भीम रावल

भीम रावल

भीम रावल नेपालका एक वरिष्ठ राजनीतिज्ञ हुन् जसले विभिन्न समयमा उपप्रधानमन्त्री, गृहमन्त्री, रक्षा मन्त्री र संस्कृति, पर्यटन तथा विज्ञान मन्त्रालयको नेतृत्व गरेका छन्। उनी नेकपा (एमाले) भित्रको दक्षिणपन्थी राष्ट्रियतावादी धाराका प्रभावशाली नेता थिए। १९५६ मा अछाममा जन्मिएका रावलले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट उच्च शिक्षा प्राप्त गरेका हुन्। पार्टीभित्र अध्यक्ष पदको प्रतिस्पर्धामा हारपछि उनी २०२४ मा पार्टीबाट निष्कासित भई स्वतन्त्र राजनीतिक जीवनमा छन्। उनकी राजनीतिक यात्रा विवाद र योगदानले भरिपूर्ण छ।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

भीम बहादुर रावलको जन्म सन् १९५६ जुलाई १९ तारिखका दिन सुदूरपश्चिम नेपालको अछाम जिल्लामा भएको थियो। अछाम नेपालको भौगोलिक रूपले विकट र सामाजिक–आर्थिक रूपमा पछाडि परेको क्षेत्र मानिन्छ, जहाँबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उदाउनु आफैँमा चुनौतिपूर्ण कार्य हो। रावलको परिवार सामान्य मध्यमवर्गीय पृष्ठभूमिको थियो, जसले शिक्षाको महत्त्वलाई आत्मसात् गरेको देखिन्छ। उनका बुबा मोती सिंह रावल र आमा धन शोभा रावलले उनलाई अनुशासन र परिश्रममा आधारित जीवनशैली सिकाए।

उनले प्रारम्भिक शिक्षा अछाममै लिएका थिए, जहाँ सीमित शैक्षिक अवसरहरूका बाबजुद उनले असाधारण प्रगति गरेका थिए। बाल्यकालदेखि नै पढाइप्रति रुचि राख्ने भीम रावल गाउँमै अब्बल छात्रका रूपमा चिनिन्थे। त्यहाँबाट उनले आफ्नो शैक्षिक यात्रा अगाडि बढाउँदै राजधानी काठमाडौं स्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय पुगे। राजधानीको जीवन, प्रतिस्पर्धी वातावरण र शैक्षिक अवसरहरूले उनलाई अझ व्यापक सोचका साथ राष्ट्रिय स्तरमा काम गर्ने प्रेरणा दियो।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट उनले कानूनमा स्नातक (LLB) तथा राजनीति शास्त्रमा स्नातकोत्तर (MA) अध्ययन पूरा गरे। यो चरणमा उनी कानुनी तथा राजनीतिक प्रश्नहरूमा गहिरो चासो राख्थे र विद्यार्थी राजनीतिमा पनि सिमित रूपमै संलग्न भएका थिए। यिनै आधारले पछि उनी राजनीतिमा सक्रिय संलग्नताको दिशामा अग्रसर भए। उनलाई शैक्षिक सफलताले न केवल ज्ञानको गहिराइ दियो, बरु राजनीतिक चेतनाको बृहत् आधार पनि तयार गरिदियो।

शिक्षाको क्षेत्रमा अझ गहिराइसम्म जान उनले आफ्नो शैक्षिक यात्रा थाँमेनन्। उनले “नेपालमा राजनीतिक हिंसा र माओवादी विद्रोह” भन्ने विषयमा विद्यावारिधि (PhD) पनि हासिल गरे। यो अनुसन्धानले नेपालको संक्रमणकालीन राजनीति र द्वन्द्व समाधान प्रक्रियामा उनको दृष्टिकोण प्रष्ट गर्‍यो। साथै, १९८० को दशकमा नेपाल बार एसोसिएसनसँग आबद्ध भई उनले कानुनी चेतना अभिवृद्धिमा महत्वपूर्ण योगदान दिए, जसले उनको बहुआयामिक सामाजिक भूमिकाको संकेत गर्छ।

