रेनु दाहाल
रेनु दाहाल नेपालको चितवन जिल्लामा जन्मेकी एक प्रख्यात महिला राजनीतिज्ञ हुन्। उनले लामो समयदेखि माओवादी आन्दोलनसँग नजिकको सम्बन्ध राख्दै राजनीति सुरु गरेकी हुन्। हाल उनी भरतपुर महानगरपालिकाको मेयरका रूपमा दोस्रो कार्यकाल सम्हाल्दै छिन्। उनको राजनीतिक यात्रा पारिवारिक पृष्ठभूमिसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएको छ। किनकि उनका पिता पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ स्वयं माओवादी आन्दोलनका सर्वोच्च नेता हुन्। यसले उनलाई राजनीति सिक्ने र पार्टीसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहन विशेष अवसर दिएको थियो। आजको दिनमा उनी माओवादी केन्द्रभित्र मात्र नभई समग्र नेपाली राजनीति र स्थानीय तहको नेतृत्वमा महिला नेतृको रूपमा परिचित भएकी छन्। उनको योगदानलाई महिला सशक्तीकरण र स्थानीय शासन सुदृढीकरणसँग जोडेर अध्ययन गर्न सकिन्छ।
रेनु दाहालको जन्म १९७६ सालमा चितवनको शिवनगरमा भएको हो। बाल्यकालमा नै उनी परिवारको राजनीतिक गतिविधिबाट प्रभावित भइन्। उनका पिता तत्कालीन भूमिगत नेताका रूपमा लामो समयसम्म परिवारदेखि टाढा रहँदा उनको बाल्य जीवनमा कठिनाई पनि आएको थियो।
उनको परिवार राजनीतिक संघर्षले भरिएको थियो। दिदी ग्यानु दाहालको क्यान्सरका कारण २०१४ मा मृत्यु भयो, जसले सम्पूर्ण परिवारलाई आघात पुर्यायो। त्यस्तै, भाइ प्रकाश दाहाल २०१७ मा हृदयघातका कारण निधन हुँदा परिवारलाई अर्को ठूलो दुःख पुगेको थियो।
यद्यपि यी कठिनाइबीच पनि परिवारले राजनीतिक प्रतिबद्धता छाडेन। कान्छी बहिनी गंगा दाहाल समेत अहिले पार्टी गतिविधिमा सक्रिय रहेकी छन्। यसरी, दाहाल परिवार नेपाली राजनीतिमा सामूहिक प्रभावशाली परिवारका रूपमा स्थापित भएको छ।
रेनु दाहालको वैवाहिक जीवन साधारण तर महत्त्वपूर्ण छ। उनले अर्जुन पाठकसँग विवाह गरेकी छिन्, जो आफ्नै क्षेत्रमा परिचित व्यक्ति हुन्। उनीहरूका दुई सन्तान छन्, जसका कारण रेनु आमा र राजनीतिज्ञ दुवै भूमिकामा व्यस्त रहन्छिन्। पारिवारिक जिम्मेवारीसँगै उनी सार्वजनिक जीवनको चासोको केन्द्रमा रहने भएकाले उनको जीवन सधैं खुलेर समाजमा प्रस्तुत हुने गर्छ। प्रधानमन्त्रीको छोरीको रूपमा जन्मेकी भएकी कारण उनको विवाह र परिवारलाई पनि सामान्य नागरिकको भन्दा फरक दृष्टिले हेरिन्छ।
रेनु दाहाललाई आफ्नो पारिवारिक भूमिका र राजनीतिक दायित्वबीच सन्तुलन मिलाउनुपर्ने चुनौती सधैं रहन्छ। उनले राजनीतिमा सक्रिय रहे पनि आमाको जिम्मेवारी निभाउन निरन्तर प्रयास गरेकी छिन्। यस सन्दर्भमा उनी अन्य नेपाली महिलाका लागि उदाहरणीय बन्न पुगेकी छन्। घर परिवार र राजनीति दुवैलाई सँगसँगै अघि बढाउनु सामान्य कुरा होइन, तर रेनुले देखाएको प्रतिबद्धताले उनलाई महिला नेतृका रूपमा आदर्श स्थान दिएको छ।
