सुनिता डंगोल

सुनिता डंगोल एक प्रतिष्ठित नेपाली राजनीतिज्ञ, सांस्कृतिक अभियन्ता तथा सञ्चारकर्मी हुन् । उनी हाल काठमाडौं महानगरपालिकाको १४औँ उपमेयरको रुपमा कार्यरत छिन्।

उनले नेवार समुदायको सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएकी छिन्, विशेष गरी रञ्जना लिपिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका निभाएकी छन्। राजनीतिमा आउनु अघि उनी सञ्चार क्षेत्रमा कार्यरत थिइन्, जहाँ उनले रेडियो प्रस्तोता र टेलिभिजन कार्यक्रम सञ्चालकको रूपमा काम गरेकी थिइन्।

२०७९ सालको स्थानीय निर्वाचनमा नेकपा (एमाले) बाट उपमेयर पदमा उम्मेदवारी दिएर उनी अत्यधिक मतान्तरले विजयी भइन्। उनी सामाजिक सेवा, डिजिटल प्रशासन, सार्वजनिक यातायात सुधार तथा फोहोर व्यवस्थापन जस्ता क्षेत्रहरूमा विशेष ध्यान केन्द्रित गर्दै कार्यरत छिन्।

यसका अतिरिक्त, सुनिता डंगोल नेपाल भाषामा 'वन मिनेट ट्युटोरियल' मार्फत भाषा र संस्कृतिको प्रवर्द्धनमा पनि सक्रिय छिन्, जसले युवा पुस्तालाई आफ्नो भाषा र संस्कृतितर्फ आकर्षित गर्ने कार्य गरिरहेको छ।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

सुनिता डंगोलको प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा यात्राले उनलाई एक सक्षम र बहुआयामिक व्यक्तित्वका रूपमा निर्माण गरेको छ।

उनको जन्म १९९३ मे १८ मा काठमाडौंको एक परम्परागत नेवार परिवारमा भएको हो, जहाँ सांस्कृतिक मूल्य, भाषा र परम्पराको गहिरो ज्ञान बाल्यकालदेखि नै उनले पाउँदै आइन्। उनका बुबा सतू डंगोल र आमा संगिता डंगोल परिवारमा सन्तुलन, शिक्षाको महत्त्व र सामाजिक उत्तरदायित्वप्रति जागरुक थिए, जसले सुनिता डंगोलको व्यक्तित्व विकासमा महत्वपूर्ण प्रभाव पारेको देखिन्छ।

विद्यालय तहको पढाइ उनले काठमाडौंको लक्ष्मी शिक्षा सदन उच्च माध्यमिक विद्यालयबाट सम्पन्न गरिन्। प्रारम्भिक शिक्षाका वर्षहरूमा पनि उनी नेतृत्व, अभिव्यक्ति र सृजनात्मक गतिविधिहरूमा विशेष चासो राख्थिन्।

त्यसपछि उनी काठमाडौं मोडल कलेजमा भर्ना भइन्, जहाँ उनले आफ्नो शैक्षिक क्षमतालाई अझ मजबुत बनाइन्। विज्ञानप्रति आकर्षण राख्ने सुनिताले बायोटेक्नोलोजी विषय रोजेकी थिइन्। उनले सान इन्टरनेशनल कलेज (पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन प्राप्त) बाट बायोटेक्नोलोजीमा स्नातक (BSc) उपाधि हासिल गरिन्। यो विषयमा अध्ययन गर्नु उनको वैज्ञानिक सोच, अनुसन्धान क्षमताको विकास तथा आधुनिक प्रविधिसँग परिचित हुने चाहनाको प्रतीक हो।

शिक्षाको यात्रा यतिमा मात्र सीमित रहेन। समाजप्रति गहिरो लगाव र सेवा गर्न चाहने भावना लिएर उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा समाज कार्य (Social Work) मा स्नातकोत्तर (MA) पढाइ जारी राखिन्। यसले उनलाई सामाजिक मुद्दा, मानव अधिकार, महिला सशक्तिकरण, सामुदायिक विकासजस्ता विषयमा गहिरो ज्ञान र व्यवहारिक क्षमता प्रदान गर्‍यो।

यसरी, सुनिता डंगोलको शिक्षा यात्राले उनीलाई एक सशक्त, चिन्तनशील र परिवर्तनका लागि प्रतिवद्ध युवा नेतृ बनाएको छ, जसको प्रभाव उनी आजको राजनीतिमा र सामाजिक आन्दोलनहरूमा देखिन्छ।

पेशा र सामाजिक सक्रियता

सुनिता डंगोलको पेशागत यात्रा बहुआयामिक छ, जसले उनलाई एक सक्षम सञ्चारकर्मी, संस्कृतिकर्मी र नेतृत्वदायी व्यक्तित्वका रूपमा उभ्याएको छ।

सञ्चारकर्मी :

