्रशासनिक क्षेत्रमा विशेष स्थान पाउने गर्थे। यही परम्पराको निरन्तरता स्वरूप निर शम्शेरले पनि बाल्यकालदेखि सैनिक जीवनमा रुचि राख्नुभयो। सैनिक परम्पराको माहोलमै हुर्किएर उहाँको स्वभावमा साहस, कठोरता र राष्ट्रसेवाको भावना विकास भएको पाइन्छ।
निर शम्शेरको बाल्यकाल र प्रारम्भिक वातावरणले उहाँलाई दृढ चरित्रको व्यक्तित्व बनाउन मद्दत गर्यो। शक्ति सम्पन्न र नेतृत्वपरक पृष्ठभूमिले उहाँमा जिम्मेवारीबोध, अनुशासन र सेवाभाव जस्ता मूल्यहरू गहिरो रूपमा रोपियो। यही आधारमा पछि उहाँ एक अनुशासित सैनिक मात्र नभई सैनिक इतिहासमा अमर व्यक्तित्व बन्नुभयो।
निर शम्शेरले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा दरबार हाईस्कूल, काठमाडौंमा लिनुभयो। दरबार हाईस्कूल त्यतिबेलाको सबैभन्दा प्रतिष्ठित शैक्षिक संस्था थियो, जसले राणा परिवारका सन्तानलाई गुणस्तरीय शिक्षा दिन्थ्यो। त्यहाँ अध्ययन गर्दा उहाँले शैक्षिक ज्ञानसँगै अनुशासन र सामाजिक सम्बन्धको आधारभूत शिक्षा पनि हासिल गर्नुभयो।
पछिल्लो उच्च अध्ययनका लागि उहाँलाई भारतको पश्चिम बंगालस्थित शान्ति निकेतन पठाइयो। शान्ति निकेतनमा रहँदा उहाँले अन्तर्राष्ट्रिय सोच, साहित्य, संस्कृति र दर्शनको गहिरो अध्ययन गर्नुभयो। यस अनुभवले उहाँलाई सैनिक मात्र नभई सामाजिक र मानवीय पक्षमा पनि परिपक्व बनायो।
शिक्षा सकिएपछि उहाँको मन सैनिक जीवनतर्फ बढी आकर्षित भयो। १९८८ साल श्रावण १ गते १८ वर्षको उमेरमा उहाँले तत्कालीन राजदलमा भर्ना भएर सैनिक जीवनको सुरुवात गर्नुभयो। श्री पशुपति प्रसाद व्याटालियनमा मेजरको पद पाउनु नै उहाँको नेतृत्व क्षमताको प्रारम्भिक प्रमाण थियो।
दोस्रो विश्वयुद्धका बेला नेपालले ब्रिटिश सेनाको साथमा सहयोगी सैनिक पठाएको थियो। निर शम्शेर पनि त्यसमध्ये एक प्रमुख पात्र थिए। उहाँलाई पाकिस्तानको रावलपिण्डीस्थित उत्तर पश्चिम सीमाक्षेत्रमा खटाइयो। यो क्षेत्र राजनीतिक र सैनिक दृष्टिले निकै संवेदनशील मानिन्थ्यो।
त्यसपछि उहाँलाई बर्मा (हालको म्यानमार) तर्फ पठाइयो, जहाँ लडाइँ अत्यन्त कठिन र घातक थियो। त्यहाँ निर शम्शेरले असाधारण साहस, अनुशासन र रणनीतिक नेतृत्व प्रदर्शन गर्नुभयो। युद्धमा देखाएको योगदानले उहाँलाई राष्ट्रिय मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि चिनायो।
यी अनुभवहरूले उहाँलाई सैनिक जीवनमा परिपक्व बनाउन निर्णायक भूमिका खेले। युद्धको कठिनाइ, चुनौती र त्यागका दिनहरूले उहाँलाई अझ दृढ बनायो। यही कारण उहाँ पछि नेपाली सेनाको सर्वोच्च पदसम्म पुग्न सफल हुनुभयो।
२०१७ साल वैशाख १५ गते (१९६०) निर शम्शेर नेपाल सेनाका प्रधानसेनापति नियुक्त हुनुभयो। यो पद नेपालको सेनामा सबैभन्दा उच्च जिम्मेवारी थियो। उहाँले सेनालाई अनुशासित, सशक्त र सक्षम बनाउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिनुभयो।
प्रधानसेनापति रहँदा उहाँले आधुनिक तालिम, संरचना सुधार र अनुशासनलाई प्राथमिकता दिनुभयो। सैनिक तालिमलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पुर्याउने र नयाँ पुस्तालाई सक्षम बनाउन उहाँको दृष्टिकोण प्रभावकारी रह्यो। यसरी उहाँको कार्यशैलीले सेनामा दीर्घकालीन सुधार ल्यायो।
२०२२ साल वैशाख १५ गते (१९६५) उहाँले अवकाश लिनुभयो। तर उहाँको योगदानको कदर स्वरूप उहाँलाई ‘फील्डमार्शल’ को पदवी प्रदान गरियो। यो नेपाल सेनाको इतिहासमा सबैभन्दा उच्च सैनिक पद हो, जसले उहाँलाई असाधारण व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित गर्यो।
