घोराही
घोराही उपमहानगरपालिका पूर्वमा त्रिभुवननगर नामले परिचित रहेको शहर हो, जुन नेपालकै लुम्बिनी प्रदेशमा पर्दछ र यस क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो उपमहानगरपालिका हो। यो दाङ देउखुरी जिल्लाको मुख्य प्रशासनिक केन्द्र मात्र नभएर राप्ती अञ्चलको सबैभन्दा महत्वपूर्ण शहर पनि हो। भूगोलिक रूपमा घोराही २८°०२′२२″ उत्तर अक्षांश र ८२°२९′०९″ पूर्व देशान्तरमा अवस्थित छ। यसको क्षेत्रफल करिब ५२२.२१ वर्ग किलोमिटर रहेको छ, जुन यो उपमहानगरपालिकालाई नेपालकै सबैभन्दा ठुलो क्षेत्रफल भएको उपमहानगरपालिकामध्ये एक बनाउँछ। २०२१ को जनगणनाअनुसार यसका करिब २,००,५३० स्थायी बासिन्दा छन्, जसले यसलाई लुम्बिनी प्रदेशकै सबैभन्दा धेरै जनसंख्या भएको उपमहानगरपालिका बनाएको छ। यस शहरको भौगोलिक स्थानले यसलाई पूर्वी मध्य नेपाल र तराई क्षेत्रको बीचमा एक महत्वपूर्ण केन्द्रको रूपमा विकास गरेको छ।
घोराही उपमहानगरपालिका नेपालको आन्तरिक तराई क्षेत्रमा अवस्थित दाङ उपत्यकाको प्रमुख सहर हो। यसको भौगोलिक बनावट अत्यन्तै विशेष छ, किनभने यो उपत्यका दुई प्रमुख पर्वत श्रृंखलाहरू—सिभालिक (चुरे) र महाभारतद्वारा घेरिएको छ। यी प्राकृतिक पर्खालहरूले घोराहीलाई सुरक्षात्मक र सौन्दर्यपूर्ण वातावरणमा राखेको छ। यस कारण यहाँको जीवनशैली शान्त र प्रकृतिसँग नजिक भएको देखिन्छ। भू-आकृतिक दृष्टिले यो उपत्यका समथर जमिन भएको, खेतीपाती र बस्तीका लागि अनुकूल रहेको क्षेत्र हो।
पूर्व, दक्षिण र पश्चिमबाट बबई नदीले घेरिएको घोराही जलस्रोतको दृष्टिकोणले पनि अत्यन्त धनी छ। बबई नदीको प्रवाह भारततर्फ बग्दै जाँदा सरयू र गङ्गा नदीमा मिसिन्छ, जसले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलप्रवाह सञ्जालमा समावेश गरेको छ। यहाँका नदी, खोल्साहरू र भूमिगत जलस्रोतहरूले यहाँको कृषि प्रणाली, जनस्वास्थ्य र वातावरणीय सन्तुलनलाई सहयोग पुर्याएका छन्। यी सबै कारणले गर्दा घोराही जल स्रोतमा आत्मनिर्भर उपमहानगर हो।
यहाँको वातावरणीय अवस्था अत्यन्त अनुकूल रहेको छ। घोराहीको जलवायु मध्यम, शीतोष्ण प्रकृतिको छ, जहाँ न अत्यधिक गर्मी हुन्छ, न अत्यधिक चिसो। यसले यहाँ कृषिमा विविधता ल्याउन सहयोग पुर्याएको छ, साथै जनस्वास्थ्य पनि सकारात्मक रहेको छ। यस क्षेत्रको हरियाली, सफा वातावरण, र प्राकृतिक सुन्दरताका कारण यो शहर “हरित नगर” भनेर चिनिन्छ, जसले यहाँको पहिचान निर्माणमा ठुलो भूमिका खेलेको छ।
घोराही उपमहानगरपालिका सन् १९७७ (वि.सं. २०३४) मा स्थापना भएको हो। यसको स्थापना नेपालको वैकल्पिक शहरी विकास योजनाअन्तर्गत गरिएको थियो, जसको उद्देश्य काठमाण्डू उपत्यकाको जनसंख्या चाप घटाउनु र अन्य क्षेत्रहरूलाई समुन्नत बनाउनु थियो। त्यसयता घोराहीले विभिन्न तहमा द्रुत विकास गर्दै आएको छ। विशेष गरी यातायात, शिक्षा, र स्वास्थ्य क्षेत्रमा देखिएको प्रगतिको कारण यसलाई पश्चिम नेपालको एक प्रमुख शहरी केन्द्रको रूपमा स्थापित गरिएको छ।
शहरले देशकै सरकारी सेवा क्षेत्रमा ठूलो योगदान दिएको छ। यहाँबाट उत्पादित धेरै जना सरकारी कर्मचारीहरू मुलुकको विभिन्न सरकारी कार्यालयहरूमा कार्यरत छन्, जसले घोराहीको शैक्षिक एवं सामाजिक पूर्वाधारको मजबुती दर्शाउँछ। यस्तै, शिक्षा क्षेत्रमा संस्कृत शिक्षाको प्रमुख केन्द्र ‘नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय’को मुख्य क्याम्पस यहाँ अवस्थित छ, जसले राष्ट्रिय स्तरमा वैदिक तथा शास्त्रीय शिक्षालाई प्रवर्द्धन गरिरहेको छ।
