काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा सामाजिक अपराधजन्य घटनाको रेखाचित्र (ग्राफ) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले दिएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ भन्दा आव २०८१/८२ मा शून्य दशमलव १४ प्रतिशतले अपराध बढेको हो।त्यस्तै, आव २०८१/८२ भन्दा आव २०८२/८३ मा एक दशमवल १५ प्रतिशतले अपराध बढेको देखिन्छ ।
जगतजङ्ग कुँवर राणा
जगतजङ्ग कुँवर राणा
जगतजङ्ग कुँवर राणाको जन्म १८४८ मार्च १ मा काठमाडौंमा भएको थियो। उनी शक्तिशाली राणा वंशका संस्थापक जङ्गबहादुर कुँवर राणाका छोरा थिए। जन्म क्षणदेखि नै उनी विशेष स्थानका अधिकारी मानिन्थे, किनभने उनी जन्मँदा नै परिवार राजनीतिक रूपमा बलियो अवस्थामा थियो। उनको बाल्यकाल दरबारकै वातावरणमा बित्यो। राजदरबारको ऐश्वर्य, सैनिक अनुशासन र राजनीति सम्बन्धी चहलपहल नै उनको शिक्षा र संस्कारको आधार बन्यो। दरबारमा हुर्किएका बालबालिकामध्ये उनी बुद्धिमानी, महत्वाकांक्षी र साहसी मानिन्थे। उनी आफ्नो पिता जङ्गबहादुर राणाको स्वभाव र शौर्यका अनुकरणकर्ता थिए। धेरैले उनलाई भविष्यमा पिता सरह शक्तिशाली नेता हुने अपेक्षा गरेका थिए। यसरी उनको जीवन सुरु भएदेखि नै राजनीतिसँग गाँसिएको थियो।
पारिवारिक पृष्ठभूमि
जगतजङ्ग राणा वंशकै प्रतिष्ठित शाखाबाट जन्मिएका थिए। उनको पिता जङ्गबहादुर राणा केवल प्रधानमन्त्री मात्र नभई नेपालमा राणा शासन प्रणालीका संस्थापक थिए। यसै कारण, जगतजङ्गको जन्म नै भविष्यको सम्भावित उत्तराधिकारीका रूपमा भयो।
आमातर्फ उनी तनहुँका प्रतिष्ठित परिवारसँग जोडिएका थिए। यसरी, उनी दुईतर्फी शक्ति र मान–प्रतिष्ठाले भरिपूर्ण परिवारमा जन्मिएका थिए। यसले उनलाई अझ ठूलो राजनीतिक हैसियत दिलायो।
उनका दुई पत्नीहरू थिए। पहिलो पत्नी टिका राज्यलक्ष्मी देवी थिइन् भने दोस्रो पत्नी भारतको काशिपुरका राजा शेरोज सिंहकी छोरी थिइन्। यस वैवाहिक सम्बन्धले नेपाल र भारतका शक्तिशाली परिवारसँग राजनीतिक सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनायो।
राजनीतिक महत्वाकांक्षा
पिता जङ्गबहादुर राणाको मृत्युपछि जगतजङ्गको महत्वाकांक्षा चुलियो। उनले आफूलाई प्रधानमन्त्री र भावी शासकका रूपमा स्थापित गर्ने सपना देखे। उनको लक्ष्य केवल प्रधानमन्त्री बन्नु मात्र नभई राज्यसत्ता कब्जा गर्नु थियो।
जगतजङ्गले कास्की र लमजुङको महाराजाधिराज पद दाबी गरे। यसले उनलाई वंशको परम्परागत उत्तराधिकारी प्रणालीसँग ठोक्कायो। यसरी उनको महत्वाकांक्षा परिवारभित्रै ठूलो विवादको कारण बन्यो।
राणा शासनमा "अग्नातिक उत्तराधिकार" अर्थात् भाइबाट भाइलाई सत्ता जाने परम्परा थियो। तर जगतजङ्गले यसलाई तोडेर सीधा आफ्नो दाबी प्रस्तुत गरे। यही कारणले उनी आफ्ना काकासँग संघर्षमा उत्रिन पुगे |
बुवाको मृत्यु र षड्यन्त्र
१८७७ मा जङ्गबहादुरको मृत्यु भयो। यस घटनापछि नेपाल दरबारमा ठूलो राजनीतिक खिचातानी सुरु भयो। जगतजङ्गले यो अवसरलाई आफ्नो पक्षमा पार्ने कोसिस गरे।
उनी युवराज त्रैलोक्यसँग मिलेर राजा सुरेन्द्रलाई राजीनामा गराउन खोजे। योजनाअनुसार, राजा हटेपछि उनी प्रधानमन्त्री बन्ने थिए। यसरी, बुवाको मृत्यु तत्कालै उनको राजनीतिक महत्वाकांक्षाको प्रारम्भिक खेल बनेको थियो।
तर उनका काका धीरशम्शेरले चतुराईपूर्वक रणोदिपसिंहलाई प्रधानमन्त्री घोषणा गराए। यसले जगतजङ्गको योजना विफल मात्र गरेन, उनको राजनीतिक करियरमै चुनौती थप्यो।
