काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा सामाजिक अपराधजन्य घटनाको रेखाचित्र (ग्राफ) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले दिएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ भन्दा आव २०८१/८२ मा शून्य दशमलव १४ प्रतिशतले अपराध बढेको हो।त्यस्तै, आव २०८१/८२ भन्दा आव २०८२/८३ मा एक दशमवल १५ प्रतिशतले अपराध बढेको देखिन्छ ।
प्राचीन नेपाल
प्राचीन नेपाल
नेपालको प्राचीन इतिहास सांस्कृतिक, धार्मिक, र राजनीतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण छ। यस समयमा नेपालमा विभिन्न राजवंशहरूको शासन रहेको थियो, जसले कला, संस्कृति, र धर्मको विकासलाई महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका थिए। प्राचीन नेपालमा प्रमुख रूपमा किराँत र लिच्छवि शासनको प्रभाव थियो।
किराँतकाल (१५०० ईसा पूर्वदेखि ३३० ईसा पूर्वसम्म)
किराँतकाल नेपालमा मानव सभ्यताको प्रारम्भिक चरणको प्रतिनिधित्व गर्छ। किराँत राजाहरूले करिब ९०० वर्षसम्म शासन गरे। उनीहरू हिमालय क्षेत्रका जनजाति थिए, जसले काठमाडौं उपत्यकामा स्थायी बस्ती बसालेर शासनको थालनी गरे।
लिच्छवि काल (१५०० ईसा पूर्वदेखि ३३० ईसा पूर्वसम्म) नेपाल इतिहासको एक सुनौलो युगको रूपमा चिनिन्छ। यस कालमा नेपालमा राजनीतिक स्थिरता स्थापित भएको थियो। लिच्छवि शासकहरूले सशक्त प्रशासन, न्याय प्रणाली र राजकीय संरचना निर्माण गरेर देशमा सुव्यवस्था कायम गरे। साथै, यस समयलाई सांस्कृतिक प्रगतिशीलता र धार्मिक सहिष्णुताको युग पनि मानिन्छ, जहाँ विभिन्न धर्म र सांस्कृतिक प्रवृत्तिहरू शान्तिपूर्वक एकअर्कासँग मेल खाएका थिए।
महत्त्वपूर्ण राजा
किराँतकालका प्रमुख र प्रारम्भिक राजा यलम्बर थिए, जसलाई किराँत वंशका पहिलो शासकको रूपमा मानिन्छ। यलम्बरले काठमाडौं उपत्यका विजय गरी किराँत शासनको आधारशिला राखेका थिए। उनी बहादुर, दूरदर्शी, र संगठनशील शासक मानिन्छन्। यलम्बरपछि उनका वंशजहरूले पालैपालो करिब ९०० वर्षसम्म शासन गरे। किराँत वंशका अन्य प्रसिद्ध राजाहरूमा रचना, गस्ती, बलंसा, हरपाल, धूम, गोठालो आदि थिए, जसले आफ्नो पालामा आ–आफ्नो तरिकाले शासन व्यवस्थालाई सुदृढ पारेका थिए।
धर्म र संस्कृति
किराँतहरू मुख्यतः प्रकृतिपूजक थिए। उनीहरूले सूर्य, चन्द्रमा, वन, नदी, पहाड, जनावरजस्ता प्राकृतिक तत्वहरूको पूजा गर्थे। यिनको धार्मिक विश्वास अनुसार, प्रकृति सबै जीवनको स्रोत हो र त्यसको सम्मान गर्नु आवश्यक हुन्छ। किराँत धर्ममा मुन्धुम (पवित्र धर्मग्रन्थ) अनुसार जीवनशैली, परम्परा, र कर्मकाण्ड निर्देशित हुन्थ्यो। यस कालमै गौतम बुद्ध र महावीरको शिक्षाले नेपालमा प्रवेश पाएको उल्लेख छ, जसले मानिसहरूलाई नैतिकता, करुणा, र आत्मबोधतर्फ उन्मुख गरायो।
आर्थिक गतिविधि
किराँतहरूको जीवनशैली मुख्यतः कृषि, पशुपालन र शिकारमा आधारित थियो। उनीहरूले खेत जोतेर अन्न उत्पादन गर्थे र पशुहरू पालेर आफ्नो जीविकोपार्जन गर्थे। साथै, शिकार पनि उनीहरूको आर्थिक र सामाजिक जीवनको हिस्सा थियो। किराँतहरू पहाडी भूगोलमा अनुकूल जीवन जिउँथे र हिमाली व्यापार मार्गहरूको प्रयोग गरेर तिब्बत र अन्य क्षेत्रहरूसँग व्यापार सम्बन्ध स्थापना गर्थे। उनीहरूले नुन, ऊन, औषधीय बुटी, र अन्य वस्तुहरूको कारोबार गरी नेपालमा व्यापारिक गतिशीलता ल्याएका थिए।
लिच्छवि काल (३०० ईसा पूर्वदेखि ८७९ इस्वीसम्म)
लिच्छवि राजवंशको शासनकाल (झन्डै ३०० ई.पू.देखि ८७९ ई.सम्म) नेपाल इतिहासमा "सुनौलो युग" भनेर चिनिन्छ। यो काल नेपालको राजनीतिक स्थायित्व, सामाजिक संगठन, र सांस्कृतिक उन्नतिका दृष्टिले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। लिच्छवि राजाहरूले सुशासन, न्याय प्रणाली, तथा प्रशासनिक दक्षताका साथ देशको समृद्धिको आधार तयार गरे। यस समयमा कला, धर्म, शिक्षा, र वास्तुकलाको उल्लेखनीय विकास भयो, जसले नेपाललाई ऐतिहासिक दृष्टिले उचाइमा पुर्यायो।
