सर्प
उदाहरण:
सर्पका शारीरिक विशेषताहरू प्रजाति अनुसार फरक-फरक हुन्छन्। सर्पको लम्बाइ सामान्यतया १० से.मी.देखि १० मिटरसम्मको हुन्छ। यसको रंग विभिन्न प्रजातिहरूमा हरियो, खैरो, सेतो, कालो, वा मिश्रित रंगहरूमा पाइन्छ। सर्पको शरीर लचिलो र लम्बेतर हुन्छ, जसले यसलाई विभिन्न स्थानमा घुम्न र छिप्न सजिलो बनाउँछ। सर्पको शरीरमा लगभग २००–४०० हड्डीहरू हुन्छन्, जसले यसको लचिलोपनलाई थप प्रबल बनाउँछ। यसको जिब्रो चिरिएको हुन्छ र यसलाई गन्ध र कम्पन महसुस गर्न प्रयोग गरिन्छ, जसले यसलाई शिकार खोज्न र वातावरणसँग समन्वय गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
सर्पहरू संसारभर पाइन्छन्, सिवाय अन्तरिक्ष र अत्यधिक चिसो स्थानहरूको। नेपालमा सर्पहरू मुख्यत: तराई, पहाड, र हिमाली क्षेत्रमा भेटिन्छन्। उनीहरूको वासस्थान विविध प्रकारका हुन्छन्, जसमध्ये जंगल, घाँसे मैदान, खेतबारी, चट्टानी क्षेत्र, र घर वरपरका स्थानहरू समावेश छन्। सर्पहरूले आफ्नो सुरक्षा र शिकार खोज्नका लागि विभिन्न प्रकारका स्थानहरूमा बस्न मन पराउँछन्, जसले उनीहरूको जीवनयापनमा मद्दत पुर्याउँछ।
सर्पहरू मासाहारी प्राणी हुन् र तिनीहरूको आहारमा मुख्यत: साना स्तनधारी, चराहरू, अण्डा, घोंघा, कीरा, र माछा पर्दछन्। विषालु सर्पहरू शिकारलाई विषले पंगु बनाएर खन्छन्, जसले उनीहरूलाई शिकारलाई सजिलै समात्न र पचाउन मद्दत पुर्याउँछ। सर्पहरूको आहार शिकारको आकार र तिनीहरूको प्रजाति अनुसार फरक पर्न सक्छ, र उनीहरूको शिकार गर्ने प्रवृत्ति प्राय: रातको समयमा बढी सक्रिय हुन्छ।
सर्पहरू प्रजननको दृष्टिले दुई प्रकारका हुन्छन्: अण्डा पार्ने र केही प्रजाति बच्चा जन्माउने। गर्भावधि अवधि प्रजाति अनुसार फरक पर्दछ, जुन सामान्यत: ४० देखि ९० दिनको बीचमा हुन्छ। एक पटकमा सर्पले १० देखि ५० अण्डा पार्न सक्छ। सर्पका बच्चाहरू जन्मेको केही समयमै शिकार गर्न सक्षम हुन्छन्, र ती शिकार खोज्नका लागि स्वाभाविक रूपले विकासित हुन्छन्। यसरी सर्पहरूको प्रजनन प्रक्रिया तीव्र र स्वतन्त्र शिकार गर्ने क्षमतामा आधारित हुन्छ।
सर्पहरूको व्यवहारमा शारीरिक विशेषताका कारण ती शरीरको मांसपेशी र खुट्टारहित संरचनाबाट चल्न सक्षम हुन्छन्। उनीहरू प्रायः एक्लै बस्ने प्राणी हुन्, तर प्रजननको समयमा मात्र समूहमा देखिन सक्छन्। रक्षात्मक दृष्टिकोणबाट, सर्पहरू खतरा महसुस गर्दा आफ्नो सुरक्षा गर्न विभिन्न विधिहरू अपनाउँछन्, जस्तै टोक्नु, फुफकार्नु, वा लुकेर बाच्नका लागि आफ्नो स्थान परिवर्तन गर्नु। यिनीहरूको यो व्यवहार प्रजनन र जीवित रहने क्षमतासँग सम्बन्धित छ।
सर्पहरू दुई प्रकारका विषाक्तता वर्गीकरणमा आउँछन्:
विषालु सर्प (Venomous): यी सर्पहरूमा विष प्रणाली हुन्छ, जसको मद्दतले उनीहरूले शिकारलाई पंगु बनाउँछन् वा मार्छन्। केही प्रमुख विषालु सर्पहरूको उदाहरण कोब्रा, करैत, र वाइपर हुन्। यी सर्पहरूको विष दुई प्रकारको हुन्छ:
गैर-विषालु सर्प (Non-Venomous): यी सर्पहरू विषविहीन हुन्छन् र शिकारलाई मार्नको लागि विष प्रयोग गर्दैनन्। अजिङ्गर र धामिन जस्ता सर्पहरू गैर-विषालु हुन्छन्। यी सर्पहरूले प्रायः आफ्नो शक्ति र आकारको मद्दतले शिकारलाई कुचल्न वा पक्रन प्रयोग गर्छन्।
आँखा झिम्क्याउन सक्दैन:
सर्पहरूले आँखा झिम्क्याउन सक्दैनन्, किनकि तिनीहरूको पलक (eyelids) हुँदैन। तिनीहरू आफ्नो आँखालाई स्वचालित रूपमा सफा गर्न, उनीहरूको मृदु झिल्लीको माध्यमबाट गमला जस्ता परिश्रम गर्छन्।
जिब्रोको विशेषता:
सर्पको जिब्रो गन्ध र कम्पन बुझ्नको लागि एक महत्वपूर्ण उपकरण हो। यसका दुई फाँटले हावा र गन्धको अंशलाई समेटेर सर्पको नासिका सम्म पु-याउँछ, जसले तिनीलाई आफ्नो शिकार र शत्रु पत्ता लगाउन मद्दत पुर्याउँछ।
अजिङ्गरको शिकारी प्रक्रिया:
अजिङ्गरले आफ्नो शिकारलाई कस्सेर मार्छ। यो सर्प आफ्नो शक्तिशाली शरीरको मांसपेशीहरू प्रयोग गरेर शिकारलाई कसेर दबाउँछ, जसले गर्दा शिकारको श्वासप्रश्वास रोकिन्छ र मृत्यु हुन्छ।
नेपालमा सर्पहरूको प्रजाति:
नेपालमा करिब ९० प्रजातिका सर्प पाइन्छन्, जसमा १७ प्रजाति विषालु छन्। यसले नेपालमा सर्पहरूको विविधता र विषाक्त प्रजातिहरूको महत्त्वपूर्ण उपस्थितिलाई देखाउँछ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आज देशका विभिन्न जिल्लाबाट बग्ने साना नदीमा आकस्मिक बाढी (फ्ल्यास फ्लड) को मध्यम जोखिम रहने भएकाले नदी तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ ।झापा, उदयपुर, मकवानपुर, गोरखा, लमजुङ, जाजरकोट, दैलेख, कालीकोट, डोटी, डडेलधुरा र बैतडी तथा आसपासका जिल्लाबाट बग्ने साना नदीको
