काठमाडौं । सुदूरपश्चिम प्रदेश दूध उत्पादनमा आत्मनिर्भरतातर्फ उन्मुख भए पनि उत्पादित दूधको ठूलो हिस्सा अझै औपचारिक बजार प्रणालीमा जोडिन सकेको छैन। प्रदेश दुग्ध विकास बोर्डका अनुसार सुदूरपश्चिममा वार्षिक ३ लाख ५६ हजार मेट्रिक टनभन्दा बढी दूध उत्पादन हुने गरेको छ, जसमा कैलाली र कञ्चनपुरको योगदान ५२ प्रतिशत छ।तथ्याङ्कअनुसार प्रदेशमा दैनिक
महावीर पुन
महावीर पुन
महावीर पुन एक नेपाली अनुसन्धानकर्ता, शिक्षक, सामाजिक उद्यमी र सामाजिक अभियन्ता हुन्। उनले नेपालका हिमाली दुर्गम क्षेत्रहरूमा वायरलेस प्रविधि प्रयोग गरी विकासमा ठूलो योगदान पुर्याएका छन्। उनको काम नेपाल वायरलेस नेटवर्किङ प्रोजेक्टको रूपमा परिचित छ। उनले अशोका फाउन्डेशन, रामोन म्यागसेस्से फाउन्डेशन, युनिभर्सिटी अफ नेब्रास्का एट कर्नी र ग्लोबल आइडियाज बैंकबाट मान्यता पाएका छन्।
प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा
महावीर पुनको प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा उनको दृढ इच्छाशक्ति र संघर्षको प्रेरणादायक कथा हो। उनी सन् १९५५ को जनवरी २२ मा नेपालको म्याग्दी जिल्लाको एक दुर्गम क्षेत्र नाङ्गी गाउँमा जन्मिएका थिए। त्यहाँ बाल्यकालको समय उनी गाउँमा पशुपालन गर्दै बिताए। गाउँमा त्यो समयमा शिक्षा र आधारभूत स्रोत साधनहरूको अत्यन्त अभाव थियो, जसले गाउँका धेरै युवाहरूलाई शिक्षाबाट वञ्चित बनाएको थियो। तर, महावीरका पिताजी, जो एक रिटायर्ड गुरखा थिए, परिवारको उज्ज्वल भविष्यका लागि शिक्षा महत्त्वपूर्ण ठाने र आफ्नो सन्तानको शिक्षामा विशेष लगानी गरे। यसले महावीर पुनको जीवनमा गहिरो सकारात्मक प्रभाव पार्यो र उनी भविष्यमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने सक्षम भए।
उनले आफ्नो प्राथमिक शिक्षा गाउँमै सुरु गरे र २०२७ सालमा एसएलसी परीक्षा दोस्रो डिभिजनमा उत्तीर्ण गरे। एसएलसी परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि पनि त्यतिबेला गाउँमा शिक्षा र रोजगारीका अवसरहरू सीमित थिए, त्यसैले उनी १३ वर्षसम्म विद्यालयमा शिक्षकको रूपमा काम गर्दै आए। शिक्षक भएर काम गर्ने क्रममा उनले बालबालिकाको शिक्षामा योगदान पुर्याए र आफ्नो ज्ञानलाई अझ प्रगाढ बनाउन निरन्तर अध्ययनमा संलग्न रहे।
उनको शैक्षिक यात्रामा अर्को महत्वपूर्ण मोड तब आयो जब उनले सन् १९८९ मा अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ नेब्रास्का एट कर्नीबाट विज्ञान शिक्षामा स्नातक डिग्री हासिल गरे। विदेशमा अध्ययन गर्दै गर्दा उनले नयाँ सोच र प्रविधि सँग परिचित भए, जसले उनलाई अझ ठूलो लक्ष्यका लागि प्रेरित गरायो। विज्ञान शिक्षामा प्राप्त ज्ञानले उनको वैज्ञानिक सोच र आविष्कारशील क्षमतालाई विकसित गर्यो, र उनले पछि आफ्नै गाउँ र देशका लागि अनगिन्ती सामाजिक र प्रविधिगत योगदान दिन सक्षम भए। यसरी महावीर पुनको प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा उनको दृढ इच्छाशक्ति, परिवारको सहयोग र निरन्तर अध्ययनको परिणाम हो, जसले उनलाई नेपालको सामाजिक र वैज्ञानिक क्षेत्रमा एक उदाहरणीय व्यक्तित्व बनायो।