यहाँको जनसंख्या भाषिक र सांस्कृतिक रूपमा विविध छ। थारु, खाम मगर, अवधी र नेपाली भाषा यहाँ बोलिने प्रमुख भाषाहरू हुन्। यसले घोराहीलाई एक समावेशी र सांस्कृतिक सहिष्णुताले भरिएको समाज बनाएको छ। सामाजिक सूचकाङ्कमा पनि यो उपमहानगर मध्यम साक्षरतासँगै (७३%) अघि बढिरहेको छ, र महिलाको सहभागिता, बालशिक्षा, तथा स्थानीय संस्थागत संरचनाहरूमा सकारात्मक परिवर्तन देखा परेको छ।
घोराही उपमहानगरपालिका धार्मिक दृष्टिले निकै समृद्ध छ। यहाँ अवस्थित अम्बिकेश्वरी मन्दिर, पाण्डवेश्वर मन्दिर र स्वर्गद्वारी क्षेत्रजस्ता धार्मिक स्थलहरूले यस शहरलाई हिन्दू तीर्थको रूपमा विशेष महत्त्व प्रदान गर्छन्। यी मन्दिरहरूमा वर्षभरि श्रद्धालुहरूको घुइँचो लागिरहन्छ, जसले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई पनि टेवा पुर्याउँछ। यस्ता तीर्थस्थलहरूले धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने माध्यम बनेका छन्।
यस उपमहानगरबाट बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज, रारा ताल, थवाङ, र स्वर्गद्वारी जस्ता पर्यटकीय स्थलहरूमा सजिलै पुग्न सकिन्छ। यो रणनीतिक अवस्थाले घोराहीलाई “gateway to west Nepal” को रूपमा चिनाएको छ। यहाँबाट पर्यटकहरू प्रकृति, संस्कृति र धार्मिक पर्यटनको मिश्रण अनुभव गर्न सक्दछन्। घोराही आफैंमा पनि प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक धरोहरले भरिएको शहर हो।
सांस्कृतिक दृष्टिले घोराही विभिन्न जातजाति र समुदायहरूको साझा घर हो। थारु, मगर, ब्राह्मण, क्षेत्री, दलित लगायत समुदायहरूको पर्व, जात्रा, र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू यहाँ प्रचलित छन्। दशैँ, तिहार, माघी, छठ, गाईजात्रा लगायत पर्वहरू विशेष धूमधामका साथ मनाइन्छन्। यस प्रकारको सांस्कृतिक विविधताले घोराहीलाई एउटा सामाजिक एकताको नमूना शहर बनाएको छ।
घोराही उपमहानगरपालिकाको प्रशासनिक व्यवस्था सुदृढ र योजनाबद्ध ढंगले सञ्चालित छ। यहाँको नेतृत्वमा मेयर नारु लाल चौधरी र उप–मेयर हुमा डिसी रहेका छन्, जसले स्थानीय सरकारको समग्र नीति, योजना र सेवा प्रवाहमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन्। कार्यपालिकाको सक्रियताले नगरीय विकास र नागरिक सेवा सुधारमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ।
शहरमा फोहोर व्यवस्थापन, खानेपानी वितरण, सडक निर्माण, विद्युत आपूर्ति, स्वास्थ्य सेवा र सार्वजनिक सरसफाईजस्ता आधारभूत सेवाहरूमा सुधार गरिएको छ। शहरका विभिन्न वडाहरूमा योजनाबद्ध विकास कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा छन्। डिजिटल सेवा प्रवाह, नागरिक अभिलेख व्यवस्थापन, र हेलो मयर जस्ता सम्पर्क माध्यमहरूबाट सेवा प्रवाह जनमुखी बनाइएको छ।
घोराहीमा स्थानीय विकास समितिहरूको पनि ठूलो भूमिका छ। त्रिपुर नगर विकास समिति, रामपुर, लक्ष्मीपुर, सौडियार, र धार्ना गा.वि.स.जस्ता निकायहरूले स्थानीय क्षेत्रमा योजनाहरुको कार्यान्वयन, जनसहभागिता र पूर्वाधार विकासमा सक्रिय योगदान दिइरहेका छन्। यी संस्थाहरूको समन्वयले प्रशासनिक पारदर्शिता, नागरिकको विश्वास र उत्तरदायित्वपूर्ण शासन प्रणालीको विकासमा टेवा दिएको छ।
