सतिश कुमार सिंह

सतिश कुमार सिंह एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्, जो हाल मधेश प्रदेशको तेस्रो तथा वर्तमान मुख्यमन्त्रीको रूपमा कार्यरत छन्। उनले २०२४ जुन ७ मा मुख्यमन्त्री पद सम्हालेका हुन्। उनी मधेश प्रदेशमा सन् २०१७ मा गठन भएको प्रादेशिक सभाबाट मुख्यमन्त्री बन्ने पहिलो जनमत पार्टीका नेता हुन्। सिंह नेपालको मधेश प्रदेशको राजनीति क्षेत्रमा एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्वका रूपमा उदाएका छन्।

प्रारम्भिक जीवन र पारिवारिक पृष्ठभूमि

सतिश कुमार सिंहको जन्म नेपालको सुदूरपूर्वी भूभागमा पर्ने मधेश प्रदेश अन्तर्गत सप्तरी जिल्लाको तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिकामा भएको हो। यो गाउँ मुख्यतः मधेशी समुदायको बसोबास रहेको क्षेत्र हो, जहाँ सामाजिक परम्परा, जातीय संरचना र सांस्कृतिक धरोहरहरू अझै पनि जीवनशैलीमा गहिरो रूपमा व्याप्त छन्। यस्तै वातावरणमा हुर्केका सतिश कुमार सिंहले प्रारम्भदेखि नै समाजप्रतिको चासो र सक्रियताबाट आफूलाई स्थापित गरेका थिए।

सिंह एक हिन्दू राजपुत परिवारमा जन्मेका हुन्। राजपुतहरू सामान्यतः आफ्नो इज्जत, प्रतिष्ठा र नेतृत्व क्षमताको लागि चिनिने समुदाय हो। यस्तो पारिवारिक पृष्ठभूमिले उनलाई अनुशासन, स्वाभिमान र समाजसेवाप्रतिको लगाव दिन सहयोग पुर्‍याएको मानिन्छ। उनका पिताको नाम शेखर कुमार सिंह हो, जो आफैं पनि समाजमा प्रतिष्ठित व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन्। उनकी आमा उषा देवी सिंह एक गृहिणी हुन्, जसले आफ्नो जीवन परिवार र छोराछोरीको उन्नतिको लागि समर्पित गरेकी छन्।

सतिश कुमार सिंहले पारिवारिक मूल्य र संस्कारहरूलाई जीवनमा आत्मसात गर्दै आफ्नो शिक्षादीक्षा गाउँमै प्रारम्भ गरेका थिए। यद्यपि, उनको औपचारिक शिक्षाको विस्तृत विवरण सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध छैन, तर गाउँमै शिक्षाले उनलाई प्रारम्भिक चरणमा सामाजिक यथार्थ बुझ्न सहयोग पुर्‍याएको देखिन्छ। विद्यालय जीवनदेखि नै उनी नेतृत्व गुण र सामाजिक उत्तरदायित्वप्रति सचेत थिए भन्ने कुरा उनका सहपाठी र गाउँलेहरू बताउँछन्।

उनी वैवाहिक जीवनमा बाँधिएका छन् र उनकी पत्नीको नाम अनु सिंह हो। अनु सिंह पनि सामाजिक र पारिवारिक गतिविधिमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्ने महिला हुन्। परिवारले उनीमाथि राखेको विश्वास, साथ र समर्थनले सिंहलाई राजनीतिमा अघि बढ्न थप हौसला दिएको छ। यसरी हेर्दा पारिवारिक र सामाजिक पृष्ठभूमिले सतिश कुमार सिंहको राजनीतिक यात्रामा गहिरो प्रभाव पार्दै आएको देखिन्छ।

स्थानीय तहबाट राजनीतिक यात्रा

सतिश कुमार सिंहको राजनीतिक यात्रा सधैं स्थानीय जनसरोकारका विषयहरूबाट प्रेरित रह्यो। उनले राजनीतिक सक्रियता औपचारिक रूपमा सन् २०१७ को स्थानीय तह निर्वाचनबाट शुरू गरे। त्यस समय देश संघीय संरचनामा प्रवेश गरिरहेको थियो, र गाउँपालिकाहरू पहिलोपटक जननिर्वाचित नेतृत्वले सञ्चालन गर्न थालिएको थियो। यस्तै अवस्थामा, उनले तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिकाको अध्यक्ष पदमा उम्मेदवारी दिए र विजयी भए।