प्रारम्भिक राजनीतिक यात्रा

भीम रावलको राजनीतिक यात्रा १९९० को दशकमा प्रारम्भ भएको मानिन्छ। बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनर्स्थापनापछि उनी झलनाथ खनालको सल्लाहकारको रूपमा राजनीतिमा प्रवेश गरे। यो भूमिकामा रहँदा उनले तत्कालीन पार्टी नेतृत्वसँग काम गर्ने अवसर पाए र पार्टी संगठन तथा नीति निर्माण प्रक्रियामा सिक्ने अवसर प्राप्त गरे। उनले पार्टीको वैचारिक संरचना र सांगठनिक रणनीतिहरूमा नजिकबाट सघाउने मौका पाए।

यसपछि उनले माधवकुमार नेपालको नजिक पुग्दै एमालेभित्र अझ सशक्त स्थान बनाउँदै लगे। उनको सांगठनिक क्षमताले पार्टीभित्र उनलाई स्थापित नेताको रूपमा चिनाउन थाल्यो। सन् १९९४ को निर्वाचनमा उनले अछाम–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा जित हात पारे, जसले उनको राजनीतिक यात्रामा ठूलो मोड ल्यायो। त्यो समय एमालेको लोकप्रियता उच्च बिन्दुमा रहेको थियो, र रावल त्यस लहरका उदीयमान अनुहारमध्ये एक थिए।

निर्वाचित भएपछि उनले वाणिज्य, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयको राज्य मन्त्रीको जिम्मेवारी पाए। उनले छोटो कार्यकालमै पर्यटन प्रवर्द्धन र हवाइ सेवा विस्तारका क्षेत्रमा केही ठोस कदमहरू चाल्ने प्रयास गरे। उनले व्यापारिक नीति सुधार, पर्यटन प्रवर्द्धन र उड्डयन क्षेत्रको सुधारलाई प्राथमिकता दिए। यद्यपि उनको कार्यकाल छोटो भए पनि उनले आफैंलाई सक्षम प्रशासकको रूपमा स्थापित गर्न सके।

१९९८ मा उनलाई पुनः मन्त्री पदमा नियुक्त गरियो। यसपटक उनले संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रीसँगै विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयको जिम्मा पनि सम्हाले। उनको यो दोहोरो भूमिकाले उनको बहुआयामिक क्षमता र नेतृत्वदक्षता झल्काउँछ। विशेषतः प्रविधि विकास, हवाई पूर्वाधार सुधार तथा सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा उनले सक्रियता देखाएका थिए, जसले उनलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा गम्भीर नेताका रूपमा उभ्यायो।

उच्च पदस्थ जिम्मेवारी र भूमिका

भीम रावल सन् २००८ मा सम्पन्न संविधानसभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्ष त नभई समानुपातिक प्रतिनिधिका रूपमा सभासद् बने। यस अवधिमा उनले नेपालको संक्रमणकालीन संविधान निर्माण प्रक्रियामा आफ्नो विचार र प्रभाव प्रस्तुत गरे। संविधानको प्रारम्भिक मस्यौदामा राष्ट्रिय एकता, राजनीतिक स्थायित्व, समावेशिता र कानुनी अधिकारको पक्षमा आवाज उठाएका उनी विधिवत् नेतृत्वको हिमायती नेता थिए।

दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा उनले पुनः अछाम–१ बाट प्रत्यक्ष जित हासिल गरे, जसले जनस्तरमा उनको प्रभाव कायमै रहेको पुष्टि गर्‍यो। २००९ देखि २०११ सम्म उनले माधवकुमार नेपालको मन्त्रिमण्डलमा गृहमन्त्रीको रूपमा सेवा दिए। सो कार्यकालमा उनले आन्तरिक सुरक्षा, प्रशासनिक सुधार र नागरिक सुरक्षाको सवालमा बलियो उपस्थिति जनाए। माओवादी शान्ति प्रक्रियासँगको समन्वय र विभिन्न आन्दोलनहरूको नियन्त्रणमा उनले कूटनीतिक र प्रशासनिक संयोजनको प्रयोग गरे।

