पाथीभरा
पाथीभरा, हेदाङनगढी पूर्वी नेपालको उच्च हिमाली भूभागमा अवस्थित एक प्रस्तावित गाउँ विकास समिति थियो। २०१५ सम्मको संघीय व्यवस्थासम्म यो बिधुतिय रूपमै एक स्थानीय प्रशासनिक इकाई थियो। हाल यो “मकालु गाउँपालिका” अन्तर्गत समाहित गरिएकोले यसको प्रशासनिक पहिचान नयाँ छ। सन् २०११ को जनगणनाले यहाँको कुल जनसंख्या ३,२५३ र ६०७ परिवार रहेको देखाउँछ। यसले जनसंख्या दिवसमा औसत प्राय ५–६ जना सदस्य हुने परिवार संरचना देखाउने गर्दछ। जनसंख्या–घनत्वले यस क्षेत्रको समाजात्मक विभाजन र प्रशासनिक आवश्यकतालाई स्पष्ट गर्छ। यस क्षेत्रका बासिन्दा अधिकांशतः आदिवासी समुदाय – जस्तै राई, शेर्पा, लिम्बु, याक्खा आदिमा आधारित छन्। तिनीहरूको सांस्कृतिक विविधता, भाषा, र सामाजिक प्रथाले पाथीभरालाई सांस्कृतिक दृष्टिले समृद्ध बनाएको छ।
पाथीभरा सञ्जुवासभा जिल्लाको दुर्गम हिमाली भूभागमा अवस्थित छ। यसको भू–भाग अत्यधिक पर्वतीय, खण्डित तर दृश्यात्मक रूपमा अत्यन्त आकर्षक रहेको छ। उच्च हिमाल, घुमाउरा घाटी, र आरोहणयोग्य ट्रेकिंग मार्ग यहाँ पाइन्छ।
यसले पूर्वमा पावाखोला, दक्षिणमा नुम, पश्चिममा मकालु, उत्तरमा होटिया गाउँहरूसँग सिमा बाँडेको छ। यी सीमाले स्थानीय जनजीवन र पर्यटन पहुँच–मार्गसँग निकटता देखाउँछन्।
यहाँ संसारकै पाँचौँ उच्च हिमाल मकालु (८,४८५ मि.) नजिकै पर्छ, जसले यस स्थललाई पर्वतीय यात्रु र चरम साहसिक खेलप्रेमीहरूको आकर्षणको केन्द्र बनाउँछ।
मकालु बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जको सन्निकटताले पाथीभराला जैविक गुणस्तरको दृष्टिले पनि महत्व दिन्छ। हिमालयी पारिस्थितिक प्रणाली, साना नदी, उपभोग्य मैदान र जैविक क्षेत्रमा फैलिएको विविधता यहाँको भू–स्थिति विशिष्ट बनाउँछ।
पाथीभरा मकालु बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जको सीमाना अन्तर्गत पर्दछ, जुन जगदम्बा गह्वरदेखि ८,००० मिटर उचाइसम्म विस्तार भएको विश्वकै एक मात्र सुहित संरक्षित क्षेत्र हो।
निकुञ्जमा करिब ३,१०० भन्दा बढी फूलदारी वनस्पति प्रजाति पाइएको छ, जसमध्ये २५ प्रकारको रोडेन्ड्रन, ४७ वेला भन्दा बढी ओरकिड जात, ५६ दुर्लभ र औषधीय वनस्पतिहरू पाइन्छन्।
यो क्षेत्र शून्यदेखि ८,४६३ मिटर सम्म पुर्याएको विस्तारले पाँच जैव–मौसमीय क्षेत्र समेटेको छ – उष्णकटिबंधीय देखि उपशिखर सम्मका वन–जगत समावेश छन्।
स्थानीय समुदायले निकुञ्जमा आधारित परम्परागत र आजीविका साझेदारी गरिरहेका छन्। संरक्षण र पर्यटनले सामुदायिक सहभागितालाई आदान–प्रदान गर्ने आधार निर्माण गरेको छ।
पाथीभराको पारिस्थितिकी तल्लो क्षेत्रमा सल (Shorea), माथिल्लो तराइमा कास्टेनोपिस र हिमालयन शिमा (Schima) जस्ता वृक्षहरूले ठूलो वन–कवच बनाउँछन्।
बीचको उचाइमा ओक, म्यापल, बर्च, मेग्नोलिया इत्यादि प्रजातिहरूले सम्मिश्रित रूपले समृद्धरूप वन संरचना दिन्छन्, जो मध्यम तापक्रम र वर्षायोग्य वातावरणमा विकसित हुन्छ।
३,००० मिटरमाथि उपशृंखला क्षेत्रमा ईस्ट हिमालयन फिर्ता, जुनिपर र हिमाली बिरच जंगल पाइन्छन्। ४,००० मिटर माथि हुने अल्पाइन मैदानमा रोडेन्ड्रन दलमा सुगन्धित घाँस र फूलहरू फैलिएका छन्।
यी वनस्पतिहरूले स्थानीय वातावरण, चराहरूको आवास र पशु–वन्यजन्तुको लागि महत्वपूर्ण स्रोत प्रदान गर्दछ। सामयिक विस्तार हुँदा जैविक चक्र र मानवीय उपयोग सम्भावित रूपमा सन्तुलित हुनु जरूरी छ।