उपलब्धि र काम
महावीर पुनका उपलब्धिहरू र कामहरू नेपाली समाज र प्रविधिको क्षेत्रमा एक महत्वपूर्ण क्रान्ति बनेका छन्। सन् २००२ मा उनले वायरलेस प्रविधिको उपयोग गरेर हिमाली क्षेत्रका दुर्गम गाउँहरूमा स्थानीय कम्युनिकेशन नेटवर्क स्थापना गर्ने महत्वपूर्ण काम सुरु गरे। यो प्रोजेक्टले नेपालका पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रका गाउँहरूलाई इन्टरनेटसँग जोड्ने कार्यमा क्रान्तिकारी भूमिका खेलेको छ। २००६ सम्ममा मात्र १३ वटा गाउँलाई इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउन सफल भएका उनले आफ्नो प्रयासलाई निरन्तरता दिँदै यो परियोजनालाई विस्तार गर्दै १५ वटा जिल्लाका १७५ भन्दा बढी गाउँहरूमा पुर्याएका छन्। यसले हिमाली क्षेत्रका मानिसहरूलाई सूचनामा पहुँच दिनुको साथै शिक्षा, स्वास्थ्य र व्यवसायमा ठूलो सकारात्मक प्रभाव पारेको छ।
महावीर पुनले हिमांचल हाई स्कूलको स्थापना गरेर गाउँमा कम्प्युटर शिक्षा र आय आर्जनका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेका छन्, जसले युवा पुस्तालाई प्रविधिमा दक्ष र आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्य राखेको छ। यसले स्थानीय स्तरमा रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्न मद्दत पुर्याएको छ। साथै, उनले शिक्षक अभावलाई कम गर्न दूरशिक्षा परियोजना पनि अघि बढाएका छन्, जसले शिक्षक नपुगेका क्षेत्रमा विद्यार्थीहरूले गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्न सहज बनाएको छ।
त्यसैगरी, उनले राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रको स्थापना गरेर नेपालमा अनुसन्धान र विकासलाई प्रोत्साहन गर्ने एउटा केन्द्रिय भूमिका निभाएका छन्। यो केन्द्रले आविष्कार र नवप्रवर्तनमार्फत देशको आर्थिक विकासलाई गति दिएको छ। महावीर पुनका यी कामहरूले प्रविधि र शिक्षा मार्फत ग्रामीण भेगमा विकास ल्याउन ठूलो योगदान पुर्याएका छन् र उनी एक अग्रणी वैज्ञानिक तथा सामाजिक उद्यमीको रूपमा स्थापित भएका छन्।
राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्र
महावीर पुनले सन् २०१२ मा "राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्र" नामक एक गैर-नाफामूलक संस्था दर्ता गराएका थिए, जसको मुख्य उद्देश्य नेपालमा नवप्रवर्तन र अनुसन्धानमार्फत आर्थिक विकासलाई तीव्रता दिनु हो। यो केन्द्रले आविष्कार र प्रविधिमा आधारित परियोजनाहरूलाई प्रोत्साहन गर्दै देशका युवा वैज्ञानिक र उद्यमीहरूलाई अवसर प्रदान गर्दछ। राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रले नवीनतम अनुसन्धान र प्रविधि विकासमार्फत गाउँघरदेखि शहरी क्षेत्रसम्म आर्थिक सशक्तिकरण र दिगो विकासलाई जोड दिएको छ।
