धनकुटा
धनकुटा नेपालकै पूर्वी भागमा पर्ने कोशी प्रदेशको धनकुटा जिल्लामा रहेको एउटा महत्त्वपूर्ण पहाडी शहर हो। यसको भौगोलिक स्थिति निकै उचाइमा रहेको र हिमालय पर्वत श्रृंखलाको पहाडी क्षेत्रसँग जोडिएको छ। धनकुटा बजार यहाँको केन्द्रिय भाग हो, जुन ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र प्रशासनिक दृष्टिले ठूलो महत्त्व राख्दछ। यसले पूर्वी नेपालको पहाडी भेगलाई प्रशासनिक रूपमा सेवा दिने काम गरिरहेको छ।
धनकुटा नगरले प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण पर्यटकहरूलाई समेत आकर्षित गर्दछ। यहाँको मनमोहक पहाडी वातावरण, हरियाली वनस्पति र शान्त वातावरणले धेरै मानिसहरूको ध्यान तानिरहेको छ। साथै, कोशी राजमार्गले यो शहरलाई नेपालको विभिन्न भागसँग जोड्ने मुख्य मार्गको रुपमा काम गर्छ, जसले गर्दा यहाँको यातायात र व्यापारमा महत्वपूर्ण योगदान पुगेको छ।
धनकुटा बजार लामो समयसम्म उत्तर-पूर्वी नेपालको प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा स्थापित थियो। १९६३ सालअघिसम्म यहाँ बडा हाकिमको कार्यालय थियो, जसले सो क्षेत्रको प्रशासनिक कामहरू हेर्ने गर्दथ्यो। त्यसैगरी, यहाँ जिल्ला जेल र सैनिक चौकी पनि रहेकाले यसको सुरक्षा र कानुनी व्यवस्थापन मजबुत थियो। भौगोलिक रूपमा दुर्गम भएकोले धनकुटा केही हदसम्म स्वायत्त प्रशासनिक क्षेत्रको रुपमा रहेको थियो।
विकट स्थान र सीमित यातायात सुविधा भए तापनि धनकुटा आफैंमा सशक्त प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा परिचित थियो। १९६० को दशकमा अमेरिकी पीस कोरका स्वयंसेवकहरू पहिलो पटक यहाँ आएर विद्यालयमा शिक्षकको रूपमा काम थाले। यसले शिक्षा क्षेत्रमा नयाँ आयाम ल्यायो र समाजमा सुधारको बाटो खोल्यो।
तर १९६३ मा नेपाल सरकारले पंचायती व्यवस्था लागू गरेपछि प्रशासनिक संरचनामा व्यापक परिवर्तन आयो। यसरी पुरानो बडा हाकिमको शक्ति अन्त्य गरी केन्द्र सरकारबाट नियुक्त गरिएको विकास अधिकृत र पंचायतका अध्यक्षहरूलाई प्रशासन जिम्मा दिइयो। यसले धनकुटा बजारको प्रशासनिक प्रभाव क्षेत्रलाई नयाँ ढंगले विभाजन गर्यो।
धनकुटाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि यसरी धेरै तहहरूमा विकास भएको छ। यसको सांस्कृतिक, प्रशासनिक र शैक्षिक इतिहासले यो ठाउँलाई नेपालको पूर्वी भागमा विशेष महत्व दिलाएको छ। पुराना समयदेखि नै यहाँ उच्च विद्यालय र कलेजहरू स्थापना भइसकेका थिए जसले धनकुटालाई प्रगतिशील शहर बनाएको छ।
धनकुटा बजार मुख्यतया नेवार जातिको वासस्थान हो, जो सांस्कृतिक र व्यापारिक दृष्टिले यहाँको समाजमा मुख्य भूमिका खेल्छ। वरिपरिका गाउँहरूमा आठपहरिया, लिम्बु, याक्खा, राई, मगर, तामाङ, र तिब्बती लगायत विभिन्न जातजातिका मानिसहरू बसोबास गर्छन्। यो विविध जातीय समूहले यहाँको सामाजिक तथा सांस्कृतिक तानेबानेलाई समृद्ध बनाएको छ।
यहाँका बासिन्दाहरूले नेपाली भाषा बाहेक आठपहरिया, तामाङ, मगर, नेवार, राई, लिम्बु र बान्तावा लगायत झण्डै २० भन्दा बढी भाषा बोल्छन्। भाषिक विविधताले धनकुटाको सांस्कृतिक आयामलाई थप जीवन्त बनाएको छ। जातीय र भाषिक विविधताले यहाँको पर्व, रिति-रिवाज, भोज तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूमा विविधता थप गरेको छ।
जातीय हिसाबले क्षेत्री, आठपहरिया, राई, ब्राह्मण, नेवार, तामाङ, मगर, लिम्बु लगायतका समुदायहरू धनकुटामा ठूलो संख्यामा बसोबास गर्छन्। प्रत्येक समुदायले आफ्नै परम्परा, धर्म, र संस्कृतिलाई संरक्षण गर्दै यहाँको सामाजिक संरचनामा भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन्।
