बुढीगंगा गाउँपालिका

बुढीगंगा गाउँपालिका प्रदेश नम्बर १ को मोरङ जिल्लामा अवस्थित आठ गाउँपालिका मध्ये एक गाउँपालिका हो। बुढीगंगा गाउँपालिका मोरङ जिल्लाको दक्षिण पश्चिममा रहेको तीब्रतर आर्थिक सामाजिक विकासमा लागेको गाउँपालिका हो । पश्चिमबाट बग्ने बुढी खोलालाई यसको पवित्र नाम बुढीगंगा नामबाट यो गाउँपालिकालाई स्थानीय तहको पुनरसंचनाका बखत कायम गरिएको हो ।

साविकमा रहेका टंकीसिनवारी, हात्तिमुढा, सिसवनी बडहरा र डंग्राहा गरी कुल ४ वटा गाउँ विकास समितिहरूलाई एकीकृत गरी बुढीगंगा गाउँपालिका स्थापित भएको हो । २६ डिग्री ४५ मिनेट उत्तरी अक्षांस र ८७ डिग्री २७ पूर्वी देशान्तरमा फैलिएर रहेको यो गाउँपालिका कुल ५६,४१ बर्ग किलो मिटरमा फैलिएको छ । वर्तमान संबिधानले परिकल्पना गरेको संघीय शासन पद्धतिका सवै खाले अवसरहरूलाई स्थानीयबासिका घरदैलो सम्म सहज रुपले प्रवाह गर्नकालागि तथा आन्तरिक प्रशासनिक कार्य र सेवा प्रवाहलाई सुगम र सहज बनाउन यस गाउँपालिकालाई ७ वटा वडामा बिभाजन गरिएको छ ।

बुढीगंगा गाउँपालिका साबिकका ४ गा.वि.स. हरु मिलेर बनेको छ । जस अन्तर्गत साविक टीकिसिनवारी गा.वि.स.मा १,२,३ वडाहरु रहेको छ, साबिक टंकिसिनवारी गा.वि.स.को नाम टंकि चौकमा रहेको काठवाट वनेको टुङघरको नाम अपभ्रंस भएर टंकिसिनवारी गा.वि.स. रहन गयो ।

त्यसैगरि साबिस हात्तिमुडा गा.वि.स.वाट हालको ४ र ५ नं. वडा वनेको छ, साबिक हत्तिमुडा गा.वि.स. अन्तर्गत हालको हात्तिमुडा चौकमा विराईते नाम गरेकी एकल महिलाले धेरै हात्तिहरु पालेकी थिईन उनी बृद्ध भएपछि हत्तिलाई समाल्न सकिनन् र हात्तिहरुले जथाभावि गाउँलेको बालिनाली खान थाले त्यसपछि गाउँलेहरुले जन्जिरले रुखको मुडाहरुमा हात्तिहरु बाधेर राख्न थाले र हात्तिहरुलाई मुडामा बाधेको हुनाले हात्तिमुडा नाम रहन गयो ।

साबिक शिसवनी बडहरा गा.वि.स. अन्तर्गत हालको ६ नं. वडामा रहेको शिसबनि र बडहरा गाउँमा पहिला धेरै सिस्नु रहेको र सिस्नु वडारेर बस्ती बसेको हुनाले यो ठाउँको नाम शिसबनि बडहरा रहन गयो । साविक डंग्राहा गा.वि.स. हालको ७ नं. वडा रहेको डंग्राहा खोलाको नाम डंग्रराहा रहन गयो । यहाँकाे कल क्षेत्रफल ५६,४१ किलाेमिटर रहेकाे छ । राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार यस गाउँपालिकाको जनसंख्या ५१,४९७ रहेकाे छ ।

भूगोल

मोरङ जिल्ला नेपालको एक प्रमुख कृषि र व्यावसायिक जिल्ला हो, जुन कोशी प्रदेशमा पर्छ। बुढीगंगा गाउँपालिका, मोरङ जिल्लाको एक महत्वपूर्ण गाउँपालिका हो, जसले जनसंख्या र सांस्कृतिक विविधता भएका क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्दछ। बुढीगंगा गाउँपालिका मोरङ जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्रतर्फ पर्छ र यो भारतसँग सीमा जोडिएको छ।

