कृतिका शाह

कृतिका शाह

प्रिन्सेस कृतिका शाह नेपालका पूर्व राजकुमार पारस शाह र पूर्व रानी हिमानी शाहकी कान्छी छोरी हुन्। उनको जन्म १६ अक्टोबर २००३ मा काठमाडौंको नारायणहिटी दरबारमा भएको थियो। उनी नेपालको शाह राजवंशकी एक युवा सदस्य हुन् र उनी पूर्व राजा ज्ञानेन्द्र शाहकी पौत्री हुन्। कृतिका शाह नेपालको राजनीतिक परिवर्तन र सामाजिक परिवर्तनको ऐतिहासिक समयमा जन्मिएकी हुनाले उनको जीवन नेपालको समसामयिक इतिहाससँग गहिरो रुपमा जोडिएको छ।

परिवार र शुरुवाती जीवन

कृतिका शाह नेपालको पूर्व राजकुमार पारस शाह र पूर्व रानी हिमानी शाहकी सन्तान हुन्। पारस शाह नेपालका पूर्व राजा ज्ञानेन्द्रका पुत्र हुन्, जसले लामो समयसम्म नेपालको राजसिंहासनमा अधिकार राखेका थिए। हिमानी शाह नेपालको पूर्व रानी हुन्, जसले राजपरिवारको सामाजिक एवं सांस्कृतिक जिम्मेवारी निर्वाह गर्दै आइरहेकी छिन्। कृतिका शाहकी एक दिदी पनि छिन् जसको नाम प्रिन्सेस पूर्णिका शाह हो।

कृतिकाको जन्म नेपाली राजपरिवारको आखिरी समयमा भएको थियो, जहाँ नेपालमा संवैधानिक र राजनीतिक आन्दोलनहरु भइरहेका थिए। उनले पारिवारिक संस्कार र परम्परालाई आत्मसात गर्दै हुर्किएकी छिन्। उनका अभिभावकले उनलाई आधुनिक शिक्षा र संस्कृतिमा बराबर ध्यान दिएका थिए। उनका बुबा पारस शाहका राजनीतिक गतिविधिहरु र परिवारको भविष्यलाई लिएर नेपाली जनतामा मिश्रित भावना थिए।

राजपरिवार र नेपालको राजनीतिक परिवेश

नेपालको शाह राजवंश लामो समयदेखि देशको शासक परिवार रह्यो। तर २०औं शताब्दीको अन्त्यतिर नेपालमा धेरै सामाजिक र राजनीतिक आन्दोलनहरु चलेका थिए जसले राजतन्त्रको सत्ता कम गर्न थाले। २००६ मा नेपालमा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका कारण राजपरिवारको शक्ति कम भयो। यसै क्रममा राजपरिवारका सदस्यहरुको अधिकार र भूमिका परिवर्तन हुँदै गयो।

२००८ मा नेपालले राजतन्त्रलाई पूर्णरुपमा अन्त्य गर्दै नयाँ संविधान अन्तर्गत संघीय गणतन्त्र घोषणा गर्‍यो। यसले कृतिका शाह र उनको परिवारलाई राजपरिवारका सदस्यमात्र नभई सामान्य नागरिकका रुपमा समेत परिवर्तन गर्‍यो। राजपरिवारका सदस्यहरुका लागि यो एकदमै ठूलो चुनौती र नयाँ अध्याय थियो।

उत्तराधिकारको विवाद र प्रस्ताव

परम्परागत रूपमा नेपालमा राजगद्दी पुरुष उत्तराधिकारीलाई दिने प्रचलन थियो। यसकारण कृतिका शाह सुरुमा राजगद्दीको उत्तराधिकारमा थिएनिन्। तर २००६ मा नेपाल सरकारले राजपरिवारमा महिला अन्तिम सन्तानले राजगद्दी पाउने प्रस्ताव ल्यायो जसलाई 'फिमेल अल्टिमोजेनिचरि' भनिन्छ। यसको उद्देश्य राजपरिवारमा लैङ्गिक समानता र महिला अधिकार प्रवर्द्धन गर्नु थियो।