सुनिताले आफ्नो करियरको सुरुवात सञ्चार क्षेत्रमा गरेकी हुन्। उनी क्यापिटल एफएममा रेडियो प्रस्तोताको रूपमा कार्यरत रहिन्, जहाँ उनले युवामाझ लोकप्रिय कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्। त्यसपछि उनले नेपाल टेलिभिजन (NTV) मा टेलिभिजन प्रस्तोताको रूपमा पनि कार्य गरिन्। सञ्चारक्षेत्रमा उनको आत्मविश्वास, स्पष्ट अभिव्यक्ति र प्रभावकारी संवाद क्षमताले उनलाई दर्शकहरूको मन जित्न सफल बनायो।

सांस्कृतिक अभियन्ता :

सुनिता डंगोलले नेवार समुदायको सांस्कृतिक संरक्षणमा उल्लेखनीय योगदान दिएकी छन्। उनी विशेषगरी रञ्जना लिपि को संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा क्रियाशील छिन्। लोपोन्मुख लिपि र भाषा बचाउन उनले युवामाझ सचेतना फैलाउने विभिन्न गतिविधिहरू सञ्चालन गर्दै आएकी छन्। उनले "क्यालिजात्रा" नामक अभियान सह-स्थापना गरेकी छन्, जसले नेपाली मौलिक लिपिहरूको प्रवर्द्धनका लागि कार्यशाला, तालिम र कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ।

सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता :

सांस्कृतिक सौन्दर्य प्रतियोगिता "मिस नेवा" मा २०११ मा भाग लिएर सुनिता डंगोल विजयी भएकी थिइन्। यो प्रतियोगिता नेवार समुदायको पहिचान, भाषा, संस्कृति र परम्पराको प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले आयोजना गरिन्छ। मिस नेवा उपाधिले उनको सांस्कृतिक भूमिकालाई अझ सशक्त बनायो र युवाहरूमा संस्कृतिप्रतिको प्रेम जगाउन थप प्रेरणा बन्यो।

राजनीतिक यात्रा

सुनिता डंगोलको राजनीतिक यात्रा प्रेरणादायी र उल्लेखनीय छ।

सुरुमा उनले २०७९ सालको काठमाडौं महानगरपालिकाको निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा मेयर पदका लागि आफ्नो उम्मेदवारी घोषणा गरेकी थिइन्। आफ्नो सांस्कृतिक र सामाजिक सक्रियता तथा युवा नेतृत्वको पहिचानका आधारमा उनले राजनीतिक क्षेत्रमा पनि योगदान पुर्‍याउने दृढ सङ्कल्प गरेकी थिइन्।

तर पछि, उनले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) (नेकपा एमाले) मा प्रवेश गरिन् र सोही पार्टीको तर्फबाट उपमेयर पदका लागि उम्मेदवारी दिइन्। उनको उम्मेदवारीले काठमाडौंका मतदातामाझ ठूलो उत्साह र समर्थन बटुल्यो, विशेष गरी युवावर्ग, महिला र संस्कृतिप्रेमी समुदायबाट।

निर्वाचनमा उनले अत्याधिक मतसहित ६८,६१२ मत प्राप्त गर्दै उपमेयर पदमा विजय हासिल गरिन्। उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी, एकीकृत समाजवादी पार्टीका रामेश्वर श्रेष्ठले २३,८०६ मत प्राप्त गरेका थिए।

उनको यो विजयले काठमाडौं महानगरपालिकामा युवा नेतृत्वको नयाँ युगको सुरुवात गर्‍यो। उपमेयरको जिम्मेवारी सम्हाल्नासाथ उनले सार्वजनिक सेवा सुधार, डिजिटल प्रशासन, फोहोर व्यवस्थापन, महिला सशक्तिकरण तथा सांस्कृतिक संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राखेर कार्य गर्दै आइरहेकी छन्।

यसरी सुनिता डंगोलको राजनीतिक यात्रा एउटा स्वतन्त्र सोच राख्ने युवाको उत्साहदेखि एक पार्टीगत जिम्मेवारीबोध भएको सक्षम नेतृको रुपमा रूपान्तरण भएको छ।

दृष्टिकोण र पहलहरू

काठमाडौं महानगरपालिकाको उपमेयरको रूपमा सुनिता डंगोलले शहरको समग्र विकासका लागि केही प्रमुख क्षेत्रहरूमा केन्द्रित दृष्टिकोण र योजनाहरू अघि सारेकी छन्। उनी आधुनिक, सफा, पारदर्शी र समावेशी काठमाडौं बनाउने अभियानमा क्रियाशील छिन्।

फोहर व्यवस्थापन :

काठमाडौंको दीर्घकालीन समस्यामध्ये एक फोहर व्यवस्थापन हो। सुनिता डंगोलले फोहर छुट्ट्याउने प्रणाली (waste segregation) लागू गर्ने कार्यमा जोड दिएकी छन्, जसबाट जैविक र अजैविक फोहरलाई पृथक रूपमा व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ। साथै, उनले फोहरबाट ऊर्जा उत्पादन (waste-to-energy) को सम्भावनालाई पनि अध्ययन र कार्यान्वयनको दिशामा अघि बढाएकी छन्, जसले वातावरणमैत्री समाधान प्रदान गर्न सक्छ।