यस गाउँपालिकामा समथर भूभाग र कृषि योग्य भूमि बढी पाइन्छ। यहाँका धेरै भूभागमा कृषि व्यवसाय विशेष गरी धान, मकै, तरकारी, फलफूल खेती गरिन्छ।

बुढीगंगा गाउँपालिकामा उपोष्ण कटिबन्धीय जलवायु छ, जसले खेती गर्नको लागि उपयुक्त वातावरण प्रदान गर्दछ। यस क्षेत्रको मौसम गर्मी र चिसो बीचको मिश्रण हो, जसले बिभिन्न प्रकारका कृषिहरूको उत्पादनलाई सक्षम बनाउँछ।

प्राकृतिक सम्पदास् बुढीगंगा गाउँपालिकामा विभिन्न नदी र नाला पाइन्छ जसले भूभागलाई जल स्रोत उपलब्ध गराउँछ। यस क्षेत्रमा कृषिको विकासको लागि पानीको महत्त्वपूर्ण स्रोतहरू उपलब्ध छन्।

कला र संस्कृति

मोरङ जिल्ला, नेपालको पूर्वी क्षेत्रमा अवस्थित एक प्रमुख जिल्ला हो। यस जिल्लाको बुढीगंगा गाउँपालिका आफ्नो समृद्धि र सांस्कृतिक धरोहरका लागि प्रसिद्ध छ। बुढीगंगा गाउँपालिका, मोरङको एउटा सांस्कृतिक, ऐतिहासिक र प्राकृतिक महत्व राख्ने स्थान हो।

बुढीगंगा गाउँपालिकाका स्थानियहरू विभिन्न प्रकारका पारम्परागत नृत्य र संगीतमा माहिर छन्। यस क्षेत्रमा लोक नृत्य जस्तै धिमे नृत्य र सार्की नृत्य विशेष प्रचलित छन्। यी नृत्यहरू पर्व र तिहारका अवसरमा गरिन्छ र लोकगीतसँग गाइन्छ। संगीतका रूपमा ढाक, डम्फू, र झाँझ बजाउने परंपरा पनि प्रचलित छ।

विविध जातजाति र संस्कृतिहरूस् बुढीगंगा गाउँपालिका विभिन्न जातजातिका मानिसहरूको वासस्थान हो, जसमा मधेशी, थारू, नेवारी, भोटिया, र अन्य जातिहरूको बसोबास छ। हरेक जातिका आफ्नै सांस्कृतिक परंपराहरू, रीतिरिवाज र उत्सवहरू छन्। यसले गाउँपालिकामा सांस्कृतिक विविधताको समृद्धि ल्याएको छ।

यहाँका जनजातिहरूले विशेषगरी थारू र मधेशी संस्कृति अनुसार पारम्परागत कपडा र आभूषणहरू प्रयोग गर्छन्। थारू जातिका महिलाहरू सामान्यतया रंगीन साडी र पारंपरिक गहना लगाउँछन् भने मधेशी महिलाहरू रंगीन ब्लाउज र साडीमा सजिन्छन्।

बुढीगंगा गाउँपालिका, नेपालका अन्य स्थानहरूको जस्तै, विभिन्न मेलाहरू र पर्वहरूको आयोजना गर्दछ। विशेष गरी तिहार, दशै, होली, र माघे संक्रान्ति जस्ता पर्वहरू यहाँका जनताले धूमधामसँग मनाउँछन्। यस बाहेक, लोक संस्कृतिका झाँकीहरू र मेलाहरूको पनि आयोजनासमेत गरिन्छ।

यहाँका स्थानिय कलाकारहरूले हस्तशिल्प र काठको काम गर्ने परंपरा पनि जति समय देखि सञ्चालन गरिरहेका छन्। काठको गहना, सजावटका सामान, र माटोका भाँडाहरू यहाँका प्रमुख हस्तशिल्प सामाग्री हो।

बुढीगंगा गाउँपालिकाको कला र संस्कृति यस क्षेत्रको पहिचान हो र यसले यहाँको जनजीवनलाई पनि गहिरो प्रभाव पार्छ।

