राजेन्द्र महतोको राजनीतिक यात्रा नेपालको मधेसी आन्दोलनसँग गहिरो सम्बन्ध राख्दछ र उनको जीवनमा विभिन्न मोड र संघर्षहरू भएका छन्। उनका योगदान र संघर्षका मुख्य चरणहरूको विस्तृत विश्लेषण गर्दा उनले आफ्नो राजनीतिक यात्रा निकै विविध र असरदार बनाएका छन्।
प्रारम्भिक राजनीति:
राजेन्द्र महतोले आफ्नो राजनीतिक यात्रा नेपाली कांग्रेसबाट सुरु गरेका थिए। नेपाली कांग्रेस एक प्रमुख पार्टी हो जसले नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलन र समावेशी समाजको निर्माणमा ठूलो भूमिका खेलेको छ। महतोको प्रारम्भिक राजनीतिक सक्रियता कांग्रेससँगको सम्बन्धबाट सुरु भएता पनि, उनी चाँडै मधेसी समुदायका विशेष अधिकार र समानताका लागि सशक्त आवाज उठाउन थाले। उनले महसूस गरे कि मधेसी समुदायका समस्याहरू र मुद्दाहरूको सशक्त समाधानका लागि एउटा अलग संगठनको आवश्यकता छ।
मधेसी जनअधिकार फोरम:
महतोको राजनीतिक यात्रा र संघर्षको मुख्य चरण मधेसी जनअधिकार फोरमसँग सम्बन्धित छ। यो पार्टी मधेसी समुदायको अधिकार र समानताको पक्षमा लड्नका लागि स्थापित भएको हो। २०६२/६३ को मधेस आन्दोलनमा महतोको नेतृत्व अत्यन्त महत्त्वपूर्ण थियो। यस आन्दोलनको प्रमुख उद्देश्य नेपालका मधेसी समुदायलाई समान अधिकार र प्रतिनिधित्व दिलाउनु थियो। महतोले मधेसी मुद्दालाई राष्ट्रिय स्तरमा उठाएर, त्यसलाई एक प्रमुख राजनीतिक मुद्दा बनाउने काम गरे। उनी इस आन्दोलनका सक्रिय नेता थिए जसको नेतृत्वले नेपालका विभिन्न जिल्लाहरूमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो। यस आन्दोलनको परिणामस्वरूप मधेसी जनताको आवाजलाई सुन्ने र तिनीहरूको हकअधिकारका पक्षमा कानून बनाउनका लागि सरकारी संरचनामा परिवर्तन गर्नुपर्ने आवश्यकता महसुस गरियो।
राजनीतिक पार्टी गठन:
मधेसी जनअधिकार फोरमबाट अलग भइ, महतोले "सद्भावना पार्टी" गठन गरे। यो पार्टी मधेसी समुदायका मुद्दालाई अझ सशक्त रूपमा उठाउने उद्देश्यले स्थापित गरिएको थियो। उनले यस पार्टी मार्फत मधेसी समुदायका अधिकार र प्रतिनिधित्वका लागि लडाइँलाई एक नयाँ दिशा दिएका थिए। "सद्भावना पार्टी" को स्थापनाले महतोको राजनीतिक यात्रा र संघर्षलाई थप मजबूती प्रदान गर्यो। यो पार्टी मधेसी समाजको समानता र अधिकारको पक्षमा एक मजबूत आवाज बन्यो र यसले राष्ट्रिय राजनीतिमा मधेसी समुदायको प्रतिनिधित्वको आवश्यकता र महत्त्वलाई उजागर गर्यो।
जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) को स्थापना:
राजेन्द्र महतोले आफ्नो राजनीतिक यात्रा "सद्भावना पार्टी" बाट निरन्तरता दिन, पछि जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) को स्थापना गरे। जसपा, जसले नेपालको विभिन्न समुदायलाई समान अवसर र अधिकार सुनिश्चित गर्नका लागि काम गर्ने उद्देश्य राखेको छ, महतोका लागि एक नयाँ राजनीतिक मंच बन्यो। जसपा स्थापना पश्चात महतोले आफ्नो सक्रियता यस पार्टीमा समाहित गरे र यस माध्यमबाट मधेसी, थारु, दलित, जनजाति, आदिवासी र अन्य उत्पीडित वर्गका अधिकारको पक्षमा संघर्ष गरे। जसपा नेपालमा एक समावेशी र सामाजिक न्यायको पक्षमा काम गर्ने प्रमुख पार्टीको रूपमा स्थापित भएको छ र महतो यसका महत्वपूर्ण नेता रहेका छन्।
संविधानसभा सदस्यता:
राजेन्द्र महतो संविधानसभा सदस्यका रूपमा निर्वाचित भए र उनले संविधान निर्माण प्रक्रियामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। २०६४ सालको संविधानसभा चुनावमा महतोले मधेसी समुदायका अधिकारका लागि सक्रिय रुपमा आवाज उठाए। संविधान निर्माणका क्रममा उनले मधेसी समुदायको प्रतिनिधित्व र समानताको पक्षमा कडा लडाइँ लडे र संविधानमा मधेसी अधिकारहरूको समावेशीकरणको लागि प्रबल संघर्ष गरे। उनको भूमिका नेपालको संविधानको निर्माणमा अनिवार्य थियो, जसले देशका विभिन्न समुदायहरूको अधिकार र समानता सुनिश्चित गरेको छ।
मन्त्री पदमा भूमिका:
राजेन्द्र महतोले विभिन्न सरकारमा मन्त्रीको रूपमा पनि सेवा गरे। उनले स्वास्थ्य, वाणिज्य, र श्रम मन्त्रालयको नेतृत्व गरेका छन्। स्वास्थ्य मन्त्रालयमा उनले जनस्वास्थ्यका क्षेत्रमा सुधार ल्याउने प्रयास गरेका थिए, जसमा ग्रामीण स्वास्थ्य सेवा र स्वास्थ्य सुविधाहरूको पहुँच बढाउने काम समावेश थियो। बाणिज्य मन्त्रालयमा उनले व्यापारिक सुधार र विदेशी लगानीलाई आकर्षित गर्ने प्रयास गरे, जुन नेपालको आर्थिक वृद्धिका लागि महत्त्वपूर्ण थियो। श्रम मन्त्रालयमा उनले श्रमिकहरूको अधिकार र वेतनका विषयमा कडा कदम उठाए, जसले कामदारहरूको जीवनस्तर सुधार गर्न मद्दत पुर्यायो।