सार्वजनिक यातायात :

सुनिता डंगोलले काठमाडौंको सार्वजनिक यातायात प्रणालीलाई व्यवस्थित र आधुनिक बनाउने योजना अघि सारेकी छन्। बसको समय तालिका (scheduling) सुधार, मेट्रो रेल, र बस र्‍यापिड ट्रान्जिट (BRT) प्रणाली जस्ता योजनाहरूको अध्ययन तथा सम्भाव्यता विश्लेषणमा उनी संलग्न छिन्। यसको उद्देश्य जनतालाई सुविधाजनक, सुरक्षित र दिगो यातायात सेवा उपलब्ध गराउनु हो।

इ-शासन :

ब्युरोक्रेसी घटाउने र पारदर्शिता कायम गर्ने उद्देश्यले उनले डिजिटल सेवा प्रणाली (e-governance) मा विशेष ध्यान दिएकी छन्। अनलाइन प्रणालीमार्फत सेवा उपलब्ध गराउने, फाइल ट्र्याकिङ सिस्टम, र अनलाइन कर तथा प्रमाणपत्र सेवा जस्ता प्रयासहरूमार्फत भ्रष्टाचार न्यूनीकरण र सेवा प्रवाहमा सुधार ल्याउने उनको योजना छ।

सामाजिक कल्याण :

सुनिता डंगोलको सामाजिक दृष्टिकोण निकै समावेशी छ। उनले अवस्थापित तथा सडकमा बसोबास गर्ने व्यक्तिहरूका लागि "कम्युनिटी होम्स" निर्माण गर्ने प्रस्ताव अघि सारेकी छन्, जसले कमजोर वर्गलाई आश्रय र पुनर्स्थापना गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ।

सार्वजनिक सहभागिता

सुनिता डंगोल जनतासँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहने नेतृका रूपमा परिचित छिन्। उनी सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो गतिविधि, योजनाहरू, तथा जनताको सुझाव र समस्यामाथि संवाद गर्दै आएकी छन्।

सामाजिक सञ्जालमा सक्रियता:

फेसबुक, ट्विटर (X), इन्स्टाग्राम जस्ता सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरूमा सुनिता डंगोल अत्यन्तै सक्रिय छिन्। उनी आफ्नो कामको अपडेट, नीतिगत योजना, सार्वजनिक सूचनाहरू र विभिन्न सामाजिक अभियन्ता कार्यक्रमहरूलाई नियमित रूपमा शेयर गर्छिन्। यसमार्फत उनले जनप्रतिनिधिको पारदर्शिता र जवाफदेहिताको संस्कृति कायम गर्न प्रयास गरेकी छन्।

"वान-मिनेट नेपाल भाषा ट्युटोरियल" कार्यक्रम:

सुनिता डंगोलको एक विशेष पहिचान बनेको छ "एक मिनेट नेपाल भाषा ट्युटोरियल" (One-minute Nepal Bhasa tutorials)। यस अभियानमार्फत उनले नेवार भाषा (नेपाल भाषा) को संरक्षण र प्रचारप्रसारको लागि छोटा भिडियोहरू सामाजिक सञ्जालमा साझा गर्ने गर्छिन्।

यी ट्युटोरियलहरू मार्फत उनले सामान्य शब्द, वाक्य, अभिवादन, तथा दैनिक जीवनमा प्रयोग हुने भाषा सिकाउने प्रयास गरेकी छन्, जसले नयाँ पुस्तामा भाषाप्रतिको रुचि जगाउने काम गरेको छ।

सार्वजनिक सहभागिता र सुझाव संकलन:

उनी विभिन्न सार्वजनिक कार्यक्रमहरू, छलफलहरू, तथा कार्यशालाहरूमा समेत सक्रिय रूपमा सहभागी हुन्छिन्। उनले जनतासँग प्रत्यक्ष संवाद गरेर सुझाव संकलन गर्ने र तिनलाई कार्य योजनामा समावेश गर्ने अभ्यासलाई प्राथमिकतामा राखेकी छन्।

काठमाडौं । युवा, श्रम तथा रोजगारमन्त्री रामजी यादवले वर्तमान विश्वव्यापीकरणको युगमा वैदेशिक रोजगारीलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सम्भव नरहेको बताएका छन्। मंगलबार वैदेशिक रोजगार विभागको अनुगमनका क्रममा मन्त्री यादवले सरकारको प्राथमिकता वैदेशिक रोजगारी रोक्ने नभई यसलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउने रहेको स्पष्ट पारे।नेपाली श्रमिकहरू शोषणमा नपरून् र उचित पारिश्रमिक पाऊन्

सामग्रीको तालिका