तुम्लिङटार
तुम्लिङटार नेपालको पूर्वी भाग, साँखुवासभा जिल्लामा अवस्थित एक सानो तर अत्यान्त जीवन्त र समृद्ध नगर हो। यो नगर अरुण नदी र सभा नदीको बीचमा अवस्थित छ, जहाँ विशाल गहिरो तरलो दर (valley) विस्तार भएको छ। वैज्ञानिक दृष्टिले यो दर विश्वकै सबैभन्दा गहिरो दरमध्ये एक मानिन्छ, जसले यहाँको प्राकृतिक भूगोललाई अनौठो र विशिष्ट बनाएको छ। तुम्लिङटारको क्षेत्रफल ८.५ वर्ग किलोमिटर मात्रै भए पनि यसको भौगोलिक महत्व निकै ठूलो छ। यस ठाउँलाई नेपालको सबैभन्दा ठूलो टार (टेवा वा बट्टी) को रूपमा समेत चिनिन्छ, जसले यहाँको भू-आकृतिक विशेषता दर्शाउँछ। टार भनेको सामान्यतया चप्चिएको टेवा वा सपाट पहाड हो जुन वरिपरि तलाउ वा मैदानले घेरेको हुन्छ।
तुम्लिङटारको प्रमुख र ऐतिहासिक बसोबास गर्ने जातीय समुदाय कुमाल हुन्। कुमाल समुदायको परम्परागत पेशा माटोको जग वा माटोका भाँडाकुँडा बनाउने हो। यद्यपि आधुनिक समयसँगै यो परम्परागत पेशा घट्दै गएको छ, अझै केही मानिसहरू यसलाई जीविकोपार्जनको साधनको रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्।
यसैगरी, यहाँ बाहुन, क्षेत्री, मगर, राई, तामाङ, नेवार र मजी लगायत विभिन्न जातीय समूहहरू बसोबास गर्छन्। यी सबै जातीय समूहहरूले आफ्ना सांस्कृतिक र धार्मिक परम्पराहरू जगेर्ना गर्दै आएका छन्। जातीय विविधता भए तापनि सबैले एक अर्काको संस्कृतिको सम्मान गर्ने वातावरण यहाँ कायम छ।
तुम्लिङटारमा जातीय सहअस्तित्वको उदाहरण उत्कृष्ट छ। प्रत्येक जातिको संस्कार, संस्कृतिक पर्वहरू र धार्मिक कार्यहरूमा सबैले मिलेर भाग लिन्छन्। यसले समाजमा आपसी सद्भाव र मेलमिलापलाई प्रोत्साहन दिएको छ।
सामाजिक एकता र सांस्कृतिक सौहार्दका कारण यहाँका मानिसहरूबीच आपसी सहयोग र आत्मीयता निकै बलियो छ। कुनै पनि जातिको व्यक्ति अरू जातिको धार्मिक र सांस्कृतिक कर्महरूमा सहभागी हुन्छ र आपसी भाइचारो प्रगाढ बनाउन सहयोग पुर्याउँछ।
तुम्लिङटारको भौगोलिक अवस्थाले गर्दा यो स्थान यातायातको दृष्टिले पनि निकै महत्वपूर्ण छ। विराटनगर, इतहरी र धरानजस्ता ठूला शहरबाट लगभग पाँच–छ घण्टामा पुग्न सकिन्छ। तर सडकहरूको अधिकांश भाग कच्चा बाटो भएकोले यात्रा सजिलो भने छैन।
तुम्लिङटारको खास विशेषता यसको विमानस्थल हो। यहाँबाट बुद्ध एयर र यती एयरलाइन्सले नियमित रूपमा बिराटनगर र काठमाडौंका लागि उडान सञ्चालन गर्छन्। यो विमानस्थलले आन्तरिक उडानमार्फत ठाउँ–ठाउँसँग जोडिएको छ।
तुम्लिङटार विमानस्थल नजिकै मकालु हिमालको आधार शिविर जाने ट्रेकिङ्ग मार्ग छ। त्यसैले पर्यटक र ट्रेकर्सका लागि यो स्थान प्रवेशद्वारको रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण छ। हिमाल भ्रमणका लागि आउनेहरूले विमानमार्फत यहाँ पुगेर यात्रा आरम्भ गर्छन्।
