धवलागिरी गाउँपालिका

धवलागिरी गाउँपालिका, म्याग्दी जिल्लाको एक गाउँपालिका हो, जुन गण्डकी प्रदेशमा स्थित छ। १२ मार्च २०१७ मा, नेपाल सरकारले नयाँ स्थानीय प्रशासनिक संरचना लागू गर्‍यो, जसअन्तर्गत गाउँ विकास समितिहरू (VDCs)लाई नगरपालिका र गाउँ परिषद्मा परिणत गरियो। यस परिवर्तनको परिणामस्वरूप, धवलागिरी गाउँपालिका पनि ७५३ स्थानीय निकायहरूको एक भागको रूपमा स्थापना गरिएको हो। यो गाउँपालिका म्याग्दी जिल्लामा रहेको एक महत्वपूर्ण प्रशासनिक इकाइ हो, जसले स्थानिय सरकारको सन्देश र सेवाहरूलाई समृद्ध बनाउन मद्दत पुर्याउँछ। नयाँ संरचनाको कार्यान्वयनपछि, धवलागिरी गाउँपालिकामा स्थानीय जनताले प्रशासनिक निर्णय र सेवामा बढी सहभागिता जनाउन थालेका छन्, जसले स्थानिय विकास र समृद्धिमा ठूलो भूमिका खेलिरहेको छ।

भौगोलिक अवस्था

धवलागिरी गाउँपालिका, म्याग्दी जिल्लामा स्थित एक पर्वतीय क्षेत्र हो, जसको भौगोलिक अवस्था अत्यन्तै विविध र समृद्ध छ। यस गाउँपालिकाको भू-भागमा प्रमुख रूपमा पहाडी र हिमाली क्षेत्रहरू समावेश छन्, जसले यसको प्राकृतिक सौन्दर्यलाई अझ आकर्षक बनाउँछ।

धवलागिरी गाउँपालिका पश्चिमी नेपालमा अवस्थित छ र यसको नाम प्रसिद्ध धवलागिरी हिमालबाट आएको हो, जसको उचाइ ८,१६७ मीटर छ र यो विश्वको सातौं उच्चतम हिमाल हो। यस गाउँपालिकाको भौगोलिक क्षेत्रफल फराकिलो छ, र यहाँका विभिन्न क्षेत्रहरूमा समतल भूमिबाट लिएर उच्च पर्वतीय क्षेत्रसम्मका भू-भागहरू समावेश छन्।

यहाँको भू-भागको विविधता र असमानता, जसमा गहिरा उपत्यका, नदीहरू, खाँची र पहाडहरूको समावेश छ, यस क्षेत्रलाई प्राकृतिक सौन्दर्य र साहसिक गतिविधिहरूको लागि उपयुक्त बनाउँछ। धवलागिरी गाउँपालिकामा प्रमुख नदीहरू, जस्तै धवलागिरी र माघे गंगा, रहेका छन् जसले यहाँको भूमि र कृषि क्रियाकलापमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउँछन्।

धवलागिरी गाउँपालिकाको भौगोलिक स्थिति र प्राकृतिक सौन्दर्यले यहाँको पर्यटनको सम्भावनालाई धेरै वृद्धि दिएको छ। यो क्षेत्र ट्रेकिङ र पर्वतारोहणको लागि लोकप्रिय गन्तव्य हो, र यहाँका उच्च हिमाली मार्गहरू साहसिक पर्यटकहरूको लागि आकर्षणको केन्द्र बनेका छन्।

यहाँको दुर्गम भौगोलिक अवस्था र दुरीका कारण, सन्देश र सेवा प्रवाहमा केही चुनौतीहरू पनि छन्। सडकहरूको अवस्था र यातायातको पहुँचको अभावले यहाँका बासिन्दाहरूलाई कठिनाइमा पार्न सक्छ, तर यसका बावजूद, धवलागिरी गाउँपालिकाले आफ्नो भौगोलिक विविधता र प्राकृतिक सौन्दर्यको माध्यमबाट ठूलो सांस्कृतिक र पर्यटकीय सम्भावना समेटेको छ।

