काठमाडौं । युवा, श्रम तथा रोजगारमन्त्री रामजी यादवले वर्तमान विश्वव्यापीकरणको युगमा वैदेशिक रोजगारीलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सम्भव नरहेको बताएका छन्। मंगलबार वैदेशिक रोजगार विभागको अनुगमनका क्रममा मन्त्री यादवले सरकारको प्राथमिकता वैदेशिक रोजगारी रोक्ने नभई यसलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउने रहेको स्पष्ट पारे।नेपाली श्रमिकहरू शोषणमा नपरून् र उचित पारिश्रमिक पाऊन्
सामग्रीको तालिका
वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह
वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह
वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह नेपालका चौधौँ राजा थिए, जसले १९७२ देखि २००१ सम्म शासन गरे। उनी राजा महेन्द्र शाहका सुपुत्र थिए र ईटन कलेज तथा क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयमा शिक्षा प्राप्त गरेका थिए। उनको शासनकालमा नेपालले पञ्चायती व्यवस्थाबाट बहुदलीय लोकतन्त्रमा महत्वपूर्ण रूपान्तरण देख्यो। तर, २००१ मा भएको दरबार हत्याकाण्डले उनको जीवनको असमय अन्त्य गर्यो र नेपालको राजनीतिक इतिहासमा ठूलो प्रभाव पार्यो।
जन्म र पारिवारिक पृष्ठभूमि
वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह नेपालको चौधौँ राजा थिए, जसले लगभग तीन दशक लामो शासनकाल बिताए। उनको जन्म वि.सं. २००७ माघ १२ गते (सन् १९५१ जनवरी २८) मा काठमाडौं दरबारमा भयो। उनी राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह र रानी अज्ञातेश्वरीका सुपुत्र थिए। शाह वंश नेपालको ऐतिहासिक र राजनैतिक परम्पराको साक्षी रहिआएको एउटा प्रमुख राजपरिवार हो, जसले लामो समयसम्म नेपालको शासन चलाएको छ।
वीरेन्द्र शाहको परिवार नेपालको राजनीतिक इतिहासमा सदैव एउटा महत्वपूर्ण स्थानमा रहेको छ। उनका पिता महेन्द्र शाहले आधुनिक नेपालको रूपरेखा तयार पार्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। महेन्द्र शाहले १९५९ मा संविधान जारी गरी पहिलो संसदीय चुनाव सम्पन्न गराए, तर १९६० मा पञ्चायती व्यवस्था लागू गरी सबै राजनीतिक दलहरूलाई प्रतिबन्धित गराए। यसले नेपालको राजनीतिक आन्दोलनलाई नयाँ मोड दियो र देश एक एकराज्य व्यवस्थामा प्रवेश गर्यो। वीरेन्द्र शाहको बाल्यकाल र युवावस्था यस राजनीतिक पृष्ठभूमिमा गुज्रियो।
बाल्यकालमा उनी शाही परिवारको परम्परागत संस्कार र व्यवस्थामा हुर्किए। शाही परिवारमा शिक्षा, परम्परा, धार्मिक क्रियाकलाप र सामाजिक दायित्वहरूलाई अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। यसैले, वीरेन्द्रलाई बाल्यकालदेखि नै नेतृत्वको गुण र राजपरिवारको जिम्मेवारीमा प्रशिक्षण दिइयो।
शिक्षा र युवावस्था
वीरेन्द्र शाहको शिक्षा नेपालको शाही परम्परामा मात्र सीमित थिएन। उनले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा नेपालमै प्राप्त गरेपछि, उच्च शिक्षा हासिल गर्न विदेशको बाटो समाते। उनी बेलायत गएर प्रसिद्ध ईटन कलेजमा भर्ना भए, जुन विश्वकै प्रतिष्ठित शैक्षिक संस्थानहरू मध्ये एक हो। त्यहाँबाट उनले आधुनिक शिक्षा र नेतृत्वका कौशलहरू सिके। त्यसपछि उनले क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरे, जहाँ उनको विश्वदृष्टिकोण फराकिलो बन्यो र अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा पनि सजगता विकास भयो।
विदेशमा बसेर अध्ययन गर्दा पनि उनी आफ्नो मातृभूमि नेपाल र नेपाली संस्कृतिको प्रति सधैं गहिरो माया राख्थे। युवावस्थामा उनी नेपालको सामाजिक र राजनीतिक परिवेशलाई बुझ्न आतुर थिए। उनी नेपालको विकास र सुधारमा आफ्नो योगदान दिन तयार थिए। विदेशी शिक्षाले उनलाई आधुनिक राजनीतिक प्रणाली, व्यवस्थापन र प्रबन्धनका नयाँ विचारहरू सिकायो, जसलाई उनले भविष्यमा नेपालमा लागू गर्ने प्रयास गरे।