यस केन्द्रको एक महत्वाकांक्षी योजनामा १० मेगावाट क्षमताको जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्ने प्रोजेक्ट पनि समावेश छ। यस योजनाको लागि राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रले क्राउडफण्डिङ अभियान सञ्चालन गरिरहेको छ, जसले देशभर र विदेशमा रहेका समर्थकहरूबाट आर्थिक सहयोग संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। जलविद्युत आयोजना सफलतापूर्वक सम्पन्न भएमा यसले न केवल ऊर्जा संकटलाई समाधान गर्नेछ, तर ग्रामीण क्षेत्रका समुदायहरूमा दिगो विकास र रोजगारी सिर्जना गर्न पनि मद्दत पुर्याउनेछ।
महावीर पुन र उनको राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रले नेपालमा वैज्ञानिक सोच, आविष्कार र स्वावलम्बी विकासको संस्कृति स्थापना गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। यसले देशलाई प्रविधिमा आत्मनिर्भर बनाउन र आर्थिक विकासको नयाँ मार्ग प्रशस्त गर्न ठोस योगदान पुर्याइरहेको छ।
प्रकाशित कृति
सन् २०२३ मा महावीर पुनले नेपाली भाषामा आफ्नो जीवन र योगदानलाई समेट्दै "महावीर पुन: सम्झना, सपना र अविरल यात्रा" नामक पुस्तक प्रकाशित गरे। यस पुस्तकमा उनको बाल्यकालदेखि शुरु भएको संघर्ष, शिक्षामा सामना गरेका कठिनाइहरू, हिमाली क्षेत्रहरूमा वायरलेस दूरसञ्चारको विकास, र राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्र स्थापना गरी देशमा प्रविधि र नवप्रवर्तनलाई प्रवर्द्धन गर्ने उनको यात्रा विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएको छ। पुस्तकले महावीर पुनको प्रेरणादायक कथा मात्र होइन, नेपालको ग्रामीण विकास र विज्ञान प्रविधिमा ल्याइएको सकारात्मक परिवर्तनहरूलाई पनि उजागर गरेको छ। यसैगरी, पुस्तकको बिक्रीबाट संकलित रकम ३० लाख भन्दा बढी पुगिसकेको छ, जुन रकम पुनले सामाजिक विकासका परियोजनाहरूमा लगानी गर्दै आफ्नो योगदानलाई अझ प्रभावकारी बनाउन प्रयोग गरिरहेका छन्। यो पुस्तकले मात्र नभई उनको जीवन संघर्ष र सफलताको कथा नेपालका युवाहरूमा नयाँ उत्साह र प्रेरणा जगाउने स्रोत बनेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता
महावीर पुनले आफ्नो जीवनमा दर्जनौं राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार र सम्मान प्राप्त गरेर नेपाल र विश्वभर आफ्नो योगदानको मान्यता पाएका छन्। सन् २००२ मा उनी प्रतिष्ठित अशोका फेलोको रूपमा चयन भए, जसले सामाजिक उद्यम र नवप्रवर्तनमा काम गर्ने विश्वका अग्रणी व्यक्तिहरूलाई चिनारी दिन्छ। त्यसपछि सन् २००४ मा उनले ग्लोबल आइडियाज बैंकको सामाजिक नवप्रवर्तन पुरस्कार प्राप्त गरे, जसले उनको प्रविधि मार्फत सामाजिक परिवर्तन गर्ने प्रयासलाई विश्वसनीयता दियो। २००७ मा उनले रामोन म्यागसेस्से पुरस्कार जिते, जुन विश्वकै प्रतिष्ठित पुरस्कार हो र सामाजिक सेवामा उत्कृष्ट योगदान दिनेहरूलाई दिइन्छ। सोही वर्ष, अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ नेब्रास्काले उनलाई मानद डक्टर अफ ह्युमेन लेटर्सको उपाधि प्रदान गर्यो, जसले उनको शिक्षा र सामाजिक योगदानलाई उच्च सम्मान दिएको थियो।