कला र संस्कृति

धवलागिरी गाउँपालिका, म्याग्दी जिल्लामा स्थित एक सांस्कृतिक र ऐतिहासिक दृष्टिले महत्वपूर्ण क्षेत्र हो, जहाँका बासिन्दाहरूले आफ्नो पुरानो परम्परा र सांस्कृतिक धरोहरलाई निरन्तर जीवित राख्दै आएका छन्। यहाँका कला, शिल्प र सांस्कृतिक गतिविधिहरू पहाडी र तिब्बती प्रभावको संगम प्रस्तुत गर्छन्, जसले यस क्षेत्रलाई एक विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचान दिएको छ। धर्म र संस्कृति यस क्षेत्रका बासिन्दाहरूको दैनिक जीवनसँग घनिष्ठ रूपमा जडित छन्, र यस गाउँपालिकामा रहेका धार्मिक स्थलहरू, मठ-मन्दिरहरू र सांस्कृतिक उत्सवहरूले यहाँको सांस्कृतिक समृद्धि र विविधतामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछन्।

धवलागिरी गाउँपालिकामा हिन्दू र बौद्ध धर्मका अनुयायीहरूको मिश्रित बसोबास रहेको छ। यहाँका प्रमुख धार्मिक स्थलहरूमा महादेव मन्दिर, कालिका मन्दिर, र विभिन्न बौद्ध मठहरू छन्, जसले धार्मिक र सांस्कृतिक गतिविधिहरूको केन्द्रको रूपमा कार्य गर्दै आएका छन्। यी स्थलहरूमा विभिन्न पूजा, धार्मिक अनुष्ठान, र तिर्थयात्रा आयोजना गरिन्छ, जसले यहाँका मानिसहरूको सांस्कृतिक र धार्मिक जीवनशैलीलाई प्रगाढ बनाउँछ। यी मन्दिर र मठहरूको वास्तुकला र मूर्तिहरूले स्थानिय शिल्पकला र कलात्मक दक्षताका झलकहरू प्रस्तुत गर्छन्, जसले क्षेत्रको सांस्कृतिक धरोहरलाई अझ समृद्ध बनाउँछ।

साथै, धवलागिरी गाउँपालिकामा परम्परागत कला र शिल्पको अभ्यास पनि अत्यन्तै समृद्ध छ। यहाँका कारीगरहरूले काठको शिल्प, हस्तनिर्मित गहना, माटोका भाँडाकुसी र अन्य शिल्पकलाहरू निर्माण गर्दछन्। काठका मूर्तिहरू र मन्दिरहरूको सजावटमा स्थानीय कारीगरहरूको विशेष दक्षता र कला झल्किन्छ। तिब्बती र नेपाली सांस्कृतिक प्रभावले यहाँका शिल्पकला र कला प्रकट गरेको छ, जसले यस क्षेत्रको सांस्कृतिक पहिचानलाई एक विशिष्ट रूप दिन्छ।

सांस्कृतिक उत्सव र पर्वहरू पनि यहाँका जीवनका महत्वपूर्ण अंश हुन्। यहाँका प्रमुख पर्वहरूमा दशैं, तिहार, माघे संक्रान्ति र तिब्बती नयाँ वर्ष (लोसर) विशेष महत्त्व राख्छ। विशेष गरी तिब्बती प्रभावका कारण लोसर पर्व यहाँका बासिन्दाहरूको मुख्य सांस्कृतिक उत्सव बनिसकेको छ। यस पर्वको अवसरमा तिब्बती नृत्य, गीत र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ, जसले समुदायमा एकता र सद्भाव फैलाउँछ। यी उत्सवहरूले यहाँका सांस्कृतिक जीवनलाई जीवित राख्न मद्दत गर्छन् र स्थानीय समाजको आपसी सम्बन्धलाई प्रगाढ बनाउँछन्।

लोक कला र संगीत पनि धवलागिरी गाउँपालिकामा प्रचलित छन्। यहाँका लोक गीतहरू धार्मिक, सामाजिक र प्राकृतिक कथाहरूसँग सम्बन्धित छन् र प्रायः पर्व र उत्सवको अवसरमा प्रस्तुत गरिन्छ। लोक नृत्य र गीतहरू तिब्बती र पहाडी परम्पराको मिश्रण प्रस्तुत गर्छन्, जसले यहाँको सांस्कृतिक धरोहरलाई जीवन्त राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