सडक तथा हवाई यातायातको संयोजनले यहाँको पहुँचलाई थप सहज बनाएको छ। अझै पनि सडक पूर्वाधार सुधारको आवश्यकता भए तापनि, यहाँको यातायात व्यवस्थापनले छिमेकी क्षेत्रहरूलाई जोड्ने महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ।
तुम्लिङटारमा दुई प्रमुख शैक्षिक संस्था छन्। एउटा सरकारी मनकामना उच्च माध्यमिक विद्यालय हो जुन यहाँको सबैभन्दा ठूलो विद्यालय हो। अर्को निजी विद्यालय गोल्डन स्टार्स हो जुन अंग्रेजी माध्यममा शिक्षा प्रदान गर्दछ। यी विद्यालयहरूले स्थानीय बासिन्दालाई गुणस्तरीय शिक्षा उपलब्ध गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।
स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा पनि तुम्लिङटारले उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ। यहाँ एउटा स्वास्थ्य पोष्ट छ जसको शैय्या क्षमता १०० भन्दा बढी छ। साथै, दुई निजी अस्पताल—मानकामना अस्पताल र हरिसिद्धि अस्पताल पनि सञ्चालनमा छन्। यी स्वास्थ्य केन्द्रहरूले प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा र आपत्कालीन उपचार प्रदान गर्छन्।
नेपाल विद्युत प्राधिकरण (एनईए) ले यहाँको जिल्ला केन्द्रीय कार्यालय स्थापना गरेर विद्युत् आपूर्तिमा सुधार ल्याएको छ। यसले नियमित र विश्वसनीय विद्युत् सेवा उपलब्ध गराउने काम गरेको छ जसले यहाँको जीवनस्तर सुधार्न ठूलो योगदान पुर्याएको छ।
शिक्षा, स्वास्थ्य र विद्युत् सेवा क्षेत्रमा भएका यी विकासहरूले तुम्लिङटारका नागरिकहरूको जीवनस्तरमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। यसले यहाँको सामाजिक र आर्थिक विकासलाई थप गति दिएको छ।
अरुण–III जलविद्युत परियोजनाले तुम्लिङटारलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित बनाएको छ। यो ९०० मेगावाट क्षमताको परियोजनाको मुख्य कार्यालय यहाँ अवस्थित छ। यसले गाउँ–सहर दुवै क्षेत्रमा रोजगारी र आर्थिक विकासमा ठूलो भूमिका खेलेको छ।
यस परियोजनाबाट स्थानीय बासिन्दाहरूले रोजगारीका अवसरहरू पाएका छन्। विद्युत उत्पादनले नेपालको ऊर्जा आवश्यकतामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै यहाँको आर्थिक वृद्धिमा मद्दत गरेको छ। यसले आसपासको क्षेत्रको पूर्वाधार विकासमा पनि सहयोग पुर्याएको छ।
पर्यटन क्षेत्र पनि तुम्लिङटारको अर्थतन्त्रमा योगदान गर्दै आएको छ। मकालु हिमालको आधार शिविर पुग्न आउने पर्यटक र ट्रेकर्स यहाँबाट यात्रा आरम्भ गर्छन्। यसले होटल, यातायात, खाद्य सेवा, गाइडिङ्ग र स्थानीय व्यवसायलाई बढावा दिएको छ।
