हिक्मत कुमार कार्की

हिक्मत कुमार कार्की नेपालको समकालीन राजनीतिमा अत्यन्तै प्रभावशाली नेताको रूपमा स्थापित व्यक्तित्व हुन्। उहाँको जन्म सन् १९६४ सेप्टेम्बर २६ मा झापाको गौरादह नगरमा भएको हो। हाल उहाँ कोशी प्रदेशका चौथो मुख्यमन्त्रीका रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ। यसअघि पनि उहाँले मुख्यमन्त्रीको पद तीन पटक सम्हाल्नुभएको छ, जसले उहाँलाई प्रदेश नेतृत्वमा निरन्तर प्रभाव जमाउन सक्ने व्यक्तिको रूपमा चिनाएको छ। कार्की नेपालको सबैभन्दा ठूलो कम्युनिस्ट दल नेकपा (एमाले) का स्थायी समिति सदस्य हुनुहुन्छ र पार्टीको संगठनात्मक सुदृढीकरणमा लामो समयदेखि सक्रिय रहँदै आउनुभएको छ। उहाँ २०१८ फेब्रुअरी ५ देखि झापा क्षेत्र नं. ५ (क) बाट प्रदेश सभामा प्रतिनिधित्व गर्दै आउनुभएको छ। निर्वाचन जितेर प्रदेशसभामा प्रवेश गरेदेखि उहाँले शासन, नीति निर्माण र विधायनमा उल्लेखनीय योगदान दिनुभएको छ। राजनीतिक जीवनमा निरन्तरता, दृढता र रणनीतिक सोचले उहाँलाई प्रदेश राजनीतिमा मात्र नभई राष्ट्रिय स्तरमा पनि परिचित बनाएको छ। उहाँ कानुनी शिक्षा पृष्ठभूमिबाट आएका कारणले गर्दा प्रशासनिक तथा कानुनी विषयमा दक्ष र प्रभावकारी मानिन्छन्।

राजनीतिक करियर र नेतृत्व

हिक्मत कार्कीको राजनीतिक करियर अत्यन्तै रोचक र घटनापूर्ण छ। उहाँ पहिलो पटक ९ जनवरी २०२३ मा मुख्यमन्त्रीको पदमा नियुक्त हुनुभयो। तर विभिन्न राजनीतिक समीकरण र सत्ता समीकरणका कारण उहाँको पहिलो कार्यकाल ७ जुलाई २०२३ मा अन्त्य भयो। त्यसपछि फेरि ८ सेप्टेम्बर २०२३ मा दोस्रो पटक मुख्यमन्त्री बन्नुभयो, तर त्यो कार्यकाल पनि १४ अक्टोबरसम्म मात्र रह्यो।

पछिल्लो समय ९ मे २०२४ देखि उहाँ पुनः मुख्यमन्त्रीको पदमा बहाल हुनुहुन्छ र अहिले पनि सो जिम्मेवारीमा निरन्तर सक्रिय हुनुहुन्छ। बारम्बार छोटो अवधिका लागि भए पनि मुख्यमन्त्री बन्नु उहाँको पार्टीभित्रको बलियो पकड र नेतृत्व क्षमताको प्रमाण हो। प्रदेश राजनीति अस्थिरताले ग्रसित भइरहँदा पनि उहाँले आफ्नो प्रभाव कायम राख्नुभएको छ।

सरकार संचालनका क्रममा उहाँले कानुन, आन्तरिक प्रशासन र विकास योजनामा विशेष ध्यान दिनुभएको छ। नेतृत्वदायी भूमिकामा रहँदा उहाँले प्रदेश सरकारलाई दृढतापूर्वक अगाडि बढाउने प्रयास गर्दै आएका छन्।