धवलागिरी गाउँपालिकामा पारंपरिक पहाडी पोशाकको चलन अझै कायम छ। यहाँका महिलाहरू विशेष गरी चोरा, ग्योनथुङ र अन्य तिब्बती शैलीका कपडामा सजिएका हुन्छन्, जबकि पुरुषहरूले पारंपरिक पहाडी पोशाक लगाउँछन्। यी पोशाकहरूले यहाँको सांस्कृतिक र सामाजिक पहिचानलाई उजागर गर्छन्। यो क्षेत्र पारंपरिक जीवनशैली र कृषि आधारित अर्थतन्त्रको एक उदाहरण प्रस्तुत गर्दछ, जसमा कृषि र पशुपालनको महत्त्वपूर्ण स्थान छ।

धवलागिरी गाउँपालिका एक समृद्ध सांस्कृतिक धरोहरको क्षेत्र हो, जहाँका धार्मिक स्थलहरू, लोक कला, सांस्कृतिक उत्सव र पारंपरिक पोशाकहरूले यसलाई विशिष्ट बनाएका छन्। यहाँको संस्कृति स्थानीय अर्थतन्त्र र पर्यटनमा योगदान पुर्याउँदै, क्षेत्रीय पहिचान र जीवनशैलीलाई संरक्षण गर्दै समृद्धि ल्याउन मद्दत गर्दछ।

शिक्षा र स्वास्थ्य

धवलागिरी गाउँपालिका, म्याग्दी जिल्लामा स्थित एक दुर्गम क्षेत्र हो, जहाँ शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको पहुँचमा विभिन्न चुनौतीहरू रहेका छन्। यद्यपि, स्थानिय प्रशासन र सरकारी निकायहरूले यहाँका बासिन्दाहरूलाई गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाहरूको पहुँच सुनिश्चित गर्नका लागि निरन्तर प्रयास गर्दै आएका छन्। भौगोलिक कठिनाइ र सीमित स्रोतका कारण यी क्षेत्रहरूमा केही समस्याहरू रहेका छन्, तर यी समस्याहरूको समाधानका लागि स्थानिय प्रशासनले विभिन्न योजनाहरू र कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गरिरहेको छ।

शिक्षा क्षेत्रमा, धवलागिरी गाउँपालिकामा सरकारी विद्यालयहरूमा शिक्षकहरूको अभाव, शिक्षा सामग्रीको कमी, र कक्षाकोठा सुधारको आवश्यकता रहेको छ। यद्यपि, स्थानिय प्रशासनले विद्यालय भवनहरूको पुनर्निर्माण, कक्षाकोठामा सुधार, र शिक्षकहरूको क्षमता वृद्धि गर्नका लागि तालिम र कार्यशाला सञ्चालन गरेको छ। यसले शैक्षिक गुणस्तरमा सुधार ल्याउन मद्दत गरेको छ। स्थानिय प्रशासनले विद्यार्थीहरूको शैक्षिक स्तर सुधार गर्नका लागि अतिरिक्त पाठ्यक्रम र तालिम कार्यक्रमहरू पनि सञ्चालन गर्दै आएको छ, जसले विद्यार्थीहरूको क्षमता र सीपलाई बढावा दिएको छ। तथापि, उच्च शिक्षा प्राप्त गर्नका लागि विद्यार्थीहरूले अन्य शहरी क्षेत्रहरूमा जानुपर्ने अवस्था अझै कायम रहेको छ, र यसले उच्च शिक्षा र तालिमको पहुँचमा सुधार ल्याउन थप प्रयासहरूको आवश्यकता रहेको छ।