शिक्षा र स्वास्थ्य

मोरङ जिल्ला स्थित बुढीगंगा गाउँपालिका नेपालको एक महत्वपूर्ण स्थान हो, जसमा शिक्षा र स्वास्थ्यका क्षेत्रमा विभिन्न प्रयासहरू गरिएका छन्।

शिक्षा: बुढीगंगा गाउँपालिकामा शिक्षा को क्षेत्रमा केही प्राथमिक र माध्यमिक विद्यालयहरू रहेका छन्। यहाँका बासिन्दाहरूलाई सशक्त शिक्षा दिने प्रयास भइरहेको छ, जसमा सरकारी विद्यालयहरू प्रमुख छन्। साथै, शिक्षा व्यवस्थापन र शिक्षकहरूको क्षमता वृद्धि गर्न विभिन्न कार्यक्रमहरू चलाइन्छ। यस क्षेत्रका विद्यार्थीहरूलाई उच्च शिक्षा प्राप्त गर्नको लागि नजिकका शहरहरूमा जानको लागि प्रोत्साहित गरिन्छ।

स्वास्थ्य: स्वास्थ्यका क्षेत्रमा पनि बुढीगंगा गाउँपालिकामा सुधारका प्रयासहरू भइरहेका छन्।

यहाँका स्थानिय स्वास्थ्य चौकी र प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरू मानिसहरूको उपचार र स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्नका लागि काम गरिरहेका छन्।

यसका साथै, स्वास्थ्य शिक्षा र विभिन्न स्वास्थ्य शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ ताकि स्थानिय बासिन्दाहरूलाई स्वास्थ्यका प्रति सचेत र सचेत बनाइन्छ।

यस गाउँपालिकामा, शिक्षा र स्वास्थ्यका क्षेत्रहरूमा अझ सुधार र विकासको आवश्यकता छ, ताकि यहाँका मानिसहरूको जीवनस्तर अझ सुधार्न सकियोस्।

पर्यटकिय स्थल र सांस्कृतिक सम्पदा

मोरङ जिल्ला स्थित बुढीगंगा गाउँपालिका, नेपालको पूर्वी क्षेत्रको एक महत्त्वपूर्ण गाउँपालिका हो, जसमा पर्यटकीय स्थल र सांस्कृतिक सम्पदाको समृद्धि रहेको छ।

बुढीगंगा गाउँपालिकाको नाम नै बुढीगंगा नदीबाट आएको हो। यो नदी गाउँपालिकाको एक प्रमुख प्राकृतिक सम्पदा हो र यहाँका स्थानीयहरूको धार्मिक र सांस्कृतिक जीवनसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ। पर्यटकहरूले यहाँको शान्त वातावरणमा नदीको किनारामा घुमफिर गर्न र प्राकृतिक सुन्दरताको आनन्द लिन सक्छन्।

यहाँ केही पुराना मन्दिरहरू छन् जसले सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्व राख्छ। शिव मन्दिर, गणेश मन्दिर, र कृष्ण मन्दिर जस्ता स्थलहरू धार्मिक पर्यटकहरूको ध्यान आकर्षित गर्छन्। यी मन्दिरहरूमा पर्व अवसरहरूमा विशेष चाडपर्वको आयोजना गरिन्छ।

बुढीगंगा गाउँपालिकामा विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रम र मेलाहरू आयोजना गरिन्छ जसमा लोक संगीत, नृत्य, र परम्परागत कला प्रदर्शन गरिन्छ। इन्द्रजात्रा, तिहार, र दशैं जस्ता पर्वहरूको समयमा विशेष सांस्कृतिक प्रस्तुतिहरू गरिन्छ।

यस क्षेत्रको कृषि जीवन र ग्रामीण परिप्रेक्ष्य पनि एक आकर्षक पक्ष हो। यहाँका किसानहरूले तरकारी खेती गर्ने गरेको देख्न सकिन्छ, जसमा धान, मकै, आलु, र तरकारीहरूको खेती प्रमुख छ। पर्यटकहरूले यहाँको जीवनशैली र प्राकृतिक सौन्दर्यको अनुभव गर्न सक्नेछन्।

बुढीगंगा गाउँपालिकामा हरियालीका क्षेत्रहरू छन् जुन पर्यटकलाई शान्त र शुद्ध वातावरणमा समय बिताउनका लागि आदर्श स्थल हो। यहाँको पहाडी क्षेत्र र कृषि योग्य भूमि सौन्दर्य र शान्तिका कारण पर्यटकहरूको मन लोभ्याउँछ।