२०१५ को नोभेम्बरमा केपी शर्मा ओलीको पहिलो मन्त्रिमण्डलमा उनी उपप्रधानमन्त्री तथा रक्षा मन्त्रीको रूपमा नियुक्त भए। यो कार्यकाल नेपालको राष्ट्रिय सुरक्षाको दृष्टिले संवेदनशील समय थियो—भारतले लगाएको नाकाबन्दी, संविधान जारीपछिको असन्तोष, र राष्ट्रभक्तिप्रति जनस्तरको अपेक्षा निकै उच्च थियो। रावलले रक्षा नीतिमा स्वदेशी प्राथमिकता, सेना सुदृढीकरण र रणनीतिक साझेदारीमा संयमित र विद्वतापूर्ण दृष्टिकोण प्रस्तुत गरे।

उनले विभिन्न सुरक्षा मामिलाहरूमा संसदमा दृढ र तथ्यपरक धारणा राखे, जसले उनलाई ‘राष्ट्रिय स्वाभिमानको पक्षधर’ नेताको रूपमा प्रस्तुत गर्‍यो। सशस्त्र प्रहरी, नेपाली सेना र राष्ट्रिय अनुसन्धानका एजेन्सीहरूबीच समन्वय बढाउन उनले महत्त्वपूर्ण पहल गरे। उनको संयमित, परिपक्व र राष्ट्रवादी दृष्टिकोणले उनलाई उच्च तहमा प्रभावशाली नेताको रूपमा उभ्याएको थियो।

पार्टीभित्रको भूमिका र अध्यक्ष पदको प्रतिस्पर्धा

नेकपा (एमाले) भित्र भीम बहादुर रावलले दक्षिणपन्थी र राष्ट्रवादी धाराको प्रतिनिधित्व गरेका थिए। पार्टीको संगठन विभागको नेतृत्व गर्दै उनले पार्टीलाई स्थायित्व र अनुशासन दिने कार्यमा महत्वपूर्ण भूमिका खेले। पार्टी भित्र उनको प्रभाव र लोकप्रियता विशेषगरी संगठनात्मक पक्षमा बलियो थियो। उनी एमालेको संरचना सुदृढ पार्न र नयाँ नेतृत्वलाई तयार पार्न अग्रसर थिए।

२०१७ को संसदीय निर्वाचनमा उनले अछाम–१ क्षेत्रबाट सहज जित हासिल गरे। यस जितले उनको राजनीतिक प्रभावलाई अझ मजबुत बनायो र पार्टीभित्र वरिष्ठ नेताका रूपमा मान्यता दिलायो। उनले चुनाव अभियानमा ग्रामीण विकास, सामाजिक न्याय र शान्ति प्रक्रिया सफल पार्ने विषयमा जोड दिएका थिए। यसले उनको जनसमर्थनमा उल्लेखनीय वृद्धि गर्‍यो।

तर २०२१ मा भएको नेकपा (एमाले) को १०औं महाधिवेशनमा अध्यक्ष पदको प्रतिस्पर्धा गर्दा उनको स्थिति कमजोर देखियो। उनले पार्टी अध्यक्ष पदमा प्रतिस्पर्धा गरे तर मात्र १०% मत पाए, जसले उनको पार्टीभित्रको लोकप्रियतामा कमी आएको संकेत दियो। केपी शर्मा ओलीको नेतृत्वलाई चुनौती दिन नसक्दा उनको राजनैतिक भविष्य अनिश्चित भयो।

यो हारपछि उनको पार्टीभित्रको प्रभाव घट्दै गयो र राजनीतिक अस्थिरता बढ्न थाल्यो। अन्ततः २०२४ मा नेकपा (एमाले) बाट उनको निष्कासन भयो। यो घटनाले उनलाई स्वतन्त्र राजनीतिमा फर्कायो र उनको राजनीतिक करियरमा नयाँ मोड ल्यायो। अहिले उनी कुनै पार्टीसँग आबद्ध नभई स्वतन्त्र रूपमै राजनीति गरिरहेका छन्।