स्वास्थ्य सेवामा पनि धवलागिरी गाउँपालिकामा चुनौतीहरू रहेका छन्। यहाँका स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीहरूको अभाव छ, र स्वास्थ्य सामग्रीको आपूर्ति पनि सीमित छ। यद्यपि, स्वास्थ्य सेवामा सुधार ल्याउनका लागि आमा र बालिका स्वास्थ्य, बाल सुरक्षा, र प्राथमिक स्वास्थ्य सेवामा ध्यान केन्द्रित गरिएको छ। स्वास्थ्य केन्द्रहरूले सामान्य उपचार र प्राथमिक स्वास्थ्य सेवाहरू प्रदान गर्दछन्, तर जटिल स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारका लागि बिरामीलाई अन्य क्षेत्रमा रेफर गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ। स्थानिय प्रशासनले स्वास्थ्य शिविर र जागरूकता कार्यक्रमहरूको आयोजना गरेर स्वास्थ्य सेवाको महत्त्व र प्राथमिक उपचारका बारेमा जनतालाई जानकारी दिइरहेको छ। यद्यपि, दुर्गम भौगोलिक अवस्थाका कारण स्वास्थ्य सेवाको पहुँच सबै जनतासम्म सहज छैन। हेलिकप्टर सेवाजस्ता आपतकालीन सुविधाहरूको पहुँच पनि सीमित र किफायती छैन, जसले आपतकालीन उपचारका लागि केही कठिनाइहरू उत्पन्न गरिरहेको छ।

यसरी, धवलागिरी गाउँपालिकामा शिक्षा र स्वास्थ्य सेवामा सुधार ल्याउनका लागि निरन्तर प्रयास भइरहेको छ। यद्यपि, भौगोलिक कठिनाइ र सीमित स्रोतका कारण यी सेवाहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा केही चुनौतीहरू रहेको छ। भविष्यमा, यी सेवाहरूलाई थप सुधार्न र विस्तारित गर्नका लागि थप स्रोत र समन्वयको आवश्यकता रहेको छ, जसले यहाँका बासिन्दाहरूको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउन मद्दत पुर्याउनेछ।

पर्यटकिय स्थल र सांस्कृतिक सम्पदा

धवलागिरी गाउँपालिका, म्याग्दी जिल्लामा स्थित एक अत्यन्तै आकर्षक स्थल हो, जसको प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक धरोहरहरूले पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। यो क्षेत्र ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक दृष्टिले अत्यन्त समृद्ध छ र यहाँका पर्वतीय दृश्यहरू, धार्मिक स्थलहरू, सांस्कृतिक उत्सवहरू, र पारंपरिक कला र शिल्पका कारण यो गन्तव्य पर्यटकहरूको लागि प्रमुख आकर्षण बनिरहेको छ। यहाँको हिमाली परिपेक्ष्य, धार्मिक धरोहरहरू, र सांस्कृतिक परम्पराले यस क्षेत्रलाई एक विशेष पहिचान दिएको छ।

धवलागिरी गाउँपालिकाको प्रमुख आकर्षण यसको प्राकृतिक सौन्दर्यमा छ, जहाँको पर्वतीय दृश्य, हरियाली जङ्गल, र शुद्ध वातावरण पर्यटकहरूलाई शान्ति र आनन्द प्रदान गर्छ। यहाँको धवलागिरी हिमाल र अन्नपूर्ण हिमालको दृश्यले साहसिक पर्यटन र ट्रेकिङका लागि आकर्षक गन्तव्य बनाएको छ। यहाँ विभिन्न ट्रेकिङ मार्गहरू उपलब्ध छन्, जसले साहसिक गतिविधिहरूको प्रशंसा गर्ने पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्छ। प्राकृतिक सौन्दर्यमा डुब्न चाहने पर्यटकहरूले यहाँको पर्वतीय मार्गहरू र नदीनालाहरूमा ट्रेक गर्न सक्ने अवसर पाउँछन्।