गाउँपालिकाको अध्यक्षका रूपमा उनले स्थानीय स्तरमा शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, खानेपानी, सडक निर्माण, युवा तथा महिला सशक्तिकरणलगायतका विविध क्षेत्रमा काम गरे। सिंहले सानो भूगोलमा ठूला कामहरू सम्भव हुने विश्वासले आफूलाई सदैव प्रेरित गरे। उनले नीति निर्माण मात्र नभई कार्यान्वयनमा पनि सक्रिय भूमिका खेल्दै गाउँमा प्रत्यक्ष जनसरोकारका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरे।

अध्यक्षको कार्यकालमा सिंहले नागरिकसँगको प्रत्यक्ष संवाद, सुनुवाइ र सामूहिक सहभागितामा आधारित नेतृत्वशैली अपनाएका थिए। उनको नेतृत्वमा गाउँपालिकाले कतिपय सामाजिक विकास सूचकांकमा उल्लेखनीय सुधार गरेको स्थानीय स्रोतले जनाउँछ। यद्यपि, सबैजना उनलाई समर्थन गर्ने भन्ने अवस्था थिएन; राजनीतिक रूपमा उनले केही चुनौतीहरू पनि खेपे।

त्यसपछि सन् २०२२ को स्थानीय निर्वाचनमा उनले पुनः अध्यक्ष पदका लागि उम्मेदवारी दिए तर यसपटक नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार अरुण कुमार मण्डलसँग पराजित भए। पराजयको बाबजुद, सिंहको राजनीतिक यात्रा रोकिएन। उनले पराजयलाई अवसरका रूपमा लिँदै नयाँ रणनीति तयार गरे र जनसम्पर्क अझ बलियो बनाए। स्थानीय जनसमूहमा रहेको उनको प्रभाव र सक्रियता भने यथावत रह्यो।

प्रदेशिक राजनीतिमा उदय

स्थानीय तहमा चुनावी पराजय भोगे पनि सतिश कुमार सिंहले आफ्नो राजनीतिक उत्साह र सक्रियता गुमाएनन्। उनले संघीयतामा आधारित शासन प्रणालीमा प्रदेश सरकारको महत्त्व बुझ्दै मधेश प्रदेशको राजनीतिमा प्रवेश गर्ने रणनीति बनाए। उनी २०२३ सालको प्रादेशिक निर्वाचनमा सत्तारूढ जनमत पार्टीको तर्फबाट सप्तरी २ (क) निर्वाचन क्षेत्रबाट उम्मेदवार बने। जनताबीचको गहिरो सम्बन्ध र निरन्तर जनसंपर्कले उनलाई विजयी गरायो।

प्रदेशसभा सदस्यको रूपमा सिंहले मधेशी जनताको हक, पहिचान र अधिकारका पक्षमा स्पष्ट आवाज उठाउँदै आएका छन्। उनको राजनीतिक धारणा संघीयता, सामाजिक न्याय र समावेशितामै आधारित छ। उनी मधेशमा प्रतिनिधित्व गर्ने नयाँ पुस्ताका नेतामध्ये एक हुन्, जसले युवाहरूलाई राजनीतिको मूल प्रवाहमा ल्याउने कार्यमा पनि अग्रसरता देखाएका छन्।

सिंहको लोकप्रियता मधेशी समुदायमा मात्र सीमित छैन; उनको स्पष्ट भाषणशैली, नीतिगत धारणा र सजिलो पहुँचका कारण विभिन्न जात, वर्ग र क्षेत्रका नागरिकले उनलाई विश्वास गर्ने गरेका छन्। उनले आफ्नो प्रदेशसभा कार्यकालमा अनेकौं सामाजिक र विकास सम्बन्धी विषयहरू उठान गरेका छन्। त्यसमा शिक्षा सुधार, स्वास्थ्य सेवा विस्तार, सीमान्तकृत समुदायको हक रक्षा र महिलाको सशक्तिकरण मुख्य रहेका छन्।