महत्त्वपूर्ण राजाहरू
लिच्छवि शासकहरूमा राजा मनदेव एक अत्यन्तै महत्वपूर्ण व्यक्ति थिए। उनले नेपालमा पहिलोपटक चाँदीका मुद्राहरू जारी गरे, जसले तत्कालीन आर्थिक कारोबारलाई व्यवस्थित बनायो। चाँगुनारायण मन्दिरको निर्माण पनि उनकै पालामा भएको थियो, जुन आज पनि नेपालको पुरातात्त्विक धरोहरको रूपमा संरक्षणमा रहेको छ।
त्यसैगरी, अम्शुवर्मा लिच्छवि वंशका अर्को महान शासक थिए। उनी प्रशासनिक कार्यमा अत्यन्त निपुण थिए र नेपाललाई विकासशील राष्ट्रका रूपमा अगाडि बढाउन कूटनीतिक सम्बन्धहरूमा जोड दिए। उनले दक्षिण एशियाली शक्तिहरूसँग मैत्री सम्बन्ध स्थापित गर्दै नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय हैसियत उचो बनाए।
धर्म र संस्कृति
लिच्छवि शासनकाल धार्मिक सहिष्णुताको उत्कृष्ट उदाहरण थियो। यस कालमा हिन्दू धर्म र बौद्ध धर्मले सहअस्तित्वको भावना प्रकट गरे। दुबै धर्मका मठ, गुम्बा, मन्दिर तथा मूर्तिहरूको निर्माणले धार्मिक विविधतालाई झल्काउँछ। विशेष गरी पाटन र भक्तपुरमा यो कालमा अनेकौं मूर्तिकला र वास्तुकलाका उत्कृष्ट नमूनाहरू निर्माण भए, जसले नेपालको कला र संस्कृतिको स्तर उल्लेखनीय रूपमा उचो बनायो।
आर्थिक गतिविधि
लिच्छवि कालमा व्यापार र कृषि मुख्य आर्थिक आधार थिए। उपत्यकाको उपजाउ भूमि कृषि उत्पादनका लागि अनुकूल थियो, जसले जनताको जीवनस्तर सुधार गर्यो। त्यस्तै, नेपाल उपत्यका चीन र भारतबीचको एक महत्त्वपूर्ण व्यापार मार्गका रूपमा विकसित भयो, जसले आन्तरिक तथा बाह्य व्यापारलाई प्रोत्साहन दियो। लिच्छवि शासकहरूले व्यापारिक नीतिहरूलाई प्रोत्साहन दिँदै देशको समृद्धिमा योगदान गरे।
सांस्कृतिक प्रगति
प्राचीन नेपालमा सांस्कृतिक क्षेत्रले उल्लेखनीय प्रगति गरेको थियो, विशेष गरी वास्तुकला, मूर्तिकला र साहित्यमा। लिच्छवि कालमा बनेका मन्दिरहरू, स्तूपहरू, र मूर्तिहरू अहिले पनि काठमाडौं उपत्यकामा देख्न सकिन्छ, जसले त्यो कालको कलात्मक तथा प्राविधिक दक्षताको प्रमाण दिन्छन्। यस समयमा बनाइएका मूर्तिहरूमा धार्मिक आस्था र सजीव अभिव्यक्ति झल्किन्थ्यो। साहित्यिक दृष्टिले पनि यो काल महत्वपूर्ण रह्यो। संस्कृत र नेपाल भाषामा लेखिएका अभिलेखहरू, शिलालेख र धार्मिक ग्रन्थहरूले शिक्षा र लेखन परम्पराको महत्त्व देखाउँछन्। यी अभिलेखहरूबाट तत्कालीन समाजको जीवनशैली, शासन प्रणाली, धर्म, र मूल्य प्रणालीको जानकारी पाइन्छ।
प्राचीन नेपालको महत्त्व
नेपालको प्राचीन इतिहास केवल विगतका घटना मात्र होइन, आजको नेपाली समाजको सांस्कृतिक र धार्मिक जरो हो। किराँतकालमा प्रकृतिपूजक संस्कृति विकास भयो भने, लिच्छवि कालमा हिन्दू र बौद्ध धर्मको सहअस्तित्वको उदाहरण भेटिन्छ। यी कालखण्डमा कला, धर्म, भाषा, र सामाजिक संरचनाको विकासले नेपाललाई एक विशिष्ट सांस्कृतिक राष्ट्रको रूपमा स्थापित गर्यो। किराँत र लिच्छवि शासकहरूको योगदानले नेपालको राजनीतिक स्थायित्व, धार्मिक सहिष्णुता, र सांस्कृतिक विविधतालाई बलियो बनायो, जुन अहिलेको नेपाली पहिचानको जग हो।
- ●राष्ट्रपति भवन
- ●नेपालको मानव निर्मित सबैभन्दा ठूलो
- ●जेन–जी आन्दोलन दोस्रो दिन
- ●जेन–जी आन्दोलन “नेपो किड”
- ●निर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●मदन शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●शंकर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●रुद्र शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●पद्म शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा
- ●कृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणा
- ●किरण शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●केसर शमशेर जङ्गबहादुर राणा
- ●जीत जङ्ग राणा
- ●जगतजङ्ग कुँवर राणा
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