दलगत भूमिका

नेकपा (एमाले) भित्र हिक्मत कार्कीलाई महत्त्वपूर्ण रणनीतिकारका रूपमा चिनिन्छ। उहाँ पार्टीको स्थायी समिति सदस्य हुनुका साथै २०२२ मा कोशी प्रदेश सभामा एमाले संसदीय दलका नेता चयन हुनुभएको थियो। यस भूमिकाले उहाँलाई सरकार गठनदेखि नीति निर्धारणसम्म ठूलो प्रभाव जमाउने अवसर दियो।

पार्टीभित्र विभिन्न निर्णयमा उहाँको सल्लाह र नेतृत्वले ठुलो महत्व राख्ने गरेको छ। २०१८ मा कोशी प्रदेशमा एमाले नेतृत्वको सरकार बनेपछि उहाँले आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो। यस पदमा रहँदा उहाँले कानून-व्यवस्था, प्रशासनिक संरचना र कानुनी प्रावधानहरूलाई व्यवस्थित बनाउन काम गर्नुभयो। प्रतिपक्षमा रहँदा पनि उहाँले सक्रिय रूपमा सरकारको नीति-कार्यक्रममा आलोचना गर्दै वैकल्पिक दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्नुभयो।

यसले उहाँलाई सत्तापक्ष र प्रतिपक्ष दुवै अवस्थामा सक्षम नेताको छवि बनाउन मद्दत गरेको छ। दलभित्र संगठन मजबुत बनाउने, युवा र कार्यकर्तालाई मार्गदर्शन गर्ने र विचारधारात्मक स्पष्टता दिने काममा उहाँको योगदान सधैं देखिएको छ।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

हिक्मत कुमार कार्की झापाको गौरादहमा सामान्य किसान परिवारमा जन्मनुभयो। उहाँ स्व. बमबहादुर कार्की र आमा जनुका देवी कार्कीका तेस्रो सन्तान हुनुहुन्छ। बाल्यकाल गाउँमै बितेको कार्कीले जनता माध्यमिक विद्यालय गौरादहबाट एस.एल.सी. पास गर्नुभयो।

विद्यार्थी जीवनदेखि नै उहाँको सामाजिक तथा राजनीतिक चासो प्रकट भएको थियो। १९७९ (२०३६ साल) मा नेपालमा भएको विद्यार्थी आन्दोलनमा उहाँ सक्रिय सहभागी हुनुभयो। त्यही समयमा उहाँ अखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (अनेरास्ववियु) मा आवद्ध भएर विद्यार्थी राजनीतिमा प्रवेश गर्नुभयो।

१९८५ मा उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि धरानस्थित महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पसमा Intermediate of Law पढ्न जानुभयो। त्यसपछि काठमाडौंको नेपाल ल क्याम्पसमा कानून अध्ययन अगाडि बढाउनुभयो। अन्ततः उहाँले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर तह (एलएलएम) सम्मको शिक्षा हासिल गर्नुभयो। कानुनी शिक्षाले उहाँलाई राजनीतिमा प्रवेश गर्दा विधायन र नीतिगत दृष्टिकोणमा मजबुत आधार प्रदान गर्‍यो।

व्यक्तिगत जीवन

२००१ मा हिक्मत कुमार कार्कीको विवाह अञ्जना पाण्डे कार्कीसँग भएको हो। दाम्पत्य जीवनमा उहाँहरूको दुई छोरी र एक छोरासहित तीन सन्तान छन्। राजनीतिक रूपमा व्यस्त जीवन बिताउँदै आएका कार्कीलाई परिवारले सधैं सहयोग गर्दै आएको पाइन्छ। पारिवारिक सन्तुलनले उहाँलाई राजनीतिमा स्थायित्व र आत्मबल प्रदान गरेको छ।

उहाँको व्यक्तिगत जीवन धेरै सार्वजनिक नभए पनि पारिवारिक सद्भाव र नजिकको सम्बन्धले उहाँलाई सामाजिक रूपमा सम्मानित व्यक्तिको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। परिवारसँगको बलियो सम्बन्धले उहाँलाई समाजमा पारिवारिक मूल्य र नैतिकतामा आधारित व्यक्तित्वको छवि बनाउन मद्दत गरेको छ।