उनको वैवाहिक जीवन प्रायः सार्वजनिक चर्चा र आलोचनाको विषय बन्ने गरेको छ। खासगरी उनी प्रधानमन्त्रीको छोरी भएकाले उनको व्यक्तिगत निर्णयलाई पनि राजनीतिक दृष्टिले व्याख्या गरिन्छ। कतिपयले यसलाई वंशवादसँग जोडेर हेर्ने गर्छन् भने अरूले यसलाई उनको व्यक्तिगत जीवन र पारिवारिक बलियोपनसँग सम्बद्ध गर्छन्। यसरी उनको जीवन निजी र सार्वजनिक दुवै पक्षमा व्यापक रूपमा चर्चित बनेको छ।
रेनु दाहालको राजनीतिक यात्रा १९९४ मा सुरु भएको थियो। त्यतिबेला उनी साधारण कार्यकर्ताका रूपमा माओवादी पार्टीमा प्रवेश गरिन्। उनको प्रारम्भिक योगदान सामान्य कामहरूमा देखिन्थ्यो—पार्टीका बैठकमा सहभागी हुने, प्रचारप्रसारमा सहयोग गर्ने, र महिला सदस्यहरूलाई परिचालन गर्ने। तर उनको सक्रियता, प्रतिबद्धता र अनुशासनले पार्टी नेताहरूलाई प्रभावित पार्यो, जसले उनलाई क्रमशः जिम्मेवारीतर्फ अग्रसर गरायो।
१९९६ सम्म आइपुग्दा उनले पार्टीको पूर्णकालीन सदस्यता प्राप्त गरिन्। यस समयसम्म माओवादीले सशस्त्र जनयुद्ध घोषणा गरिसकेको थियो। त्यसैले रेनुको राजनीतिक भूमिकाले थप गम्भीर र संवेदनशील रूप लिन थाल्यो। उनले भूमिगत अवस्थामा पार्टीका बैठकहरू सञ्चालन गर्न, समाचार र सामग्री वितरण गर्न, र संगठन विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिन्। यस्ता चुनौतीपूर्ण जिम्मेवारीले उनलाई राजनीतिक रूपमा परिपक्व बनायो।
यस अवधिमा उनले विशेषगरी महिलाहरूलाई राजनीतिक रूपमा सचेत बनाउन ठूलो योगदान दिइन्। ग्रामीण भेगमा महिलालाई माओवादी आन्दोलनमा सहभागी गराउन उनले नेतृत्वदायी भूमिका खेलेकी थिइन्। यसले उनलाई महिला नेतृका रूपमा अलगै पहिचान दिलायो। पछि सार्वजनिक राजनीति र निर्वाचनमा प्रवेश गर्दा यी अनुभवहरूले उनलाई आत्मविश्वाससहित अघि बढ्न मद्दत पुर्यायो।
२००८ मा सम्पन्न पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा रेनु दाहाल समानुपातिक प्रणालीअन्तर्गत सभासद् निर्वाचित भइन्। यो उनको राष्ट्रिय स्तरको पहिलो ठूलो राजनीतिक जिम्मेवारी थियो। संविधानसभा सदस्य बन्नु उनलाई नेपालकै महत्वपूर्ण निर्णय प्रक्रियामा प्रत्यक्ष सहभागी हुने अवसर थियो। यस भूमिकाले उनलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा पहिचान दिलायो।
संविधानसभामा रहँदा उनले महिला अधिकार, बालबालिका, सामाजिक न्याय, समावेशीकरण र शान्ति प्रक्रियासम्बन्धी विषयमा सक्रिय आवाज उठाइन्। उनले माओवादी आन्दोलनले अघि सारेका आदर्शलाई संविधानमा समेट्नेतर्फ प्रयास गरिन्। यसरी उनले आफ्नो भूमिकालाई महिला र समाजका सीमान्तकृत वर्गको आवाज प्रतिबिम्बित गर्ने अवसरका रूपमा प्रयोग गरिन्।
यद्यपि पहिलो संविधानसभा आफ्नो कार्यकालमै संविधान जारी गर्न असफल भयो। यसले रेनु दाहाललाई ठूलो निराशा दिलायो। तर, यसै अनुभवले उनले नेपालको जटिल राजनीतिक वातावरण बुझ्न सकिन्। संविधानसभामा बिताएको समय उनको आगामी राजनीतिक जीवनका लागि बलियो आधारशिला सावित भयो।
२०१३ मा उनले काठमाडौं–१ निर्वाचन क्षेत्रमा प्रत्यक्षतर्फ उम्मेदवारी दिइन्। तर त्यो क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा निकै कडा थियो। मुख्य प्रतिस्पर्धी नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता प्रकाशमान सिंह थिए। यस क्षेत्रमा एमाले र अन्य दलका उम्मेदवार पनि बलिया थिए।