निर शम्शेरले आफ्नो सैनिक जीवनमा थुप्रै राष्ट्रिय पदकहरू प्राप्त गर्नुभयो। उहाँलाई त्रिभुवन प्रजातन्त्र श्रिपद, उज्वल कृतिमया नेपाल श्रिपद, नेपाल तारेदिशा, ओम राम पत्का, त्रिशक्ति पत्का र गोरखा दक्षिणबहु प्रदान गरियो। यी सबैले उहाँको सेवा, त्याग र नेतृत्व क्षमताको सम्मान प्रकट गर्छन्।
यससँगै उहाँले विदेशी सम्मानहरू पनि प्राप्त गर्नुभयो। बेलायतले रायल भिक्टोरियन अर्डर र अर्डर अफ द ब्रिटिश एम्पायर प्रदान गर्यो। फ्रान्सले लेजियन अफ अनर, जर्मनीले अर्डर अफ मेरिट, र युगोस्लाभियाले अर्डर अफ द युगोस्लाभ स्टार प्रदान गरे। यी सम्मानहरूले उहाँलाई विश्वस्तरीय सैनिक व्यक्तित्वका रूपमा चिनायो।
यी सबै सम्मानहरूले केवल व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र जनाउँदैनन्, बरु नेपालका सैनिकहरूको साहस र गौरवलाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउने काम गर्छन्। यसरी निर शम्शेरले व्यक्तिगत मात्र होइन, राष्ट्रिय सम्मान पनि कमाउन सफल हुनुभयो।
सैनिक जीवनपछि पनि निर शम्शेरले समाजमा योगदान पुर्याउनुभयो। उहाँले सैनिक अनुभवलाई सामाजिक सेवामा रूपान्तरण गर्नुभयो। १९९३ मा उहाँले ‘निर शम्शेर पुरस्कार कोष’ स्थापना गर्नुभयो। यसले सैनिक खेलाडीहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने काम गर्यो।
२००६ मा उहाँले ‘फील्डमार्शल निर प्राकृतिक प्रकोप राहत कोष’ स्थापना गर्नुभयो। यस कोषको उद्देश्य प्राकृतिक प्रकोपमा परेका पूर्वसैनिकलाई सहयोग पुर्याउनु थियो। यसरी उहाँले कठिन समयमा सैनिक परिवारलाई सघाउने उदाहरण प्रस्तुत गर्नुभयो।
यस्ता पहलहरूले उहाँलाई सैनिक मात्र नभई समाजसेवीको रूपमा पनि स्थापित गर्यो। उहाँले आफ्नो जीवनलाई राष्ट्र र समाज दुवै क्षेत्रमा समर्पित गर्नुभयो, जसले उहाँको नामलाई अझ गौरवपूर्ण बनायो।
निर शम्शेरको व्यक्तिगत जीवन पनि उतिकै विशेष रह्यो। उहाँले पहिलो विवाह खिल राज्य लक्ष्मी सँग गर्नुभयो, जो यक्ष विक्रम शाहकी छोरी थिइन्। यस दम्पतीबाट एक छोरा र एक छोरी भए। तर, खिल राज्य लक्ष्मीको असामयिक निधनले उहाँलाई गहिरो चोट पुर्यायो।
त्यसपछि १९४३ मा उहाँले जम्मुको वजीर परिवारकी बिमला राज्य लक्ष्मीलाई विवाह गर्नुभयो। यसबाट उहाँलाई प्रभर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा नामका छोरा भए। उहाँका सन्तानहरूले पनि आफ्नो सामाजिक जिम्मेवारी पूरा गर्दै आएका छन्। यसरी उहाँको जीवन व्यक्तिगत उतारचढावले भरिएको भए पनि उहाँले अनुशासन र कर्तव्यलाई सधैं अगाडि राख्नुभयो।
२०१३ अक्टोबर २७ मा उहाँको निधन काठमाडौंको छाउनीस्थित राजा वीरेन्द्र सैनिक अस्पतालमा उपचारको क्रममा भयो। ९९ वर्षको उमेरमा उहाँले संसारलाई बिदा गर्नुभयो। उहाँलाई पशुपतिनाथ आर्यघाटमा सैनिक सम्मानसहित अन्त्येष्टि गरिएको थियो। यसरी उहाँको जीवन नेपाली सेनाको गौरव र राष्ट्रसेवाको प्रतिमूर्ति बन्यो।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा सामाजिक अपराधजन्य घटनाको रेखाचित्र (ग्राफ) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले दिएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ भन्दा आव २०८१/८२ मा शून्य दशमलव १४ प्रतिशतले अपराध बढेको हो।त्यस्तै, आव २०८१/८२ भन्दा आव २०८२/८३ मा एक दशमवल १५ प्रतिशतले अपराध बढेको देखिन्छ ।