धनकुटाको सांस्कृतिक विविधता र सामाजिक सहअस्तित्वले यसलाई नेपालको एउटा अद्वितीय पहाडी शहर बनाएको छ। यहाँ विभिन्न जाति तथा समुदायका मानिसहरू शान्तिपूर्ण सहवास गर्छन् र एकअर्काका सांस्कृतिक विशेषतालाई सम्मान गर्छन्। यसले सामाजिक सद्भाव र समृद्धिको वातावरण सृजना गरेको छ।
धनकुटा नगर क्षेत्रमा धर्मको विविधता उल्लेखनीय छ। यहाँ हिन्दू धर्मालम्बी सर्वाधिक संख्या (६२.५%) मा रहेका छन्। साथै, किराँती धर्मालम्बीहरू करिब २३.६% रहेका छन्, जसले क्षेत्रीय संस्कृतिलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। बौद्ध धर्मालम्बीहरूको पनि यहाँ पर्याप्त उपस्थिति छ (११.२%), साथै इसाई र मुस्लिम धर्मावलम्बी पनि अल्पसंख्यामा छन्।
धर्मिक विविधताका बाबजुद, सबै धर्मका मानिसहरू शान्तिपूर्वक सहअस्तित्वमा छन्। धार्मिक पर्व, पूजा र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू यहाँ सहकार्यात्मक रूपमा मनाइन्छन्। यसले समुदायमा मेलमिलाप र सहिष्णुतालाई बढावा दिएको छ।
धनकुटाको साक्षरता दर निकै उच्च छ। ८१.७% जनसंख्याले पढ्न र लेख्न सक्छन् भने १.५% ले मात्र पढ्न सक्छन्। लगभग १६.८% जनसंख्या अशिक्षित रहेको तथ्यांक छ। यो दरलाई अझ सुधार्न शिक्षा क्षेत्रमा निरन्तर काम भइरहेको छ।
शिक्षाको उच्च स्तर र धार्मिक सहिष्णुताले धनकुटालाई एक प्रगतिशील र समृद्ध समाजका रूपमा स्थापित गरेको छ। यहाँको शिक्षा र धर्मको सहअस्तित्वले स्थानीय जनतालाई सामाजिक रूपमा सशक्त बनाएको छ।
धनकुटा समुद्री सतहदेखि करिब १,१९२ मिटरको उचाइमा अवस्थित छ, जसले यहाँको मौसमलाई उपोष्ण कटिबन्धीय बनाउन सहयोग पुर्याएको छ। यहाँको जलवायु वर्षभरि सुख्खा र वर्षा हुने मौसमको दोहोरो प्रभावमा रहन्छ।
वर्षा मुख्यत: जूनदेखि सेप्टेम्बरसम्म हुन्छ र औसत वार्षिक वर्षा ९३६.७ मि.मि. पुगेको छ। यसले यहाँको कृषि र वनस्पतिमा राम्रो प्रभाव पार्छ। गर्मी महिनामा अधिकतम तापक्रम ३३.६ डिग्री सेल्सियस सम्म पुग्छ भने जाडोमा न्यूनतम तापक्रम करिब २ डिग्री सेल्सियससम्म झर्छ।
धनकुटाको मौसमले यहाँ बसोबास गर्ने मानिसहरूलाई मध्यम र आरामदायी वातावरण उपलब्ध गराउँछ। यहाँको सुक्खा जाडो र न्यानो गर्मीले कृषिजन्य गतिविधिमा समेत योगदान पुर्याउँछ।
यसको अलावा, यहाँको मौसम पर्यटनको दृष्टिले पनि उपयुक्त छ। गर्मीमा मनमोहक हरियाली र जाडोमा सफा ठंडी हावा पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्ने कारण हो।
धनकुटा जिल्लाको भौगोलिक विविधता कारण यहाँ विभिन्न वनस्पति र बोटबिरुवा पाइन्छन्। समुद्री सतहदेखि ३०० मिटरदेखि लिएर २५०० मिटरसम्म उचाइ भएकोले यहाँ सालका बनदेखि लालीगुराँस र सल्लासम्मका विभिन्न वनस्पति क्षेत्रहरू विस्तार छन्।
निम्न क्षेत्रमा साल वन प्रमुख छ भने मध्यम र उच्च भेगमा लालीगुराँस र सल्लाका वन फस्टाएका छन्। यी वनहरूले स्थानीय पारिस्थितिकी तन्त्रलाई संरक्षण गरिरहेका छन्। रानी वन जस्ता संरक्षित वन क्षेत्रहरू पनि यहाँ रहेका छन्।
अधिकांश जनसंख्या कृषि कार्यमा संलग्न छ। यहाँ मकै, धान, कोदो जस्ता परम्परागत अन्नबाली खेती गरिन्छ। साथै, सुन्तला, बन्दाकोपी, फर्सी, अदुवा र चियाजस्ता नगद बालीहरू पनि उत्पादन हुन्छन् जुन आर्थिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । युवा, श्रम तथा रोजगारमन्त्री रामजी यादवले वर्तमान विश्वव्यापीकरणको युगमा वैदेशिक रोजगारीलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सम्भव नरहेको बताएका छन्। मंगलबार वैदेशिक रोजगार विभागको अनुगमनका क्रममा मन्त्री यादवले सरकारको प्राथमिकता वैदेशिक रोजगारी रोक्ने नभई यसलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउने रहेको स्पष्ट पारे।नेपाली श्रमिकहरू शोषणमा नपरून् र उचित पारिश्रमिक पाऊन्