निर्वाचन परिणामअनुसार रेनुले ४,०६४ मत मात्र प्राप्त गरिन्। यो संख्या निकै कम थियो, जसले उनलाई चौथो स्थानमा सीमित गर्यो। प्रकाशमान सिंहले १५,१३८ मत ल्याएर सहजै विजयी भए। यसरी यो निर्वाचनमा रेनुलाई ठूलो पराजय भोग्नुपर्यो।
यो हारले उनलाई निराश तुल्याए पनि महत्वपूर्ण पाठ सिकायो। उनले राष्ट्रिय स्तरको प्रत्यक्ष निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्न आवश्यक जनसंपर्क र संगठनात्मक आधार अझै कमजोर भएको महसुस गरिन्। त्यसपछि उनले स्थानीय राजनीति र संगठन सुदृढीकरणमा ध्यान दिइन्। यही अनुभवले उनलाई २०१७ को स्थानीय चुनावमा सफलता दिलायो।
२०१७ को स्थानीय तह निर्वाचन रेनु दाहालका लागि निर्णायक बन्यो। उनले भरतपुर महानगरपालिकाको मेयर पदमा उम्मेदवारी दिइन्। उनको प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी एमालेका देवी ज्ञवाली थिए। दुवैबीचको प्रतिस्पर्धा निकै रोचक र चर्को भयो।
निर्वाचनको अन्तिम नतिजामा रेनुले ४३,१२७ मत ल्याइन् भने देवी ज्ञवालीले ४२,९२४ मत पाए। यसरी उनले २०३ मतको अन्तरले जित हासिल गरिन्। यस विजयलाई नेपाली राजनीतिमा सबैभन्दा संकुचित तर ऐतिहासिक परिणाममध्ये एक मानिन्छ।
यस जितले रेनु दाहाललाई स्थानीय शासनमा पहिलोपटक महिला नेतृको रूपमा स्थापित गरायो। उनको सफलता चितवन मात्र नभई राष्ट्रिय स्तरमा चर्चित बन्यो। यसरी उनले आफ्नो राजनीतिक जीवनलाई नयाँ उचाइमा पुर्याइन्।
रेनु दाहालले पहिलो मेयर कार्यकाल २०१७ देखि २०२२ सम्म पूरा गरिन्। यस अवधिमा उनले भरतपुरलाई आधुनिक महानगर बनाउन योजनाहरू अघि सारिन्। सडक विस्तार, विद्यालय सुधार, अस्पताल स्तरोन्नति र सरसफाइ सुधार उनका प्राथमिक एजेण्डा थिए।
उनले सार्वजनिक–निजी साझेदारीमा आधारित परियोजनाहरू ल्याइन्। यातायात व्यवस्थापन, हरियाली पार्क निर्माण, स्वास्थ्य सुविधा सुधार जस्ता क्षेत्रमा प्रगति देखियो। यसरी उनको नेतृत्वमा भरतपुरले विकासका विभिन्न संकेत देख्न थाल्यो।
तर उनको कार्यकाल विवादरहित थिएन। कतिपय योजनाहरू ढिलो कार्यान्वयन भए। बजेट व्यवस्थापनमा आलोचना भयो। दलगत राजनीति र पारिवारिक प्रभावको आरोप पनि लगाइयो। तथापि, उनले कठिनाइबीच पनि मेयरको भूमिका निभाइन्।
२०२२ को स्थानीय निर्वाचनमा रेनु दाहाल पुनः मेयर पदका लागि उम्मेदवार बनिन्। यस पटक उनको उम्मेदवारीलाई पार्टी अध्यक्ष तथा पिता प्रचण्डले विशेष प्राथमिकतासहित अघि बढाए।
भरतपुरमा उनको उम्मेदवारीलाई माओवादी केन्द्रले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मान्यो। किनभने यो क्षेत्र प्रचण्ड र उनको परिवारको राजनीतिक गढ मानिन्थ्यो। यसले पार्टीलाई ठूलो दबाब र चासोको विषय बनायो।
तर यस उम्मेदवारीले आलोचना पनि निम्त्यायो। धेरैले यसलाई वंशवादी राजनीति भनेर प्रश्न उठाए। कतिपयले यसलाई स्थानीय राजनीति भन्दा पनि पारिवारिक स्वार्थसँग जोडेर हेरे। तर रेनुले आफूलाई जनताकै भरोसामा चुनाव लडिरहेको बताइन्।