उनको प्रादेशिक राजनीतिक यात्राले उनलाई अबको मधेशको सम्भावित नेतृत्वकर्ता बनाएको छ। विगतको अनुभव, वर्तमानको कार्यक्षमता र भविष्यदृष्टिले उनीमाथि दलभित्र र बाहिर पनि गम्भीर आशा राखिएको देखिन्छ। यसरी, उनी एक नयाँ पुस्ताका, जनउत्तरदायी र सिद्धान्तप्रति प्रतिबद्ध नेताको रूपमा उदाएका छन्।

मुख्यमन्त्री पदमा नियुक्ति

सतिश कुमार सिंहलाई सन् २०२४ जुन ७ मा मधेश प्रदेशको तेस्रो मुख्यमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। यो नियुक्ति मधेशको राजनीतिक परिदृश्यमा ऐतिहासिक परिवर्तनको संकेत थियो। जनमत पार्टीको तर्फबाट उनी पहिलो मुख्यमन्त्री बन्न सफल भए। यसअघि सरोज कुमार यादवले उक्त पद सम्हालिरहेका थिए। प्रदेश प्रमुख सुमित्रा भण्डारीले संविधानअनुसार बहुमत प्राप्त दलको नेताको हैसियतमा उनलाई मुख्यमन्त्री पदमा नियुक्त गरेकी थिइन्। राष्ट्रपती रामचन्द्र पौडेलको सहमति पश्चात् सिंहले शपथ ग्रहण गरे।

मुख्यमन्त्री बन्नुअघि सिंह मधेश प्रदेशको संसदमा सशक्त विपक्षी नेताका रूपमा स्थापित भइसकेका थिए। उनी जनसमस्याहरूको आवाज बुलन्द गर्ने नेताको रूपमा चिन्न थालिएको थियो। उनको राजनीतिक परिपक्वता, पार्टीभित्रको प्रभावशाली भूमिका र सशक्त जनसम्पर्क क्षमताका कारण उनलाई दलको नेतृत्वदायी भूमिकाको लागि योग्य मानिएको थियो। जनमत पार्टीभित्र लामो छलफल र सहमतिपछि उनलाई मुख्यमन्त्रीको उम्मेदवार बनाउने निर्णय गरिएको थियो।

मुख्यमन्त्री नियुक्त भएलगत्तै उनले प्रदेश सरकारको प्राथमिकता निर्धारण गर्दै आफ्नो पहिलो मन्तव्य सार्वजनिक गरे। उक्त मन्तव्यमा उनले प्रदेशको आर्थिक समृद्धि, बेरोजगारी न्यूनीकरण, स्वास्थ्य र शिक्षाको सुधार, पूर्वाधार विकास तथा प्रदेशको सांस्कृतिक पहिचान संरक्षणलाई सरकारको मूल एजेन्डा बनाउने उद्घोष गरे। उनले दलगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर समावेशी, पारदर्शी र उत्तरदायी शासन प्रणाली निर्माण गर्ने वाचा गरे।

मुख्यमन्त्रीको रूपमा सतिश कुमार सिंहले विभिन्न मन्त्रालयहरूको कार्यदिशा पुनर्संरचना गर्ने, जनमुखी कार्यक्रमहरू ल्याउने, बजेट कार्यान्वयनमा प्रभावकारिता बढाउने तथा संघ र स्थानीय सरकारसँग सहकार्य गरेर प्रदेशको दीगो विकास सुनिश्चित गर्ने योजना अघि सारेका छन्। उनले शपथ लिएको केही दिनमै प्रमुख सचिवालयको पुनर्गठन, प्रदेश योजना आयोगको पुनर्संरचना र विभिन्न आयोगहरूमा दक्ष जनशक्ति नियुक्त गर्ने जस्ता महत्वपूर्ण निर्णयहरू लिए। सिंहको यो निर्णायक नेतृत्वशैलीले प्रदेशवासीमा नयाँ आशा र उत्साह उत्पन्न गराएको छ।