मकालु बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जमा करिब ८८ स्तनधारी, ४४० भन्दा बढी पक्षी, ४३ सरीसृप, १६ उभयचर र ३१५ पुतली (butterfly) प्रजातिहरू पाइएको छ।
यहाँ स्नो लेपार्ड, रेड पाण्डा, हिमाली कालो भालु, क्लाउडेड लेपर्ड, मस्क हिरन, हिमाली ताहार, मुन्टजाक आदि दुर्लभ प्राणीहरूको वासस्थान हो। २००९ मा यस्तो प्राणीकै पहिलो क्यामेरा–जङ्गल तस्बिर यस जिल्ला क्षेत्रमा कैद गरिएको थियो (एशियाली सुन्य पात्थर बिरालो)।
पक्षी तत्त्वले यस क्षेत्रलाई मोनाल, स्तनी बाब्लर, ब्लाइथको किंफिशर, पेलो ब्लू फ्लाइच्याकर, सिल्भर–ईयर्ड मेसिया, सुल्तान टिट जसरी १६ दुर्लभ प्रजाति समेटेको छ।
नदी–ताल, खोला र पोखरामा ७८ प्रजातिका माछा पनि पाइन्छन् जसले पारिस्थितिक सन्तुलन र स्थानीय मत्स्य स्रोतको रूप दिन्छ। कुल मिलाएर यो क्षेत्र प्रकृति र संरक्षणको दृष्टिले विश्व महत्वका साम्राज्य हो।
२०११ जनगणनामा पाथीभरामा विद्यालयमा अध्ययनरत १,७३८ विद्यार्थी थिए, जसमा १,०२३ पुरुष र ७१५ महिला थिए। यो संख्या लैंगिक विभाजन र सम्भावित पहुँच असमानताका संकेत हो।
४०९ जना विद्यार्थी विद्यालय नजाने समूहमा थिए। ग्रामीण हिमाली परिवेशमा विद्यालय पुग्न दूरी, वातावरण र सांस्कृतिक बाधाहरूले प्रभाव दिएका हुन्।
साक्षरता दर मध्ये कुल २,६४६ जनाले पढ्न–लेख्न जान्नेहरू मध्ये १४२८ पुरुष र ८७३ महिला थिए। तर ३४५ जनाले मात्र पढ्न जान्थे, लेखन आउँदैनथ्यो। यसले गुणात्मक– साक्षरता र शिक्षा पहुँचमा ध्यान दिनुपर्ने देखाउँछ।
आधारभूत पूर्वाधार, योग्य शिक्षक, स्कूल संख्यामा बृद्धि र लैंगिक समावेशीकरणले समुदायलाई सबल बनाउन मद्दत पुर्याउन सक्छ। स्थानीय प्रशासनले दीर्घकालिन शिक्षा कार्यक्रम र अभियानहरू लागू गर्न चुनौतीपूर्ण भए पनि महत्वपूर्ण छन्।
पाथीभरामा बस्ने राई, शेर्पा, लिम्बु, याक्खा, टामाङ आदिका समुदायहरूले परम्परागत भाषा, धर्म, संस्कार, लोकगीत–नृत्य आदिको संरक्षण गर्दै आएका छन्।
यी आदिवासी समुदायको धार्मिक विश्वास, मूर्ति पूजा, यमपूजा, संग्रहित कथा–कथनहरूले सांस्कृतिक जीवनमा गहिरो प्रभाव पारेका छन्। तीमध्ये कतिपय स्थलहरू (जस्तै शिवधारा, पाथीभरा मन्दिर आसपास) पनि पुण्यस्थल मानिन्छन्।
यस सांस्कृतिक विविधताका बाबजुद शिक्षा, स्वास्थ्य तथा आधारभूत संरचनामा लैंगिक र सामाजिक असमानता देखिन्छ। जलविद्युत्, पर्यटन विकास जस्ता प्रस्तावले स्थानीय विरोध र विवाद पनि निम्त्याएका छन्।
सामुदायिक सहभागिता, समावेशी नीति, शिक्षा स्वास्थ्य सुधार र संरक्षण–पर्यटन सन्तुलन गर्दा स्थानिय विकास सतत र सशक्त बन्न सक्छ। यदि दीर्घकालीन योजना र भ्रष्टाचार रहित नेतृत्वबाट प्रेरणा लिन सकियो भने यहाँको सम्भावना अपार छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । सरकारले सार्वजनिक सवारीसाधनको नयाँ दर्ता रोकेको दुई महिना बितिसक्दा पनि खुलाउने छाँटकाँट नदेखाएपछि अटोमोबाइल र यातायात व्यवसायी अन्योलमा परेका छन्। गत जेठ ७ गतेदेखि देशभर सार्वजनिक सवारीको दर्ता स्थगित गरिएको छ, जसका कारण आगामी दसैँ–तिहारका लागि आवश्यक नयाँ बस र ट्रकको बजारमा अभाव हुन सक्ने देखिएको छ।सामान्यतया विदेशबाट