शैक्षिक संरचनाको हिसाबले घोराही उपमहानगर समृद्ध मानिन्छ। नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयले शास्त्रीय र संस्कृत शिक्षामा नेतृत्वदायी भूमिका खेलेको छ। त्यसैगरी, केन्द्रीय आयुर्वेद कलेजले प्राचीन वैद्यक शिक्षालाई आधुनिक प्रविधिसँग समायोजन गर्दै स्वास्थ्य क्षेत्रमा योगदान पुर्याइरहेको छ। यी संस्थाहरूले देशभरका विद्यार्थीहरूलाई आकर्षित गरेका छन्।
अन्य प्रमुख शैक्षिक संस्थानहरू—राप्ती इन्जिनियरिङ कलेज, दीपज्योति नर्सिङ कलेज, र महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पसले विज्ञान, प्राविधिक शिक्षा, र स्वास्थ्य तालिमको क्षेत्रमा सशक्त उपस्थिति बनाएका छन्। यहाँको शैक्षिक वातावरणले स्थानीय युवाहरूलाई दक्षता, सीप, र रोजगारीमा सक्षम बनाएको छ। शैक्षिक संस्थाहरूको सञ्जालले घोराहीलाई पश्चिम नेपालको शैक्षिक केन्द्र बनाइरहेको छ।
औद्योगिक दृष्टिले घोराहीले उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ। यहाँ स्थापित घोराही सिमेन्ट, सोनापुर सिमेन्ट, र दाङ सिमेन्ट उद्योगहरूले स्थानीय रोजगारी, बजेट योगदान र आधारभूत पूर्वाधार निर्माणमा उल्लेखनीय प्रभाव पारेका छन्। यी उद्योगहरूले मात्र होइन, साना उद्योगहरू पनि कृषि उत्पादन, कपडा, मह, र घरेलु वस्तुमा आधारित रोजगारी सिर्जना गर्दै छन्। यसले शहरको समग्र आर्थिक गतिविधिलाई तीव्र बनाएको छ।
घोराही उपमहानगरपालिका विभिन्न मूल्याङ्कनहरूमा उच्च स्थानमा रहँदै आएको छ। आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा स्थानीय सरकार तथा वित्तीय आयोगबाट उत्कृष्ट उपमहानगर घोषणा गरिएको हो। यसअगाडि सन् २०१०/११ (वि.सं. २०६७/६८) मा पनि स्थानीय निकाय मूल्याङ्कनमा पहिलो स्थान प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। यस्ता उपलब्धिहरूले घोराहीको संस्थागत क्षमता र विकासप्रति प्रतिबद्धतालाई पुष्टि गर्दछ।
यस शहरको प्राकृतिक विशेषता र उत्पादनहरू पनि उल्लेखनीय छन्। यहाँ उत्पादन हुने मह (हनी) गुणस्तरीय मानिन्छ र देशभर बिक्री हुन्छ। त्यस्तै, अल्लो (भाङ्गेको रेशा) बाट तयार गरिने कपडाहरू परम्परागत सीप र आधुनिक डिजाइनको संयोजन हो, जुन घोराहीको सांस्कृतिक पहिचान हो। यी उत्पादनहरू स्थानीय महिलाहरूका लागि पनि आय आर्जनको स्रोत बनेका छन्।
"स्वच्छ हरित घोराही" भन्ने नारासँगै उपमहानगरले वातावरणीय संरक्षण, सामुदायिक सरसफाइ, र हरियाली प्रवर्द्धनमा निरन्तर काम गरिरहेको छ। वृक्षारोपण, प्लास्टिक निषेध, र हरित पार्क विकासका कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा छन्। यसले घोराहीलाई एउटा दिगो, वातावरणमैत्री, र नागरिकमैत्री सहर बनाउने दिशामा अग्रसर गरिरहेको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आज देशका विभिन्न जिल्लाबाट बग्ने साना नदीमा आकस्मिक बाढी (फ्ल्यास फ्लड) को मध्यम जोखिम रहने भएकाले नदी तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ ।झापा, उदयपुर, मकवानपुर, गोरखा, लमजुङ, जाजरकोट, दैलेख, कालीकोट, डोटी, डडेलधुरा र बैतडी तथा आसपासका जिल्लाबाट बग्ने साना नदीको
