सञ्जय मेहरोत्रा
सञ्जय मेहरोत्रा भारतीय–अमेरिकी व्यवसायिक नेतृत्वकर्ता हुन्, जो अर्धचालक (सेमिकन्डक्टर) मेमोरी उद्योगका अग्रणी व्यक्तित्वमध्ये एक मानिन्छन्। उनको जन्म सन् १९५८ जुन २७ मा भारतको उत्तर प्रदेशस्थित कानपुरमा भएको थियो। उनी मध्यमवर्गीय संयुक्त परिवारमा हुर्किएका थिए, जहाँ अनुशासन, शिक्षा र परिश्रमलाई अत्यन्त महत्व दिइन्थ्यो।
उनका बुबा कपास उद्योगमा लियाजन अधिकृतका रूपमा काम गर्थे। परिवार पछि नयाँ दिल्ली सरेपछि उनको बाल्यकालको वातावरण अझ शहरी र शैक्षिक रूपमा विकसित बन्यो। सानैदेखि उनी गणित, विज्ञान र मेकानिकल विषयप्रति गहिरो रुचि राख्थे, जसले उनको भविष्यको प्रविधि करियरको आधार तयार गर्यो।
विद्यालय जीवन उनले सरदार पटेल विद्यालयमा अध्ययन गरे। त्यहाँ उनले गणित, विज्ञान तथा प्राविधिक विषयहरूमा विशेष ध्यान दिए। शिक्षकहरूले उनलाई अत्यन्त जिज्ञासु, तार्किक सोच भएका तथा समस्याको समाधान खोज्न सक्षम विद्यार्थीका रूपमा चिन्थे।
उच्च शिक्षाको सुरुवात उनले भारतको प्रतिष्ठित बिट्स पिलानीमा गरे तर उनी १८ वर्षको उमेरमै आफ्ना बुबाको अमेरिकी उच्च शिक्षाको सपनालाई पूरा गर्न संयुक्त राज्य अमेरिका गएका थिए। यही निर्णयले उनको जीवनलाई पूर्ण रूपमा परिवर्तन गर्यो।
अमेरिकामा उनले युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्निया, बर्कलीमा अध्ययन गरे। उनले इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङ तथा कम्प्युटर विज्ञानमा विज्ञान स्नातक र विज्ञान स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरे। बर्कलीको अध्ययनले उनलाई सेमिकन्डक्टर प्रविधि, कम्प्युटिङ प्रणाली तथा डिजिटल मेमोरी आर्किटेक्चरमा गहिरो विशेषज्ञता प्रदान गर्यो।
पछि उनले स्ट्यानफोर्ड ग्राजुएट स्कुल अफ बिजनेसको कार्यकारी कार्यक्रम पूरा गरे। सन् २००९ मा उनले यो उन्नत व्यवस्थापन शिक्षा पूरा गरेका थिए। पछि उनलाई Boise State University बाट मानार्थ विद्यावारिधि उपाधि पनि प्रदान गरिएको थियो।
व्यावसायिक करियर सुरु गर्नुअघि सञ्जय मेहरोत्राले सेमिकन्डक्टर इन्जिनियरिङ क्षेत्रमा गहिरो प्राविधिक आधार निर्माण गरे। उनले इन्टेल कर्पोरेसनमा काम गर्दै आफ्नो करियरको सुरुवात गरे, जहाँ उनले मेमोरी डिजाइन, चिप आर्किटेक्चर र डिजिटल स्टोरेज प्रविधिमा प्रत्यक्ष रूपमा काम गर्ने अवसर पाए। त्यहाँको अनुभवले उनलाई औद्योगिक स्तरमा उच्च प्रदर्शन गर्ने माइक्रोचिप प्रणाली कसरी डिजाइन र सुधार गरिन्छ भन्ने व्यावहारिक ज्ञान दियो।
त्यसपछि उनले इन्टिग्रेटेड डिभाइस टेक्नोलोजी र सीक टेक्नोलोजीमा पनि इन्जिनियरिङ तथा डिजाइन नेतृत्वका भूमिकाहरू सम्हाले। यी कम्पनीहरूमा काम गर्दा उनले मेमोरी सर्किट डिजाइन, डेटा ट्रान्सफर दक्षता सुधार र चिपको विश्वसनीयता बढाउने जस्ता महत्वपूर्ण परियोजनाहरूमा योगदान दिए। विशेषगरी उनले नन–भोलाटाइल मेमोरी प्रविधि (विद्युत् बन्द भए पनि डेटा सुरक्षित रहने मेमोरी प्रणाली) सम्बन्धी गहिरो विशेषज्ञता विकास गरे।