साथै, धवलागिरी गाउँपालिका धार्मिक दृष्टिले पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। यहाँ हिन्दू र बौद्ध धर्मका अनुयायीहरूको मिश्रित बसोबास रहेको छ र यसका कारण यहाँका धार्मिक स्थलहरू विशेष महत्त्व राख्दछन्। महादेव मन्दिर, कालिका मन्दिर, र बौद्ध मठहरू यहाँका प्रमुख धार्मिक स्थलहरू हुन्, जहाँ पूजा, तिर्थयात्रा, र धार्मिक अनुष्ठानहरू नियमित रूपमा हुने गर्दछन्। यी स्थलहरूमा रहेको वास्तुकला र धार्मिक मूर्तिहरू यहाँका स्थानीय कला र शिल्पका उत्कृष्ट उदाहरण हुन्। धार्मिक पर्यटकहरूको लागि यी स्थलहरू विशेष आकर्षण प्रस्तुत गर्छन्।

धवलागिरी गाउँपालिकामा सांस्कृतिक उत्सवहरू र पर्वहरू पनि महत्त्वपूर्ण स्थान राख्छन्। यहाँका प्रमुख पर्वहरूमा दशैं, तिहार, माघे संक्रान्ति, र तिब्बती नयाँ वर्ष (लोसर) प्रमुख छन्। विशेष रूपमा, तिब्बती संस्कृतिको प्रभावमा आधारित लोसर पर्व यहाँका बासिन्दाहरूका लागि अत्यधिक महत्त्वपूर्ण छ। यस पर्वको अवसरमा तिब्बती नृत्य, गीत र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको आयोजना गरिन्छ, जसले स्थानीय समाजको एकता र सद्भावलाई प्रगाढ बनाउँछ। यी उत्सवहरूले यहाँको सांस्कृतिक जीवनलाई जीवित राख्छन् र पर्यटकहरूलाई एक अनौठो अनुभव प्रदान गर्छन्।

लोक कला र शिल्पको परम्परा पनि यहाँ अत्यन्त समृद्ध छ। काठ, माटो, र अन्य सामग्रीको प्रयोग गरेर यहाँका कारीगरहरूले अद्भुत कलाकृतिहरू बनाउँछन्, जसले यहाँको सांस्कृतिक पहिचानलाई बलियो बनाउँछ। धार्मिक मूर्तिहरू, मन्दिर र मठहरूको सजावट, र दैनिक जीवनका विविध वस्तुहरू निर्माण गर्ने यी कारीगरहरूको कला साँच्चिकै आकर्षक र अनौठो छ। पर्यटकहरू यहाँका शिल्पका वस्तुहरू किनमेल गर्न र यहाँको सांस्कृतिक परम्परासँग नजिकबाट जोडिन सक्छन्।

यसैगरी, धवलागिरी गाउँपालिकामा पारंपरिक पहाडी पोशाकको चलन अझै कायम छ, जसले यहाँको सांस्कृतिक र सामाजिक पहिचानलाई उजागर गर्छ। महिलाहरू विशेष गरी चोरा, ग्योनथुङ, र अन्य तिब्बती शैलीका कपडामा देखिन्छन् भने पुरुषहरूले परम्परागत पहाडी पोशाक लगाउँछन्। यहाँको जीवनशैली मुख्यतया कृषि र पशुपालनमा आधारित छ, र पर्यटकहरूले यहाँका बासिन्दाहरूको जीवनशैलीलाई नजिकबाट अनुभव गर्न सक्छन्, जसले तिनीहरूलाई यस क्षेत्रको सांस्कृतिक विविधता र परम्परा बुझ्न मद्दत पुर्याउँछ।

धवलागिरी गाउँपालिका एक समृद्ध सांस्कृतिक र ऐतिहासिक धरोहरको धनी क्षेत्र हो। यहाँका धार्मिक स्थलहरू, सांस्कृतिक उत्सवहरू, लोक कला र शिल्प, र प्राकृतिक सौन्दर्यले यसलाई पर्यटकहरूको आकर्षणको केन्द्र बनाएको छ। यस क्षेत्रको पर्यटन उद्योगको विकासले न केवल स्थानीय जनताको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउँछ, बरु यस क्षेत्रको सांस्कृतिक धरोहरलाई संरक्षण र प्रचार पनि गर्दछ। पर्यटकीय गतिविधिहरूले यहाँको सांस्कृतिक पहिचानलाई अझ बलियो बनाउँछ र आर्थिक दृष्टिले यस क्षेत्रलाई समृद्ध बनाउन मद्दत पुर्याउँछ।