पर्यटकहरूको आगमनले यहाँको सांस्कृतिक आदानप्रदान र स्थानीय उत्पादनको प्रचारप्रसारमा पनि सहयोग गरेको छ। यसले समग्रमा तुम्लिङटारलाई आर्थिक रुपमा समृद्ध बनाउने दिशामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
तुम्लिङटारमा होटल व्यवसाय तीव्र रुपमा विस्तार भएको छ। यहाँ श्रेष्ठ होटल, नारायण कटुवाल होटल, होटल बुद्ध, कन्चनजङ्घा होटल, नयाँ मानसामना होटल एण्ड लज, मकालु एड्भेन्चर एण्ड मकालु रिसोर्टजस्ता विभिन्न होटलहरू सञ्चालनमा छन्। यी होटलहरूले पर्यटकहरूलाई आवासीय सुविधा र खानपान प्रदान गर्छन्।
बजार क्षेत्रमा पनि व्यापारिक क्रियाकलापहरू बृद्धि भएका छन्। किराना पसलहरू स्थानीय जनताका दैनिक आवश्यकताका सामानहरू उपलब्ध गराउँछन्। उत्सव एण्ड सौराबी स्टोर, धनलक्ष्मी मार्ट जस्ता पसलहरू यहाँका लोकप्रिय र भरपर्दा पसलहरू हुन्।
व्यापार र होटल क्षेत्रमा देखिएको यो विस्तारले रोजगारी सिर्जना गरेको छ र स्थानिय अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाएको छ। साथै बाह्य पर्यटकहरूका लागि यहाँका व्यवसायहरूले विश्वसनीय सेवा दिन सकेका छन्।
तुम्लिङटारको बजार र व्यवसायहरूले यहाँको सामाजिक जीवनलाई थप जीवित र गतिशील बनाएको छ। यसले यहाँका बासिन्दाहरूको जीवनस्तरमा सकारात्मक प्रभाव पार्दैछ।
तुम्लिङटारको वार्षिक तापक्रम औसत २८ डिग्री सेल्सियस छ। गर्मी महिनामा अधिकतम तापक्रम ३५ डिग्री सेल्सियससम्म पुग्छ भने जाडोमा न्यूनतम तापक्रम १२ डिग्री सेल्सियससम्म झर्छ। यो जलवायु धेरैजसो वर्ष आरामदायी र बस्न अनुकूल मानिन्छ।
यहाँको वातावरणीय अवस्था प्राकृतिक रूपमा सन्तुलित छ र कृषिका लागि पनि उपयुक्त छ। कम सापेक्षिक जटिलता र सुख्खा नभएको मौसमले कृषकहरूको लागि राम्रो उत्पादनको सम्भावना बढाएको छ।
धार्मिक रूपमा, मानकमना देवी मन्दिर यहाँको प्रमुख धार्मिक स्थल हो जुन विमानस्थलबाट २.५ किलोमिटर उत्तरतर्फ अवस्थित छ। साथै बजारको बीचमा रहेको राधा–कृष्ण मन्दिर पनि यहाँका बासिन्दाहरूको आस्था केन्द्र हो।
तुम्लिङटारबाट लगभग ३० किलोमिटर दक्षिणतर्फ रहेको धर्मदेवी मन्दिर (हम्बुङ ६) धार्मिक यात्रुहरूको लागि महत्वपूर्ण गन्तव्य हो। यी धार्मिक स्थलहरूले स्थानियहरूलाई मात्र नभई पर्यटकहरूलाई पनि आध्यात्मिक सान्त्वना र सांस्कृतिक समृद्धि प्रदान गर्दछन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । सरकारले सार्वजनिक सवारीसाधनको नयाँ दर्ता रोकेको दुई महिना बितिसक्दा पनि खुलाउने छाँटकाँट नदेखाएपछि अटोमोबाइल र यातायात व्यवसायी अन्योलमा परेका छन्। गत जेठ ७ गतेदेखि देशभर सार्वजनिक सवारीको दर्ता स्थगित गरिएको छ, जसका कारण आगामी दसैँ–तिहारका लागि आवश्यक नयाँ बस र ट्रकको बजारमा अभाव हुन सक्ने देखिएको छ।सामान्यतया विदेशबाट