यी प्रारम्भिक अनुभवहरूले उनलाई केवल इन्जिनियर मात्र नभई समस्या समाधानकर्ता र प्रणाली–स्तरीय सोच राख्ने प्राविधिक नेतृत्वकर्तामा रूपान्तरण गर्यो। उनी डेटा स्टोरेजको दक्षता, मेमोरी संरचनाको डिजाइन सुधार र चिप उत्पादन लागत घटाउने रणनीतिमा केन्द्रित थिए। यही प्राविधिक दक्षता र उद्योग–सम्बन्धी बुझाइले उनलाई पछि विश्व फ्ल्यास मेमोरी उद्योगका अग्रणी नवप्रवर्तकमध्ये एक बन्ने आधार तयार गर्यो।
सन् १९८८ मा सञ्जय मेहरोत्राले स्यान्डिस्क सह–स्थापना गरे। सुरुमा यो कम्पनी सानो प्रविधि स्टार्टअप थियो, तर फ्ल्यास मेमोरी प्रविधिमा केन्द्रित दूरदर्शी दृष्टिकोणका कारण यसले छोटो समयमा नै विश्व बजारमा आफ्नो स्थान बनाउन सफल भयो। मेहरोत्राले कम्पनीको प्रारम्भिक चरणमै उत्पादन डिजाइन, मेमोरी प्रविधि विकास र सञ्चालन रणनीतिमा महत्त्वपूर्ण नेतृत्व दिए।
समयसँगै स्यान्डिस्क डिजिटल स्टोरेज समाधानको विश्वव्यापी अग्रणी कम्पनी बन्यो। मेहरोत्रा कम्पनीभित्र विभिन्न उच्च व्यवस्थापकीय भूमिकामा रहँदै अन्ततः प्रमुख कार्यकारी अधिकृत बने। सन् २०११ पछि उनले कम्पनीको पूर्ण नेतृत्व सम्हालेपछि स्यान्डिस्कले तीव्र व्यापारिक विस्तार, नवप्रवर्तन र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बलियो ब्रान्ड पहिचान हासिल गर्यो। उनका नेतृत्वमा कम्पनी फ्ल्यास स्टोरेज कार्ड, यूएसबी ड्राइभ र सॉलिड–स्टेट स्टोरेज प्रविधिमा अग्रणी बन्यो।
सन् २०१६ मा स्यान्डिस्कलाई Western Digital अर्थात् वेस्टर्न डिजिटलले करिब १९ अर्ब अमेरिकी डलरमा अधिग्रहण गर्यो। यो अधिग्रहणले केवल कम्पनीको मात्र होइन, मेहरोत्राको व्यक्तिगत करियरलाई पनि नयाँ दिशातर्फ अघि बढायो, किनभने उनले अब विश्वव्यापी सेमिकन्डक्टर उद्योगको अझ ठूलो स्तरमा प्रभाव पार्ने अवसर पाए।
सन् २०१७ मा मेहरोत्रा माइक्रोन टेक्नोलोजीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत बने र पछि अध्यक्षसमेत नियुक्त भए। उनले नेतृत्व सम्हाल्दा कम्पनी विश्व सेमिकन्डक्टर प्रतिस्पर्धामा महत्वपूर्ण अवस्थामा थियो, विशेष गरी मेमोरी चिप उत्पादन र विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृंखलामा तीव्र प्रतिस्पर्धा भइरहेको थियो।
उनको नेतृत्वमा माइक्रोनले डेटा सेन्टर, क्लाउड कम्प्युटिङ, मोबाइल उपकरण र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिका लागि आवश्यक उच्च–प्रदर्शन मेमोरी समाधान विकासमा केन्द्रित रणनीति अपनायो। सन् २०१८ मा कम्पनीले करिब ३० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको ऐतिहासिक आम्दानी हासिल गर्यो, जुन उनको रणनीतिक नेतृत्वको ठूलो सफलता मानिन्छ।