विवादहरू र एमसीसी सम्बन्धी आलोचना

भीम रावल नेपालको मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन (एमसीसी) परियोजनाका तीव्र आलोचक हुन्। उनले यस परियोजनालाई नेपालको सार्वभौमिकता र स्वाधीनतामाथि आघात भएको ठानेर विरोध जनाए। उनको मतमा, एमसीसी सम्झौता नेपालको आन्तरिक मामिलामा अनावश्यक हस्तक्षेपको बाटो खोल्ने खतरा बोकेको थियो।

तर केही समयपछि सार्वजनिक मिडिया र स्रोतहरूमा उनी पनि एमसीसी कार्यान्वयनमा सहमतिपूर्ण भूमिका खेल्ने पाँच उपप्रधानमन्त्रीमध्ये एक भएको आरोप लाग्यो। यो आरोपले उनको विरोधीहरूले उनलाई विरोधको नेतृत्वकर्ता नभई सडक पछाडि सहमति जुटाउने व्यक्ति भनेर चित्रण गरे। विजयकुमार गच्छदार, सीपी मैनाली, कमल थापा र टोपबहादुर रायमाझीसँगै उनको नाम जोडियो।

२०१४ मा उनले ओली समर्थकहरूबाट एक कार्यक्रममा आक्रमणको शिकार भएका थिए। यो आक्रमण सेती–काठमाडौं सम्पर्क समितिको बैठकका क्रममा भएको थियो। यसले राजनीतिक असहिष्णुता र पार्टीभित्रको द्वन्द्वलाई उजागर गर्‍यो। उनको घाइते हुने घटना नेपाली राजनीतिक वृत्तमा लामो समयसम्म चर्चित रह्यो।

यी विवादहरूले उनको छवि र राजनीतिक यात्रामा चुनौती थपे। यद्यपि उनले पार्टी र सरकारभित्र जटिल सन्धी र समझदारीमा संलग्न भई राजनीतिक उतारचढावहरू सामना गरेका छन्। उनको विरोध र सहभागिता बीचको द्विविधाले उनको राजनीतिक चरित्रलाई अझ जटिल बनाएको छ।

सांसदबाट राजीनामा र राजनीतिक विश्राम

१८ जुलाई २०२१ मा भीम रावलले प्रतिनिधिसभा सदस्यको पदबाट राजीनामा दिए। उनले सक्रिय राजनीति परित्याग गर्ने निर्णय घोषणा गरे। यो निर्णय एमालेभित्र अध्यक्ष पद हारको गम्भीर प्रभाव र पार्टी भित्र बढ्दो असन्तुष्टिका बीचमा आएको थियो। राजीनामाले राजनीतिक क्षितिजमा ठूलो तरङ्ग ल्यायो।

उनको राजीनामाले एमाले भित्र वैचारिक विभाजन र नेतृत्‍व संकटलाई अझ जटिल बनायो। धेरै विश्लेषकहरूले यसलाई पार्टीको एक पक्षीय नेतृत्व प्रणालीविरुद्ध जनाइएको विरोधको संकेतका रूपमा व्याख्या गरे। राजनीतिक रूपमा कमजोर भएपछि रावलले स्थायी रूपमा पार्टीबाट अलग हुने संकेत गरेका थिए।

तर यद्यपि उनले राजीनामा दिए पनि केही सार्वजनिक तथा पार्टीगत कार्यक्रममा उपस्थिति जनाउने गरेको पाइयो। यसले उनको राजनीतिक जीवन पूर्णरूपमा समाप्त भएको संकेत नदिएको बुझ्न सकिन्छ। उनी अझै पनि राजनीतिक प्रक्रिया र राष्ट्रिय मामिलामा सल्लाहकारको भूमिकामा संलग्न रहेको देखिन्छ।