चुनावी प्रचारका क्रममा प्रचण्डले दिएको भाषणले ठूलो विवाद ल्यायो। उनले नेपाली कांग्रेसका मतदातालाई चेतावनी दिँदै माओवादीलाई मत नदिए देश दुर्घटनामा पर्न सक्ने भने।
यो अभिव्यक्ति लोकतान्त्रिक संस्कार र निर्वाचन आचारसंहिताविपरीत भएको भन्दै आलोचना भयो। माओवादी केन्द्रभित्रै पनि असन्तुष्टि देखियो। वरिष्ठ नेताहरूले प्रचण्डको यो कदम गलत रहेको बताए।
यसले रेनु दाहालको उम्मेदवारीलाई अझ विवादित बनायो। तर यसै कारण उनी राष्ट्रिय राजनीतिक चासोको केन्द्रमा आइन। उनले आफू विवादभन्दा जनतासँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा बढी केन्द्रित भएको बताइन्।
विवादबीच पनि रेनु दाहालले २०२२ को चुनावमा ठूली विजय पाइन्। उनले ५२,०३० मत ल्याउँदै प्रतिस्पर्धी विजय सुवेदीलाई पराजित गरिन्।
विजय सुवेदीले ३९,५८१ मत ल्याए भने स्वतन्त्र उम्मेदवार जगन्नाथ पौडेलले १४,७२८ मत पाए। यसरी उनले पहिलो कार्यकालभन्दा धेरै मतान्तरसहित दोस्रो कार्यकाल सुनिश्चित गरिन्।
यो जितले उनको राजनीतिक भविष्यलाई अझ मजबुत बनायो। उनी माओवादी केन्द्रभित्र मात्र नभई राष्ट्रिय स्तरमा पनि प्रभावशाली नेतृको रूपमा स्थापित भइन्।
रेनु दाहाल अहिले भरतपुर महानगरपालिकाको मेयरको रूपमा दोस्रो कार्यकाल सम्हाल्दै छिन्। उनले अझ ठूला र दीर्घकालीन विकास योजनाहरू अघि सार्ने लक्ष्य लिएकी छिन्।
उनको नेतृत्वले चितवन मात्र नभई महिला नेतृहरूलाई पनि प्रेरणा दिएको छ। स्थानीय शासनमा महिलाको सशक्त उपस्थिति स्थापित गर्न उनको योगदान उल्लेखनीय छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार भविष्यमा उनले अझै उच्च पद धारण गर्ने सम्भावना छ। यसरी, रेनु दाहाल नेपाली राजनीतिमा स्थायी प्रभाव पार्ने नेतृका रूपमा उदाउँदै गएकी छिन्।
चितवन निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३मा सम्पन्न प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको अन्तिम परिणाम अनुसार नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)की उम्मेदवार रेणु दाहालले २०,६१५ मत प्राप्त गरेकी छन्। यो मतसंख्याले उनलाई दोस्रो स्थानमा राखेको छ। यस क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा मुख्य रूपमा अग्रस्थानका उम्मेदवारहरूबीच केन्द्रित देखिएको छ, जहाँ मतान्तर पनि उल्लेखनीय रहेको छ।
उनले कुल सदर मतको करिब २०.९ प्रतिशत मत प्राप्त गरेकी छन्, जसले मध्यम स्तरको जनसमर्थन रहेको संकेत गर्छ। यस परिणामले मतदाताको समर्थन विभिन्न दल र उम्मेदवारबीच विभाजित भएको र निर्णायक स्थानमा पुग्न अझ व्यापक जनआधार आवश्यक हुने देखाउँछ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आज देशका विभिन्न जिल्लाबाट बग्ने साना नदीमा आकस्मिक बाढी (फ्ल्यास फ्लड) को मध्यम जोखिम रहने भएकाले नदी तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ ।झापा, उदयपुर, मकवानपुर, गोरखा, लमजुङ, जाजरकोट, दैलेख, कालीकोट, डोटी, डडेलधुरा र बैतडी तथा आसपासका जिल्लाबाट बग्ने साना नदीको