मेहरोत्राले माइक्रोनलाई केवल उत्पादन कम्पनीबाट रूपान्तरण गर्दै प्रविधि–चालित नवप्रवर्तन केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य लिए। उनले सेमिकन्डक्टर आपूर्ति श्रृंखलालाई स्थिर बनाउने, उत्पादन क्षमतामा विस्तार गर्ने र एआई–आधारित भविष्यको माग पूरा गर्ने दीर्घकालीन रणनीति अघि बढाए। यसै क्रममा उनले ७० भन्दा बढी पेटेन्ट प्राप्त गरे, जसले मल्टि–लेभल सेल फ्ल्यास मेमोरी प्रविधिको विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्यायो।
सञ्जय मेहरोत्रा सन् २०२२ मा राष्ट्रिय इन्जिनियरिङ एकेडेमीको सदस्य चयन भए, जुन प्राविधिक उत्कृष्टताको उच्चतम सम्मानमध्ये एक मानिन्छ। उनले केवल उद्योग मात्र होइन, सरकारी नीति निर्माणमा पनि सक्रिय भूमिका खेले।
विशेषगरी उनले चिप्स एन्ड साइन्स एक्ट पारित गर्न अमेरिकी नीति निर्माताहरूसँग सक्रिय लबिङ गरे। यस कानुनले अमेरिकामा सेमिकन्डक्टर उत्पादन, अनुसन्धान र आपूर्ति श्रृंखला सुदृढ गर्न ठूलो सरकारी लगानी सुनिश्चित गर्यो। यस नीतिबाट माइक्रोनलाई पनि ठूलो उत्पादन विस्तार अवसर प्राप्त भयो।
माइक्रोनले यस पहलअन्तर्गत अमेरिकाको आइडाहो राज्यको ब्वाइज र न्यूयोर्कको सिराक्युजमा विशाल उत्पादन विस्तार योजना अघि बढायो। यसले अमेरिकी प्रविधि आत्मनिर्भरता, आपूर्ति सुरक्षा र रोजगारी सिर्जनामा महत्वपूर्ण प्रभाव पारेको छ। मेहरोत्रा आज विश्व सेमिकन्डक्टर कूटनीति, प्रविधि नीति र अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति व्यवस्थापनमा प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन्।
मेहरोत्रा विभिन्न प्रतिष्ठित संस्थाहरूको बोर्डमा सक्रिय छन्। उनी सि.डि.डब्ल्यू, स्ट्यानफोर्ड हेल्थ केयर तथा सेमीकन्डक्टर इन्डस्ट्री एसोसिएसन जस्ता संस्थासँग जोडिएका छन्, जहाँ उनले प्रविधि, स्वास्थ्य र उद्योग नीतिमा मार्गदर्शन प्रदान गर्छन्।
त्यस्तै उनी यूसी बर्कली इन्जिनियरिङ कलेजको सल्लाहकार बोर्ड सदस्यका रूपमा पनि कार्यरत छन्। यस भूमिकामा उनले नयाँ पुस्ताका इन्जिनियर तथा अनुसन्धानकर्तालाई मार्गदर्शन गर्ने काम गर्छन्।
साथै उनी माइक्रोन फाउन्डेसनको अध्यक्षका रूपमा शिक्षा, विज्ञान र (विज्ञान, प्रविधि, इन्जिनियरिङ र गणित) क्षेत्रमा परोपकारी कार्यक्रम सञ्चालन गर्छन्। उनी विशेषगरी आर्थिक रूपमा कमजोर समुदायका युवालाई प्रविधि शिक्षा उपलब्ध गराउने कार्यक्रमहरूमा जोड दिन्छन्।
आज सञ्जय मेहरोत्रालाई विश्व सेमिकन्डक्टर उद्योगका अग्रणी नवप्रवर्तक, रणनीतिक नेतृत्वकर्ता र प्रविधि–नीति प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा हेरिन्छ। भारतबाट सुरु भएको उनको यात्रा विश्व प्रविधि उद्योगको शीर्ष नेतृत्वसम्म पुग्नु आधुनिक टेक्नोलोजी इतिहासकै एक प्रेरणादायी कथा मानिन्छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा सामाजिक अपराधजन्य घटनाको रेखाचित्र (ग्राफ) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले दिएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ भन्दा आव २०८१/८२ मा शून्य दशमलव १४ प्रतिशतले अपराध बढेको हो।त्यस्तै, आव २०८१/८२ भन्दा आव २०८२/८३ मा एक दशमवल १५ प्रतिशतले अपराध बढेको देखिन्छ ।