यो प्रस्ताव तत्काल स्वीकार्य नहुँदा पनि यसले नेपालमा राजपरिवारको भूमिकामा नयाँ विचार र विमर्शको शुरुवात गर्‍यो। यदि यो विधि लागु भइहाले कृतिका शाहलाई राजगद्दीको सम्भावना थियो। तर गणतन्त्र घोषणाले यो सबै योजना निरर्थक बनायो।

परिवारको निर्वासन र नयाँ जीवन

२००८ को मे २८ मा नेपालको राजतन्त्रको अन्त्यसँगै कृतिका शाह र उनको परिवारले देश छोड्ने निर्णय गरे। जुलाई २००८ मा उनी, उनकी आमा, दिदी, र भाइसँगै सिंगापुर गए जहाँ उनका बुबा पारस शाहले परिवारको नयाँ जीवन स्थापनाको तयारी गरिरहेका थिए।

सिंगापुरमा बसाई सरेपछि कृतिका र उनका परिवारका सदस्यहरूले नयाँ सामाजिक वातावरणमा आफूलाई अनुकूल बनाउनु पर्यो। यो नयाँ परिवेशले उनलाई परम्परागत राजपरिवारको बाहिर निकालेर आधुनिक विश्वसँग परिचित गरायो। उनको जीवनमा शिक्षा, संस्कृतिको प्रवर्द्धन, र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई अझ बढी महत्व दिइयो।

शिक्षा र भविष्यका योजनाहरु

कृतिका शाहले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा नेपाल र सिंगापुरमा लिइन्। उनी आफ्नो पढाइमा उत्कृष्ट रहन प्रयासरत छन् र नेपालको सामाजिक तथा सांस्कृतिक क्षेत्रमा योगदान दिन चाहन्छिन्। राजपरिवारको सदस्य भएर पनि उनी सामान्य नागरिकका रुपमा आफूलाई स्थापित गर्न चाहन्छिन्।

उनको भविष्यका योजनामा सामाजिक सेवा, सांस्कृतिक संरक्षण र शिक्षाको प्रवर्द्धनको काम समावेश छ। यसले नेपालमा महिला सशक्तिकरण र नयाँ पुस्ताको नेतृत्व विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।

नेपालका राजपरिवारका अन्य सदस्यहरु

कृतिका शाहका परिवारमा उनका दाजु, दिदी र उनका बुबाआमाको साथै अन्य राजपरिवारका सदस्यहरु पनि छन्। उनीहरु सबै नेपालको राजनीतिक इतिहाससँग जोडिएका छन्। पूर्व राजा ज्ञानेन्द्र शाह, पूर्व रानी ऐश्वर्य, र अन्य दिदीबहिनीहरु पनि नेपालको सांस्कृतिक र सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय रहेका छन्।

राजपरिवारका सदस्यहरु अहिले नेपालको नयाँ सामाजिक परिवेशमा विभिन्न प्रकारका सामाजिक, सांस्कृतिक र चैराहारी कार्यहरुमा संलग्न छन्। उनीहरुले नेपालका सांस्कृतिक सम्पदा र परम्परालाई संरक्षण गर्ने कामलाई अगाडि बढाइरहेका छन्।

निष्कर्ष

कृतिका शाह नेपालको शाह राजपरिवारकी एक युवा सदस्य हुन् जसले नेपालको राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्र स्थापनाको ऐतिहासिक समयमा आफ्नो जीवन यात्रा सुरु गरेकी छिन्। उनका जीवनका घटनाक्रमहरू नेपालका समसामयिक राजनीतिक तथा सामाजिक परिवर्तनसँग घनिष्ठरुपमा जोडिएका छन्।

राजपरिवारको सदस्य भएर पनि उनी आधुनिक नेपाली युवतीका रूपमा आफूलाई स्थापित गर्दैछन्। उनको शिक्षा र सामाजिक उत्तरदायित्वले नेपालमा नयाँ पुस्तालाई प्रेरणा दिनेछ। साथै उनी नेपालको सांस्कृतिक र सामाजिक उत्थानमा पनि योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालको राजपरिवार भले राजनीतिक रूपमा समाप्त भए पनि उनका सदस्यहरु नेपाली समाजको इतिहास, संस्कृति र भविष्यसँग अझै पनि गहिरो सम्बन्ध राख्छन्। प्रिन्सेस कृतिका शाह तिनै सम्बन्धहरुको एक जीवित उदाहरण हुन्।

काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले

सामग्रीको तालिका