राजनीतिक विचारधारा र दलगत सम्बन्ध

सतिश कुमार सिंहको राजनीतिक यात्रा केवल पद प्राप्तिका लागि नभई सैद्धान्तिक मूल्य र विचारमा आधारित देखिन्छ। प्रारम्भिक चरणमा उनी लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी (लोसपा) मा आबद्ध थिए, जहाँ उनले सन् २०१७ देखि २०२२ सम्म पार्टीको स्थानीय तहको संगठनात्मक र विकास गतिविधिमा सक्रियता देखाए। लोसपाको सिद्धान्तमा विश्वास राख्दै उनले मधेशी समुदायको पहिचान, अधिकार र स्वाभिमानको विषयमा स्पष्ट धारणा विकास गरेका थिए। पार्टी भित्रको संगठन सुदृढीकरणमा उनको भूमिका महत्त्वपूर्ण थियो।

तर, समयक्रमसँगै उनले लोसपामा विचार र नेतृत्वबीच अन्तरविरोध देख्न थाले। सन् २०२२ मा उनले लोसपा परित्याग गरेर जनमत पार्टीमा प्रवेश गरे। जनमत पार्टीका संयोजक डा. सीके राउतको नेतृत्वमा अघि बढिरहेको यो दल मधेश केन्द्रित मुद्दाहरूमा स्पष्ट एजेन्डा लिएर प्रस्तुत भएको थियो। सतिश कुमार सिंहले जनमत पार्टीलाई मधेशको विकल्पमात्र नभई सशक्त प्रतिपक्ष र नेतृत्व दिने संस्थाका रूपमा बुझेर त्यसमा आबद्ध हुने निर्णय गरे।

जनमत पार्टीसँग आबद्ध भएपछि सिंहले पार्टीको नीति निर्माणदेखि लिएर संगठन विस्तार र जनसम्पर्क अभियानसम्म नेतृत्वदायी भूमिका खेले। उनले मधेशका किसान, मजदुर, युवा, महिला, र सीमान्तकृत समुदायको हकहितलाई पार्टी नीति निर्माणको केन्द्रमा राख्न जोड दिए। संघीयता, स्वायत्तता, सामाजिक न्याय, र समावेशितामाथि आधारित पार्टी दृष्टिकोणमा उनी दृढ देखिए। उनले पार्टीको विचारधारालाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्दै विभिन्न सार्वजनिक मञ्चहरूमा जनअधिकारका पक्षमा निरन्तर आवाज उठाए।

सतिश कुमार सिंहको विचारधाराको मूल आधार भनेको राज्यको केन्द्रीकृत संरचनालाई विघटन गर्दै सशक्त प्रदेश शासन प्रणाली विकास गर्नु हो। उनी राज्यसत्ताको विकेन्द्रीकरण, जातीय र भाषिक पहिचानको संरक्षण, तथा अवसरको समता स्थापना गर्नुपर्ने आवश्यकता प्रतिपादन गर्छन्। यसरी राजनीतिक दर्शन, दलगत निष्ठा र जनउत्तरदायित्वलाई समान रूपमा अघि बढाउँदै उनी आजको दिनमा मधेश प्रदेशका प्रभावशाली नेतामध्ये एक बनेका छन्। सिंहको विचार राजनीतिक अवसरवादभन्दा अलग, स्थायीत्व, न्याय र समावेशितामा आधारित देखिन्छ।

वर्तमान भूमिका र भविष्यदृष्टि

मुख्यमन्त्रीको रूपमा सतिश कुमार सिंहको वर्तमान भूमिका अत्यन्तै संवेदनशील र उत्तरदायित्वपूर्ण छ। उनले मधेश प्रदेशको समग्र विकास र स्थायीत्वको लागि स्पष्ट एजेन्डा अघि सारेका छन्। उनका अनुसार प्रदेश सरकारले आफ्नो नीति कार्यक्रमलाई समावेशी बनाउँदै सबै वर्ग, जाति, र क्षेत्रका नागरिकलाई समान अवसर उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखेको छ। उनी प्रदेशको शासनलाई पारदर्शी, जनमुखी र परिणाममुखी बनाउनेतर्फ केन्द्रित छन्।