सरकारी सार्वजनिक सेवाहरू

धवलागिरी गाउँपालिका, म्याग्दी जिल्लामा स्थित एक दुर्गम र पर्वतीय क्षेत्र हो, जहाँ सार्वजनिक सेवाहरूको पहुँचमा विभिन्न चुनौतीहरू रहेका छन्। यहाँका नागरिकहरूको लागि आधारभूत सार्वजनिक सेवाहरू प्राप्त गर्नका लागि भौगोलिक दुरी, कठिन भूगोल र सीमित स्रोतहरूको समस्या रहेको छ। यद्यपि, स्थानिय प्रशासन र सरकारी निकायहरूले यी समस्याहरूलाई समाधान गर्ने प्रयास गर्दै आएका छन्, र सरकारी सार्वजनिक सेवाहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि विभिन्न योजनाहरू र कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएका छन्। यी प्रयासहरूले स्थानीय जनतालाई आवश्यक सेवाहरूको पहुँच सुधार गर्न मद्दत पुर्याएको छ, तर अझै पनि केही चुनौतीहरू बाँकी रहेका छन् जसलाई भविष्यमा सुधार गर्नका लागि थप योजनाबद्ध कार्य गर्न आवश्यक छ।

धवलागिरी गाउँपालिकामा शिक्षा, स्वास्थ्य, सडक, पानी र सरसफाइ, कृषि र सामाजिक सुरक्षा जस्ता महत्वपूर्ण सार्वजनिक सेवाहरूमा सुधारका लागि कयौं योजनाहरू कार्यान्वयन भइरहेका छन्। शिक्षा सेवामा विद्यालय भवनहरूको पुनर्निर्माण र शिक्षकहरूको क्षमता विकासमा ध्यान केन्द्रित गरिएको छ, जबकि स्वास्थ्य सेवामा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूको सुधार र स्वास्थ्य शिविरहरूको आयोजना गरिएको छ। पानी र सरसफाइ सेवामा पाइपलाइन र पानी ट्यांकी निर्माणका साथै सरसफाइ अभियानहरूको आयोजना गरिएको छ। सडक र यातायात सेवामा मार्ग निर्माण र मर्मतका कार्यहरू भइरहेको छन् जसले यातायातको पहुँचमा सुधार ल्याउने प्रयास गरेका छन्। सामाजिक सुरक्षा र कल्याण सेवामा वृद्धावस्था भत्ता, अपांगता भत्ता जस्ता योजनाहरू कार्यान्वयन गरिएको छ, तर दुर्गम स्थानका कारण यी सेवाहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा केही कठिनाइहरू छन्।

सार्वजनिक सेवाहरूको सुधारमा यस्ता चुनौतीहरूको बाबजुद, धवलागिरी गाउँपालिकामा भविष्यमा थप स्रोत र समन्वयको आवश्यकता छ, जसले यी सेवाहरूको प्रभावकारिता र पहुँचलाई अझ सुधार गर्न मद्दत पुर्याउनेछ। यदी यी सेवाहरूको कार्यान्वयनमा सही रणनीति र समन्वय गरिएको खण्डमा, यस गाउँपालिकाका बासिन्दाहरूको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउन सकिन्छ र यस क्षेत्रको समृद्धि र विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुग्न सक्छ।

काठमाडौं । सुदूरपश्चिम प्रदेश दूध उत्पादनमा आत्मनिर्भरतातर्फ उन्मुख भए पनि उत्पादित दूधको ठूलो हिस्सा अझै औपचारिक बजार प्रणालीमा जोडिन सकेको छैन। प्रदेश दुग्ध विकास बोर्डका अनुसार सुदूरपश्चिममा वार्षिक ३ लाख ५६ हजार मेट्रिक टनभन्दा बढी दूध उत्पादन हुने गरेको छ, जसमा कैलाली र कञ्चनपुरको योगदान ५२ प्रतिशत छ।तथ्याङ्कअनुसार प्रदेशमा दैनिक

सामग्रीको तालिका