युवावस्थामा उनी व्यक्तिगत रूपमा पनि निकै सक्रिय र विचारशील व्यक्ति थिए। उनी राजनीतिमा परिवर्तनको आवश्यक्ता महसुस गर्थे र देशको भलाइको लागि नयाँ सोच र नेतृत्व प्रदान गर्न इच्छुक थिए।
गद्दी आरोहण र प्रारम्भिक शासनकाल
१९७२ मा राजा महेन्द्र शाहको अकस्मात निधन भएपछि, वीरेन्द्र शाहले नेपालको राजा पद सम्हाले। यो काल खण्ड नेपालमा पञ्चायती व्यवस्थाको युग थियो। यो व्यवस्था राजा केन्द्रित थियो र राजनीतिक दलहरू निषेधित थिए। राजा देशको सर्वोच्च शक्ति थिए र शासन व्यवस्थामा सशक्त भूमिका निर्वाह गर्थे।
राजा वीरेन्द्रले गद्दी सम्हालेपछि देशको आन्तरिक स्थिरता कायम गर्न महत्वपूर्ण कदम चाल्न थाले। उनले राष्ट्रिय एकता र समृद्धिका लागि विभिन्न योजनाहरू ल्याए। नेपाल त्यो समय कृषि प्रधान देश थियो र विकासका धेरै सम्भावना हराउँदै थिए। उनले शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार र आर्थिक क्षेत्रमा सुधारका प्रयास गरे।
उनको शासनकालमा देशमा केही हदसम्म विकास भयो र शान्ति कायम राख्न प्रयास गरियो। सामाजिक संरचना भने परम्परागत नै थियो, तर वीरेन्द्रले नयाँ युगका आवश्यकताहरूलाई पनि बुझ्न थाले। उनले नेपाललाई आधुनिक बनाउने चाहना राखे तर राजनीतिक परिस्थितिले उनलाई सीमित बनायो।
लोकतान्त्रिक सुधारहरू र राजनीतिक घटनाक्रम
वीरेन्द्र शाहको शासनकालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटना १९९० सालको जनआन्दोलन थियो। यस आन्दोलनले नेपालको पञ्चायती व्यवस्थालाई अन्त्य गर्यो र बहुदलीय लोकतन्त्र पुनर्स्थापित गर्यो। यस आन्दोलनमा विभिन्न राजनीतिक दलहरू, विद्यार्थी, जनसमूह र बुद्धिजीवीहरूले सक्रिय भूमिका निर्वाह गरे।
जनआन्दोलनले राजा वीरेन्द्रलाई बहुदलीय व्यवस्थालाई स्वीकार गर्न बाध्य बनायो। उनले संविधानमा सुधारको प्रक्रिया सुरु गरे र लोकतान्त्रिक व्यवस्थालाई मान्यता दिए। यो परिवर्तन नेपालका लागि नयाँ राजनीतिक युगको शुरुवात थियो, जहाँ जनताले आफ्ना प्रतिनिधिहरूलाई स्वतन्त्र रूपमा चुनाव गर्न पाए।
यो कालखण्डमा राजाले राष्ट्रिय एकता र लोकतन्त्रलाई सुदृढ पार्ने प्रयास गरे। उनले विभिन्न जाति, धर्म, भाषा र क्षेत्रीय समूहहरूबीचको दूरी घटाउन र सहअस्तित्व कायम गर्न कोशिश गर्यो। नेपाल बहुजातीय र बहुभाषिक देश भएकाले राष्ट्रिय एकताको संरक्षण आवश्यक थियो। वीरेन्द्र शाहले संविधानसभाको पुनर्स्थापना गरेर राजनीतिक प्रणालीलाई समावेशी बनाउन पहल गरे।
राष्ट्रिय एकता र शान्ति प्रयासहरू
वीरेन्द्र शाहले राष्ट्रिय एकता र शान्ति कायम राख्न ठूलो महत्व दिएका थिए। नेपाल बहुजातीय, बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक देश हो जसले विभिन्न समूहहरूलाई समेट्न सक्ने नेतृत्व आवश्यक थियो।
उनले विभिन्न जातीय र धार्मिक समूहहरूबीचको सहकार्यलाई प्रोत्साहन गर्यो र राष्ट्रिय पहिचान सुदृढ पार्न चाहन्थे। सामाजिक समावेशीकरण र न्याय सुनिश्चित गर्न उनले विभिन्न क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूसँग संवाद गरे। शान्ति प्रक्रियामा उनले आन्तरिक द्वन्द्वका कारणहरू समाधान गर्ने प्रयास गर्यो।
तर, राजनीतिक अस्थिरता र विद्रोही गतिविधिहरूले यी प्रयासहरूलाई पूर्ण रूपमा सफल हुन दिइएन। देशमा बढ्दो विद्रोह र द्वन्द्वले सामाजिक शान्तिलाई चुनौती दियो। वीरेन्द्र शाहले यस अवस्थालाई सुधार गर्ने उद्देश्यले सुरक्षा र विकासको समन्वय गर्न खोजे।
दरबार हत्याकाण्ड र त्यसको प्रभाव
