एडोल्फ हिटलर

एडोल्फ हिटलर (१८८९-१९४५) सन् १९३३ देखि नाजी जर्मनीका तानाशाह थिए। उनले जर्मनीको अर्थतन्त्र सुधार्ने र यूरोपमा जर्मनीको स्थान पुनः स्थापित गर्ने जस्ता लोकप्रिय वाचा गरेर सत्ता हात पारे। तर, ती नीतिहरूलाई अति परिहालेपछि उनी दोस्रो विश्वयुद्ध (१९३९-४५) सुरु गर्ने मुख्य जिम्मेवार व्यक्ति भए। जर्मनीले युद्ध हारेपछि हिटलरले अप्रिल १९४५ मा आत्महत्या गरे।

प्रारम्भिक जीवन

एडोल्फ हिटलरको जन्म २० अप्रिल १८८९ मा अस्ट्रियाको ब्राउना अम इन गाउँमा भएको थियो। उनका बुबा एलोइस शिकलग्रुबर (पछिसम्म उनले नाम परिवर्तन गरेर हिटलर राखे) पेशाले जुत्ता बनाउने काम गर्थे र पछि भन्सार निरीक्षक बने। उनकी आमा क्लारा पोल्ज, एलोइसकी तेस्री पत्नी थिइन्। एलोइस निकै कडा स्वभावका थिए र हिटलर गल्ती गर्दा उनलाई पिट्ने गर्थे, जबकि क्लाराले आफ्नो छोरालाई धेरै माया गर्थिन्। १९०३ मा एलोइसको मृत्यु भएपछि हिटलरले अध्ययनप्रति बेवास्ता गर्न थाले र अधिकांश समय इतिहास तथा पश्चिमी उपन्यास पढेर वा चित्रकार वा वास्तुकार बन्ने सपना देख्दै बित्थ्यो। १९०५ मा परिवार लिन्ज सरे, र अर्को वर्ष हिटलरले भियनामा भ्रमण गरे। सन् १९०७ मा उनले भियना अकादमी अफ फाइन आर्ट्समा भर्ना हुने प्रयास गरे तर असफल भए। १९०८ मा फेरि परीक्षा दिन गए तर असफल भए, र वास्तुकलाको स्कूलमा भर्ना हुने सोच बनाए पनि योग्यता नपुगेर असफल भए।

आमाको डिसेम्बर १९०७ मा मृत्यु भएपछि, हिटलरले पाँच वर्षसम्म भियनामा बिताए। उनीसँग थोरै साथी थिए र पोस्टर तथा पोस्टकार्डहरू बनाएर अलिकति पैसा कमाउँथे। भाग्यवश, उनलाई परिवारबाट थोरै आम्दानी हुन्थ्यो। यो अवधिमा उनको स्वास्थ्यबारे धेरै अडकलहरू लगाइन्छन्, जसमध्ये उनलाई सिफिलिस लागेको र नपुंसक भएको कुरा पनि गरिन्छ। यद्यपि, भविष्यका लागि महत्त्वपूर्ण कुरा यो थियो कि भियनामा उनको राजनीतिक चेतना जागृत भयो। उनले भियनाका यहूदीविरोधी र राष्ट्रवादी मेयर कार्ल लुएगरको प्रशंसा गरे र प्रचारको शक्ति र जनआन्दोलनको प्रबन्धन सिके।

सन् १९१३ मा अनिवार्य सैन्य सेवाबाट बच्न हिटलर जर्मनीको म्युनिख सरे।

पहिलो विश्वयुद्ध र राजनीतिक यात्रा

सन् १९१४ मा पहिलो विश्वयुद्ध सुरु भएपछि हिटलरले देशभक्तिको कर्तव्य सम्झेर बाभेरियन सेनामा भर्ती भए। फ्रान्समा सन्देशवाहकका रूपमा कार्यरत हिटलरले आफ्नो वरिष्ठहरूको मन जिते र उनलाई 'आइरन क्रस सेकेन्ड क्लास' पदक दिइयो। सोमको युद्धमा उनको खुट्टामा गहिरो चोट लागेपछि उनी फर्किए तर १९१७ मा फेरि युद्धमा सहभागी भए। उनी लान्स कर्पोरलसम्म पुगे तर नेतृत्व गुण नभएको भन्दै उनलाई माथिल्लो पदमा बढुवा गरिएन। उनी 'आइरन क्रस फर्स्ट क्लास' पदक पनि जिते तर ग्यास आक्रमणमा गम्भीर घाइते भए।