उनको राजीनामापछि उनको राजनीतिक भविष्य अनिश्चित देखिए पनि उनी आफ्नो अनुभव र ज्ञानले राष्ट्रिय हितमा योगदान दिने आशा अझै कायम छ। उनी राजनीतिक विश्राममा भए पनि भविष्यमा कुनै नयाँ राजनीतिक भूमिका लिन सक्ने सम्भावना खुल्ला छ।

व्यक्तिगत जीवन र योगदान

भीम रावल विवाहित छन् र उनको श्रीमतीको नाम सङ्गीता रावल हो। दम्पतीका दुई छोराहरू छन्। पारिवारिक जीवनमा उनी पारम्परिक र सरल जीवनशैली अपनाउने व्यक्ति हुन्। परिवारप्रति उनी सदैव समर्पित र जिम्मेवार देखिएका छन्। उनका छोरा–छोरीहरू शिक्षा र पेशागत क्षेत्रमा सक्रिय छन्।

व्यक्तिगत रूपमा उनी अध्ययनशील, गम्भीर स्वभावका व्यक्ति हुन्। लेखन र अनुसन्धानमा उनको विशेष रुचि छ। आफ्नो पीएचडी अनुसन्धानमार्फत उनले नेपालको राजनीतिक हिंसा, द्वन्द्व र शान्ति प्रक्रियामा गहिरो अध्ययन गरेका छन्। यसले उनलाई केवल राजनीतिज्ञ नभई एक विचारकको रूपमा पनि स्थापित गरेको छ।

उनको योगदानलाई कानुनी चेतना अभिवृद्धि, राष्ट्रियताको संरक्षण, र राजनीतिक स्थायित्वमा पर्ने प्रभावका रुपमा हेर्ने गरिन्छ। संसदमा उनले प्रखर बहसमार्फत पार्टी र सरकारका नीतिहरूमा सुधार ल्याउन खोजेका छन्। यद्यपि पार्टीबाट निष्कासन भएपछि उनको राजनीतिक प्रभाव घटेको भए पनि उनको अनुभव र विचार राष्ट्रिय राजनीति र सामाजिक चर्चामा सधैं मूल्यवान रहन्छ।

२०८२ निर्वाचनको अन्तिम मत परिणाम

अछाम निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १मा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको अन्तिम मत परिणामले निकै प्रतिस्पर्धात्मक अवस्था देखाएको छ। यहाँ प्रमुख दलहरूबीच कडा भिडन्त भएको देखिन्छ, जहाँ मतान्तर धेरै ठूलो नभए पनि अन्तिम नतिजाले स्पष्ट विजेता तय गरेको छ। मतदाताको सहभागिता र रुचि हेर्दा यस क्षेत्रमा राजनीतिक चासो उच्च रहेको अनुमान गर्न सकिन्छ।

नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका उम्मेदवार भीम बहादुर रावल ले १०,२३३ मत प्राप्त गर्दै दोस्रो स्थान हासिल गरेका छन्। उनले कुल सदर मतको करिब ३३.७२% मत पाएका छन्, जुन बलियो प्रतिस्पर्धाको संकेत हो। यद्यपि, थोरै मतान्तरले गर्दा उनी विजयी हुन सकेनन्। उनको मत परिणामले अछाम क्षेत्रमा अझै पनि उनको व्यक्तिगत प्रभाव र राजनीतिक आधार मजबुत रहेको देखाउँछ।

काठमाडौं । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आज देशका विभिन्न जिल्लाबाट बग्ने साना नदीमा आकस्मिक बाढी (फ्ल्यास फ्लड) को मध्यम जोखिम रहने भएकाले नदी तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ ।झापा, उदयपुर, मकवानपुर, गोरखा, लमजुङ, जाजरकोट, दैलेख, कालीकोट, डोटी, डडेलधुरा र बैतडी तथा आसपासका जिल्लाबाट बग्ने साना नदीको

सामग्रीको तालिका