यी स्थानहरू बुढीगंगा गाउँपालिकाका प्रमुख पर्यटकीय स्थल र सांस्कृतिक सम्पदाहरू हुन्। यहाँको समृद्ध सांस्कृतिक र प्राकृतिक सम्पदा पर्यटकको लागि आकर्षणको केन्द्र बनेको छ।

सरकारी सार्वजनिक सेवा

मोरङ जिल्ला बुढीगंगा गाउँपालिकामा विभिन्न प्रकारका सार्वजनिक सेवाहरू प्रदान गरिन्छ। यी सेवाहरूले स्थानिय बासिन्दाहरूको जीवन स्तर सुधार गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ। यहाँका केहि प्रमुख सार्वजनिक सेवाहरू तल उल्लेख गरिएको छस्

स्वास्थ्य सेवा:

बुढीगंगा गाउँपालिकामा स्वास्थ्य चौकीहरू र अस्पतालहरू प्रदान गरिन्छ। यी स्थानहरूले सामान्य स्वास्थ्य सेवा, आपतकालिन सेवा र विभिन्न प्रकारका स्वास्थ्य जाँच सुविधा उपलब्ध गराउँछन्।

शिक्षा सेवा:

यहाँका विद्यालयहरूमा शिक्षा प्रदान गरिन्छ जसमा आधारभूत शिक्षा देखि उच्च माध्यमिक शिक्षा सम्मका सुविधाहरू उपलब्ध छन्। गाउँपालिकाले शिक्षालाई प्राथमिकतामा राखेर विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दछ।

पानी आपूर्ति:

सार्वजनिक पानी आपूर्ति योजनाहरू उपलब्ध छन् जसले बासिन्दाहरूलाई स्वच्छ पानीको आपूर्ति गर्दछ। पानीको आपूर्ति र सफाइका योजनाहरू गाउँपालिका द्वारा सञ्चालन हुन्छ।

सडक र यातायात सेवा:

गाउँपालिकामा सडकहरूको निर्माण र मर्मतसम्भार गरिन्छ, जसले यातायातको सुधार ल्याउँछ। विभिन्न स्थानमा सार्वजनिक यातायात सेवाहरू पनि उपलब्ध गराइन्छ।

कृषि सेवा:

कृषि उन्नति र उत्पादकत्व बढाउनका लागि बुढीगंगा गाउँपालिका कृषि सम्बन्धी सेवाहरू पनि उपलब्ध गराउँछ। यसमा किसानलाई मार्गदर्शन, कृषि सामग्री र तालिम प्रदान गरिन्छ।

पशु स्वास्थ्य सेवा:

गाउँपालिकामा पशु स्वास्थ्य सेवा पनि उपलब्ध छ, जसले पशुहरूको उपचार र स्वास्थ्य जाँच प्रदान गर्दछ।

प्राकृतिक प्रकोप राहत सेवा:

कुनै प्राकृतिक प्रकोप (बाढी, भुकम्प, आदि) आएको खण्डमा राहत र उद्धारका कार्यहरू गाउँपालिका द्वारा समन्वय गरी गरिन्छ।

यी सेवाहरू बुढीगंगा गाउँपालिकामा बासिन्दाहरूको दैनिक जीवनमा सहजता ल्याउने र समग्र समुदायको विकासमा योगदान पुर्‍याउने उद्देश्यका साथ प्रदान गरिन्छ।

काठमाडौं । सुदूरपश्चिम प्रदेश दूध उत्पादनमा आत्मनिर्भरतातर्फ उन्मुख भए पनि उत्पादित दूधको ठूलो हिस्सा अझै औपचारिक बजार प्रणालीमा जोडिन सकेको छैन। प्रदेश दुग्ध विकास बोर्डका अनुसार सुदूरपश्चिममा वार्षिक ३ लाख ५६ हजार मेट्रिक टनभन्दा बढी दूध उत्पादन हुने गरेको छ, जसमा कैलाली र कञ्चनपुरको योगदान ५२ प्रतिशत छ।तथ्याङ्कअनुसार प्रदेशमा दैनिक

सामग्रीको तालिका