२०१४ मा पुनलाई इन्टरनेट हल अफ फेममा समावेश गरियो र इन्टरनेट सोसाइटीबाट जोनाथन बी पोस्टेल सेवा पुरस्कार प्राप्त गरियो, जसले उनको इन्टरनेट र सञ्चार प्रविधिमा गरेको योगदानको विश्वव्यापी मान्यता प्रस्तुत गर्यो। २०२१ मा नेपालमै पहिलो पटक ४के टिभी च्यानल ग्यालेक्सी ४केमा ‘आविष्कार’ नामक टेलिभिजन कार्यक्रम सुरु गरे, जसले देशभरि विज्ञान, प्रविधि र आविष्कारप्रतिको चेतना र उत्साह फैलाउन सहयोग पुर्यायो। यी उपलब्धिहरूले महावीर पुनलाई नेपाली मात्र होइन, विश्वका अग्रणी आविष्कारक र सामाजिक उद्यमीको रूपमा स्थापित गरेका छन्।
मन्त्रीको रूपमा भूमिका र योगदान
महावीर पुन केवल वैज्ञानिक, शिक्षक र सामाजिक उद्यमी मात्र होइनन्, उनी हाल नेपाल सरकारमा शिक्षा, विज्ञान र प्रविधि मन्त्रीको रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। यो भूमिका उनले आफ्नो सम्पूर्ण अनुभव, अनुसन्धान र नवप्रवर्तन परियोजनालाई राष्ट्रिय स्तरमा कार्यान्वयन गर्ने अवसरको रूपमा ग्रहण गरेका छन्। उनको कार्यक्षेत्रमा शिक्षा सुधार, विज्ञान र प्रविधिको प्रवर्द्धन, डिजिटल पहुँच विस्तार र नवप्रवर्तनलाई राष्ट्रिय नीति निर्माणसँग जोड्ने मुख्य उद्देश्य छन्।
मन्त्रीको रूपमा महावीरले नेपालका दुर्गम क्षेत्रसम्म शिक्षा, स्वास्थ्य र डिजिटल पहुँच पुर्याउन जोड दिएका छन्। उनी प्रविधि र शिक्षा प्रणालीलाई सुदृढ बनाउन सक्रिय छन्। यस भूमिकामा उनले केवल योजना बनाउनु मात्र होइन, कार्यान्वयन र अनुगमनको जिम्मेवारी पनि लिएका छन्। उनको दृष्टिकोणमा शिक्षा र प्रविधि समान रूपले सबै नागरिकका लागि पहुँचयोग्य हुनु अत्यावश्यक छ।
साथै, मन्त्रीको रूपमा उनले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र प्रविधि साझेदारीलाई नेपालमा ल्याउन विशेष ध्यान दिएका छन्। युवा वैज्ञानिक र अनुसन्धानकर्तालाई प्रोत्साहन, नवप्रवर्तन परियोजनालाई राष्ट्रिय नीति र बजेटमा समावेश गराउने, र ग्रामीण समाजमा प्रविधि आधारित कार्यक्रम लागू गर्ने उनका प्रयासहरू निरन्तर जारी छन्। यसले उनलाई केवल राष्ट्रिय स्तरमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि सम्मानित बनाएको छ।
म्याग्दी–१ मा महावीर पुन विजयी
म्याग्दी–१ मा स्वतन्त्र उम्मेदवार महावीर पुनले चुनाव जितेका छन्। उनले २२८५० मत ल्याएर एमालेका हरीकृष्ण श्रेष्ठलाई १४९३१ मतले पछि पारे। श्रेष्ठले ७९१९ मत ल्याएर दोस्रो स्थानमा रहे भने नेपाली काँग्रेसका कर्ण बहादुर भण्डारीले ६६८३ मत ल्याएर तेस्रो स्थान पाए। यहाँको नतिजा हेर्दा पहिलो स्थानका उम्मेदवारले अरूभन्दा धेरै ठूलो अन्तर बनाएको देखिन्छ।
महावीर पुनले कुल सदर मतको करिब ५२.९३ प्रतिशत मत पाएका छन्, जुन स्पष्ट बहुमत जस्तै हो। धेरै ठाउँमा मत विभाजन भएको भए पनि यहाँ भने उनले निकै बलियो समर्थन जुटाएका छन्। अन्त्यमा, प्रतिस्पर्धीहरू भए पनि पुनले सजिलै अग्रता कायम गरेर जित आफ्नो पक्षमा पारेका छन्।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