प्रदेशको आर्थिक रूपान्तरणको लागि सिंहले कृषि, लघु तथा घरेलु उद्योग, पर्यटन र पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकतामा राखेका छन्। उनले मधेशको समृद्धि कृषि आधुनिकीकरण र व्यावसायिकरणबाट सम्भव हुने विश्वास राखेका छन्। साथै, सडक, सिँचाइ, खानेपानी तथा ऊर्जासम्बन्धी परियोजनाहरूलाई तिव्र रूपमा अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। सिंहले युवा स्वरोजगार र सीप विकासलाई पनि मुख्य प्राथमिकतामा राखेका छन्, जसले युवाहरूलाई वैदेशिक रोजगारभन्दा स्वदेशमै अवसर उपलब्ध गराउनेछ।

स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्रमा समेत सिंहको स्पष्ट रणनीति देखिन्छ। उनले सबै नागरिकका लागि गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा र पहुँचयोग्य शिक्षा प्रणाली सुनिश्चित गर्ने घोषणा गरेका छन्। ग्रामीण भेगका विद्यालयहरूमा संरचना सुधार, प्रविधिमैत्री शिक्षण विधिको प्रयोग र शिक्षकहरूको तालिममार्फत शिक्षाको गुणस्तर सुधार्ने योजना बनाएका छन्। स्वास्थ्य क्षेत्रमा प्रदेशस्तरीय अस्पताल सुदृढीकरण, निःशुल्क औषधोपचार र आम नागरिकका लागि नजिकको स्वास्थ्य सेवा पहुँचमा पुर्‍याउने कार्यक्रम घोषणा गरिएको छ।

भविष्यदृष्टिका रूपमा सतिश कुमार सिंहले मधेश प्रदेशलाई सामाजिक न्याय, सांस्कृतिक पहिचानको संरक्षण, भाषिक विविधता र जातीय सहिष्णुताको आदर्श उदाहरण बनाउने दृष्टिकोण राखेका छन्। उनले संघीयता कार्यान्वयनमा देखिएको जटिलता समाधान गर्दै प्रदेश–संघ–स्थानीय तहबीचको सहकार्य मजबुत बनाउने योजना बनाएका छन्। सिंहको दीर्घकालीन सोचले मधेश प्रदेशको समृद्धि, स्थायीत्व र पहिचानयुक्त विकासको दिशामा मार्गदर्शन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यिनै आधारहरूमा उनी एक दिगो, जनप्रिय र सशक्त नेतृत्वकर्ताका रूपमा स्थापित हुँदै गइरहेका छन्।

२०८२ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको अन्तिम नतिजा

सप्तरी निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ को अन्तिम मत परिणाम अनुसार स्वाभिमान पार्टीका सतिश कुमार सिंहले ३५५७ मत प्राप्त गर्दै चौथो स्थानमा रहनुभएको छ। उहाँले कुल सदर मतको करिब ५.६६% हिस्सा पाउनुभएको छ, जसले यस क्षेत्रमा उहाँको सीमित तर केही समर्थन रहेको देखाउँछ। अग्रस्थानसँग तुलना गर्दा उहाँको मत उल्लेख्य रूपमा कम रहेको छ।

यस निर्वाचन क्षेत्रमा सबैभन्दा धेरै मत प्राप्त गर्ने उम्मेदवार रामजी यादव हुन्, जसले २८४०४ मत ल्याएर स्पष्ट अग्रता बनाएका छन्। समग्र परिणाम हेर्दा मत केही प्रमुख उम्मेदवारहरूमा केन्द्रित भएको देखिन्छ, जसले प्रतिस्पर्धा मुख्यतः शीर्ष उम्मेदवारहरूबीच सीमित रहेको संकेत गर्छ।

काठमाडौं । युवा, श्रम तथा रोजगारमन्त्री रामजी यादवले वर्तमान विश्वव्यापीकरणको युगमा वैदेशिक रोजगारीलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सम्भव नरहेको बताएका छन्। मंगलबार वैदेशिक रोजगार विभागको अनुगमनका क्रममा मन्त्री यादवले सरकारको प्राथमिकता वैदेशिक रोजगारी रोक्ने नभई यसलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउने रहेको स्पष्ट पारे।नेपाली श्रमिकहरू शोषणमा नपरून् र उचित पारिश्रमिक पाऊन्

सामग्रीको तालिका