युद्धपछि, हिटलर म्युनिखमा प्रशिक्षक बने र प्रायः कम्युनिज्मको खतराबारे भाषण दिन्थे। उनले चाँडै नै जर्मनीलाई पुनः आकार दिनका लागि थप व्यावहारिक कदम चाल्ने निर्णय गरे।

नाजी पार्टीको उदय

सन् १९२० मा जर्मन वर्कर्स पार्टीको नाम परिवर्तन गरी नेशनल सोसलिस्ट जर्मन वर्कर्स पार्टी (NSDAP) राखियो, जसलाई संक्षेपमा नाजी पार्टी भनिन्थ्यो। यो पार्टी न त समाजवादी थियो न त मजदुरहरूको हितमा थिएन। हिटलरको वक्तृत्व कलाले उनलाई सन् १९२१ मा पार्टीको नेता बनायो।

हिटलरले सन् १९२३ मा म्युनिखमा सत्ता कब्जा गर्ने प्रयास गरे, जसलाई बियर हल पुट्स भनिन्छ। यो प्रयास असफल भयो, र उनलाई पक्राउ गरी देशद्रोहको मुद्दामा जेल हालियो। जेलमा बस्दा उनले 'मिन काम्फ' ('मेरो संघर्ष') लेखे, जसमा उनले आफ्नो विचारहरू र जर्मनीलाई परिवर्तन गर्ने योजना उल्लेख गरे।

सत्ता प्राप्ति र तानाशाहको उदय

सन् १९३२ मा जर्मनीका राष्ट्रपति पाउल भोन हिन्डेनबर्गले हिटलरलाई चान्सलर बन्न बोलाए। सन् १९३३ मा, राइखस्टागमा भएको चुनावमा नाजीहरूले २८८ सिट जिते। हिटलरले लोकतन्त्रलाई तानाशाहीमा बदल्न धेरै समय लगाएन। अन्य राजनीतिक दलहरू प्रतिबन्धित भए, राइखस्टागले 'एनाब्लिङ एक्ट' पास गरेपछि हिटलरले संसदको अनुमतिबिना निर्णय लिन थाले।

सन् १९३४ मा हिन्डेनबर्गको मृत्यु भएपछि हिटलरले आफूलाई 'फ्युरर' घोषणा गरे। उनले सेनालाई आफूलाई व्यक्तिगत रूपमा निष्ठा प्रकट गर्न बाध्य बनाए।

यहूदीहरू र नाजी अपराध

हिटलरले आफ्नो पुस्तक 'मिन काम्फ' मा यहूदीहरूलाई समाप्त गर्ने योजना बनाएका थिए। सन् १९३५ मा नुरेमबर्ग कानुन लागू गरियो, जसले यहूदीहरूलाई जर्मनीको नागरिकता र गैर-यहूदीसँग विवाह गर्न निषेध गर्‍यो। क्रिस्टलनाख्ट ('भाँचिएका सिसाको रात') मा यहूदीहरूका सम्पत्तिमा आक्रमण गरियो। अन्ततः, हिटलरले 'फाइनल सोल्युसन' को योजना बनाए, जसअनुसार लाखौं यहूदीहरूलाई कन्सन्ट्रेसन क्याम्पमा हत्या गरियो।

दोस्रो विश्वयुद्ध र पतन

सन् १९३९ मा पोल्याण्डमा हमला गरेपछि दोस्रो विश्वयुद्ध सुरु भयो। सुरुका वर्षहरूमा जर्मनीले पश्चिमी युरोपमा ठूला विजयहरू हासिल गर्‍यो। तर सन् १९४२ पछि, उत्तर अफ्रिका र रुसमा पराजय भोग्नुपर्‍यो। सन् १९४४ मा नर्मान्डीमा मित्र राष्ट्रहरूले दोस्रो मोर्चा खोल्दै जर्मनीलाई दुवैतर्फबाट घेरा हाले।

हिटलरको मृत्यु

अप्रिल १९४५ मा, इभा ब्राउनसँग विवाह गरेपछि, हिटलरले बर्लिनको बंकरमा आत्महत्या गरे। जर्मनीले एक हप्ता पछि आत्मसमर्पण गर्‍यो।

काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा सामाजिक अपराधजन्य घटनाको रेखाचित्र (ग्राफ) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले दिएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ भन्दा आव २०८१/८२ मा शून्य दशमलव १४ प्रतिशतले अपराध बढेको हो।त्यस्तै, आव २०८१/८२ भन्दा आव २०८२/८३ मा एक दशमवल १५ प्रतिशतले अपराध बढेको देखिन्छ ।

सामग्रीको तालिका