निर्वाचन यात्रा

हिक्मत कार्की २०१७ र २०२२ दुवै प्रादेशिक निर्वाचनमा झापा क्षेत्र नं. ५ (क) बाट विजयी हुनुभयो। २०१७ को निर्वाचनमा उहाँले २४,०९८ मत (५३.१२%) प्राप्त गर्नुभयो। उहाँका मुख्य प्रतिस्पर्धी नेपाली कांग्रेसका अनिल कृष्ण प्रसाईले १८,६३६ मत ल्याएका थिए।

यसै निर्वाचनमार्फत कार्की पहिलो पटक प्रदेश सभामा प्रवेश गर्नुभयो। २०२२ मा पुनः एमालेको तर्फबाट प्रतिस्पर्धा गर्दा उहाँले २२,५३० मत (४९.२७%) प्राप्त गर्दै नेपाली कांग्रेसका जीवन कुमार राईलाई पराजित गर्नुभयो। दोस्रो पटक पनि जित हात पारेर उहाँले प्रदेश राजनीतिमा आफ्नो लोकप्रियता कायम राख्नुभयो।

यी दुई निर्वाचनले उहाँलाई प्रदेश सभामा एमालेको प्रमुख नेताका रूपमा स्थापित गर्‍यो। लगातार दुई कार्यकाल जनताको विश्वास जित्न सक्नु राजनीतिक हैसियत र संगठनात्मक बलको प्रमाण हो।

योगदान र महत्व

हिक्मत कुमार कार्कीको योगदान प्रदेश राजनीतिमा मात्र सीमित छैन, उहाँ राष्ट्रिय राजनीतिमा समेत प्रभावशाली नेताको रूपमा स्थापित हुँदै हुनुहुन्छ। तीन पटक मुख्यमन्त्री बनेर उहाँले प्रदेशको नेतृत्वमा अनुभव र जिम्मेवारी दुवै कमाएका छन्।

त्यस्तै, दुई पटक प्रतिपक्षी दलको नेता बनेर उहाँले लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई अझ मजबुत बनाउन भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। कानुनी पृष्ठभूमिबाट आएका कारण उहाँले प्रदेशमा विधायन प्रक्रियामा व्यावहारिक र प्रभावकारी सुझाव दिन सक्ने क्षमता देखाउनुभएको छ। प्रशासनिक सुधार, कानुनको पालना, आन्तरिक शान्ति र विकास कार्यक्रमलाई अघि बढाउन उहाँले निरन्तर प्रयास गर्दै आएका छन्।

संगठनमा निष्ठा, कार्यकर्ताप्रतिको आत्मीयता र नेतृत्व क्षमताले उहाँलाई कोशी प्रदेश मात्र नभई सम्पूर्ण नेपालमा प्रभावशाली नेताको रूपमा चिनाएको छ। आगामी दिनमा पनि उहाँ नेपालको प्रदेश र राष्ट्रिय राजनीतिमा सशक्त योगदान गर्ने सम्भावना बोकेका व्यक्तित्व मानिन्छन्।

काठमाडौं । नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान र मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयका पदाधिकारीबीच आज काठमाडौँमा क्षमता विकास र अनुसन्धान सहकार्यका विषयमा छलफल भएको छ। छलफलमा विद्यार्थी संलग्नता, विज्ञसूची निर्माण र प्रतिष्ठानका अध्ययनहरूका लागि क्षेत्रीय 'आउटपोस्ट' (Regional Outpost) को अवधारणालगायतका विषयमा कुराकानी भएको थियो।छलफलमा प्रतिष्ठानका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मणप्रसाद भट्टराई, वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ताहरू तथा विश्वविद्यालयका तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय

सामग्रीको तालिका