जेठ १९ गते भएको दरबार हत्याकाण्ड नेपालको आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो दुःखद घटना हो। यस घटनामा राजा वीरेन्द्र शाह सहित उनका परिवारका धेरै सदस्यहरू मारिए। उक्त घटनाले नेपालमा राजनीतिक अस्थिरता निम्त्यायो र शाही परिवारमा ठूलो संकट ल्यायो।
दरबार हत्याकाण्डपछि वीरेन्द्र शाहको शासनकालको अन्त्य भयो। उनको निधनपछि उनका छोरा, दीपेन्द्र शाह, राजा भए, तर त्यो शासनकाल पनि राजनीतिक संघर्ष र तनावले भरिएको थियो। यस घटनाले नेपाली जनतामा शाही परिवारप्रति असन्तोष बढायो र नेपालमा नयाँ राजनीतिक आन्दोलनहरूलाई उक्सायो।
दरबार हत्याकाण्डले नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा ठूलै परिवर्तन ल्यायो। शाही परिवारको राजनीतिक शक्ति क्रमशः कमजोर हुँदै गयो र लोकतान्त्रिक आन्दोलनहरू तीव्र भए। अन्ततः, यस घटनाको परिणामस्वरूप नेपालले संघीय लोकतान्त्रिक गणराज्य बन्ने बाटो समाते।
निजी जीवन र परिवार
वीरेन्द्र शाहको विवाह रानी ऐश्वर्यसँग भएको थियो। रानी ऐश्वर्य पनि नेपालको प्रसिद्ध शाही व्यक्तित्व थिइन्। उनीहरूको एक छोरा थियो, दविन्द्र शाह, जसले पछि सिंहासन सम्हाले।
वीरेन्द्र शाहको व्यक्तिगत जीवन राजकीय जिम्मेवारी र राजनीतिक दबाबले भरिएको थियो। उनी आफ्नो परिवार र देशको हितमा सदैव कटिबद्ध थिए। यद्यपि राजनीतिक अस्थिरता र आन्तरिक विवादहरूले उनको निजी जीवनमा तनाव ल्यायो।
रानी ऐश्वर्य पनि दरबार हत्याकाण्डमा मारिएकी थिइन्, जसले शाही परिवारको विखण्डनलाई अझ गहिरो बनायो।
शासनकालको अन्त्य र त्यसपछिको राजनीतिक अवस्था
वीरेन्द्र शाहको असमय मृत्युले नेपालमा शाही परिवारको राजनीतिक प्रभुत्व कमजोर बनायो। त्यसपछि लोकतान्त्रिक आन्दोलनहरू तीव्र भए र २००८ मा नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणराज्य घोषणा गर्यो।
यो नयाँ युगमा शाही परिवारले आफ्नो राजकीय अधिकार गुमायो र देशले लोकतन्त्रतर्फ कदम बढायो। वीरेन्द्र शाहको शासनकालको अन्त्यले नेपालमा राजनीतिक परिवर्तनको ढोका खोल्यो र नयाँ राजनीतिक संरचनाको विकास भयो।
समग्र मूल्यांकन र नेपालको इतिहासमा स्थान
वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह नेपालको इतिहासका एक महत्वपूर्ण राजा थिए। उनले लामो समय शासन गरी देशमा राजनीतिक सुधार र सामाजिक स्थायित्वका लागि प्रयास गरे। उनको शासनकालले नेपालको राजनीतिक प्रणालीलाई पञ्चायती व्यवस्थाबाट बहुदलीय लोकतन्त्रतर्फ लैजान महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
तर, दरबार हत्याकाण्डले उनको शासनकालको अन्त्य गर्यो र नेपालमा ठूलो राजनीतिक संकट ल्यायो। यी घटनाहरूले उनको शासनकाललाई विवादास्पद बनाएको छ।
उनले देखाएको नेतृत्व र देशको विकासमा गरेको योगदानलाई नेपाल अझै पनि स्मरण गर्दछ। वीरेन्द्र शाहको शासनकाल नेपालका लागि एउटा परिवर्तनको युग थियो, जसले राष्ट्रिय एकता, लोकतन्त्र र सामाजिक स्थायित्वका पथहरू प्रशस्त गर्यो।
- ●राष्ट्रपति भवन
- ●नेपालको मानव निर्मित सबैभन्दा ठूलो
- ●जेन–जी आन्दोलन दोस्रो दिन
- ●जेन–जी आन्दोलन “नेपो किड”
- ●निर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●मदन शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●शंकर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●रुद्र शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●पद्म शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा
- ●कृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणा
- ●किरण शम्शेर जङ्गबहादुर राणा
- ●केसर शमशेर जङ्गबहादुर राणा
- ●जीत जङ्ग राणा
- ●जगतजङ्ग कुँवर राणा
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
मुख्य समाचार
Loading footer...