शक्ति संघर्षको सुरुवात
योजना असफल भए पनि जगतजङ्गको महत्वाकांक्षा मरेन। उनले पुनः युवराज त्रैलोक्यसँग मिलेर धीरशम्शेरलाई सत्ताबाट हटाउने प्रयास गरे। यसरी दरबारभित्र गहिरो शक्ति संघर्ष सुरु भयो।
धीरशम्शेरले तत्कालै सेना र प्रशासनमा आफ्नो पकड बलियो बनाए। उनले सबै महत्त्वपूर्ण पद आफ्ना नजिकका मानिसलाई दिए। यसले जगतजङ्गलाई निराश र क्रोधित बनायो।
यो अवस्थामा जगतजङ्ग र धीरशम्शेरबीच खुलेआम दुश्मनी देखा पर्न थाल्यो। यही दुश्मनी नै पछि उनका सबै राजनीतिक प्रयासहरूको केन्द्र बन्यो।
१८८१–८२ को असफल विद्रोह
१८८१–८२ तिर जगतजङ्गले दुई पटक विद्रोह गर्ने प्रयास गरे। उनले आफ्ना समर्थकहरूसँग मिलेर रणोदिपसिंह र धीरशम्शेरलाई हटाउने योजना बनाएका थिए। तर दुवै प्रयास विफल भए।
तेस्रोपटक, रणोदिपसिंह तराई सिकारमा गएका बेला ठूलो विद्रोह गर्ने योजना बन्यो। योजनाअनुसार, दरबार कब्जा गरी जगतजङ्गलाई प्रधानमन्त्री बनाइने थियो। यो उनको ठूलो अवसर थियो।
तर योजनामा सामेल एक अधिकृतले गोप्य सूचना चुहाएपछि धीरशम्शेरले तुरुन्तै तयारी गरे। षड्यन्त्र असफल भयो र जगतजङ्गलाई उत्तराधिकारी सूचीबाट हटाइयो। यसले उनको राजनीतिक भविष्य अन्धकारमय बनायो।
अस्थायी मेलमिलाप
१८८४ मा धीरशम्शेरको मृत्यु भयो। यसपछि रणोदिपसिंहले आफ्नो भतिजा जगतजङ्गलाई पुनः नजिक ल्याए। यसरी, उनको राजनीतिक पुनरागमन सुरु भयो।
रणोदिपसिंहले जगतजङ्गलाई आफ्नो उत्तराधिकारीका रूपमा सोच्न थाले। यसले जगतजङ्गलाई ठूलो आशा दिलायो। लामो समयसम्म असफल भएका उनले फेरि सत्ता पाउने सम्भावना देखे।
तर यो मेलमिलाप अस्थायी मात्र रह्यो। किनभने यसले शम्शेर भाइहरूको आक्रोश जन्मायो। उनीहरूलाई लाग्यो, यदि जगतजङ्ग सत्तामा आए भने उनीहरूको विनाश सुनिश्चित छ।
शम्शेर भाइहरूको षड्यन्त्र
धीरशम्शेरका छोरा शम्शेर भाइहरूले जगतजङ्गको उदयलाई खतराको रूपमा देखे। उनीहरूलाई थाहा थियो, जगतजङ्गले मौका पाए उनीहरूलाई नष्ट गर्नेछन्। यसै डरले उनीहरूबीच एकता पैदा भयो।
शम्शेर भाइहरूले गुप्त बैठकहरू गर्न थाले। उनीहरूले दरबारभित्र र सेनाभित्र आफ्नो समर्थन बलियो बनाए। यसरी, जगतजङ्गलाई रोक्ने तयारी चुपचाप चलिरहेको थियो।
जगतजङ्गलाई थाहा थिएन, उनको नजिकिँदै गरेको सफलता नै उनको मृत्युको कारण बन्नेछ। उनले आफ्नो सुरक्षाप्रति गम्भीर ध्यान नदिँदा परिस्थिति उनीविरुद्ध मोडियो।
१८८५ को शम्शेर विद्रोह
१८८५ मा शम्शेर भाइहरूले ठूलो विद्रोह गरे। उनीहरूले रणोदिपसिंहलाई दरबारमै हत्या गरे। त्यसै समयमा जगतजङ्गलाई पनि मारियो।
यस घटनाले नेपालमा ठूलो राजनीतिक भूकम्प ल्यायो। जगतजङ्गको जीवनभरको सपना एकै झट्कामा समाप्त भयो। उनलाई सत्ता पाउने अवसर कहिल्यै भेटिएन।
यो विद्रोह मात्र एउटा परिवारभित्रको झगडा थिएन। यो नेपालकै शक्ति संरचना परिवर्तन गर्ने निर्णायक मोड बन्यो।
परिणाम र ऐतिहासिक महत्व
१८८५ को शम्शेर विद्रोहपछि "सत्र भाइहरूको शासन" सुरु भयो। यसले शम्शेर वंशलाई लामो समयसम्म सत्ता दिन सफल भयो।
जगतजङ्गको मृत्युले मात्र उनको व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा अन्त्य भएन। यसले नेपालको राजनीतिक इतिहासमा एउटा निर्णायक अध्याय समाप्त गर्यो।
यस घटनाले देखायो कि पारिवारिक सत्ता संघर्षले नेपालमा रगतपात र शासनको स्वरूप नै बदल्न सक्छ। जगतजङ्गको जीवन एक महत्वाकांक्षी तर असफल प्रयासको प्रतीक बन्यो।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
