बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणा
बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणाको जन्म सन् १८९२ मा काठमाडौं, नेपालमा भएको थियो। उनी शक्तिशाली राणा परिवारका सन्तान थिए, जसले नेपालमा लामो समयसम्म शासन गरेको थियो। उनको जन्म तत्कालीन नेपालको राजनीतिक र सामाजिक परिवेशलाई निर्धारण गर्ने परिवारमा भएकोले, उनको भविष्य बाल्यकालदेखि नै अभिजात वर्गको वातावरणमा घुलमिल भएको थियो। उनका पिता प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा थिए, जसले नेपालमा राणाशासनलाई अझ सुदृढ बनाए। उनकी माता पद्मा कुमारी प्रतिष्ठित घरानाकी महिला थिइन्। यो पारिवारिक पृष्ठभूमिले बहादुर शमशेरलाई केवल राजनीतिक हैसियत मात्र होइन, सामाजिक सम्मान र अवसर पनि प्रदान गर्यो। बाल्यकालमा उनी उच्चस्तरीय शिक्षा र प्रशिक्षणबाट प्रभावित भए। त्यतिबेलाको शिक्षा प्रणालीमा पश्चिमी प्रभाव आउन थालेको थियो, र राणा परिवारका सदस्यले विशेषाधिकार प्राप्त विद्यालय र गुरुहरूबाट अध्ययन गर्ने अवसर पाउँथे। यसरी, बहादुर शमशेरको बाल्यकाल राजनीतिक, सामाजिक र शैक्षिक दृष्टिले विशेष रह्यो।
सन् १९३४ मा बहादुर शमशेरलाई बेलायतका लागि नेपालको पहिलो राजदूतको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। यो निर्णय उनका पिता प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरको पहलमा भएको हो। यस नियुक्तिले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक संरचनामा औपचारिक प्रवेश गराएको ऐतिहासिक महत्त्व राख्छ।
यसअघि नेपाल र बेलायतबीच सम्बन्ध भए पनि औपचारिक दूतावास स्थापनाको पहल भएको थिएन। भारतमा ब्रिटिश राजको उपस्थितिका कारण नेपाल र बेलायतबीच सम्पर्क रहन्थ्यो, तर प्रत्यक्ष रूपमा लण्डनमा नेपाली प्रतिनिधि हुनु ठूलो उपलब्धि थियो। यसले नेपाललाई स्वतन्त्र पहिचानका साथ प्रस्तुत गर्न सहज बनायो।
यस नियुक्तिबाट बहादुर शमशेरलाई ठूलो जिम्मेवारी प्राप्त भयो। उनलाई केवल पारिवारिक पृष्ठभूमिले मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक क्षमता र व्यवहारिक ज्ञानले पनि समर्थन गर्यो। यसरी उनले नेपालको पहिलो आधिकारिक कूटनीतिक प्रतिनिधित्व प्रारम्भ गरे।
१९३४ देखि १९३६ सम्म बहादुर शमशेरले बेलायतमा राजदूतको रूपमा सेवा गरे। यस अवधिमा उनले नेपाललाई ब्रिटिश दरबारमा प्रस्तुत गर्न, नेपाल–बेलायत सम्बन्धलाई सुदृढ पार्न, र विभिन्न सांस्कृतिक तथा सैनिक सहकार्यलाई प्रवर्द्धन गर्न भूमिका खेले।
उनले बेलायतमा बस्दा नेपालका हितलाई प्राथमिकतामा राखी कार्य गरे। ब्रिटिश सरकार र राजपरिवारसँग सम्बन्ध प्रगाढ बनाउन उनले कूटनीतिक भोज, बैठक र समारोहमा सक्रिय सहभागिता जनाए। यसरी नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सम्मान दिलाउने काम उनले गरे।
सन् १९३६ मा उनको कार्यकाल सकियो र उनलाई कृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणाले प्रतिस्थापन गरे। यद्यपि उनको छोटो कार्यकाल भए पनि, नेपाल–बेलायत कूटनीतिक सम्बन्धको जग बसाल्ने श्रेय बहादुर शमशेरलाई नै जान्छ।
व्यक्तिगत जीवनमा बहादुर शमशेर सुखी पारिवारिक व्यक्ति थिए। उनले आफ्नो परिवारलाई पनि राष्ट्रिय सेवामा योगदान गर्न उत्प्रेरित गरे। उनका छोरा नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा नेपाल प्रहरीका दोस्रो प्रहरी महानिरीक्षक (Inspector General of Police) बने।
यसरी उनका सन्तानले पनि देशको प्रशासनिक तथा सुरक्षा क्षेत्रमा योगदान पुर्याए। यो तथ्यले प्रमाणित गर्छ कि राणा परिवारको प्रभाव केवल राजनीतिक क्षेत्रमा मात्र नभई, राष्ट्रका अन्य महत्त्वपूर्ण संस्थानहरूमा पनि थियो।
उनको परिवारले सामाजिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा पनि प्रभाव राख्थ्यो। नेपालमा राणा घराना सामन्तीय शक्ति र प्रतिष्ठाको पर्याय मानिन्थ्यो, जसले गर्दा बहादुर शमशेरको व्यक्तिगत जीवन राज्य र समाजसँग गहिरो रूपमा जोडिएको थियो।
बहादुर शमशेरलाई "चारबुर्जा दरबार" उपहारस्वरूप दिइएको थियो। यो दरबार राणाकालीन भव्य दरबारहरूमध्ये एक थियो, जसले शक्ति र ऐश्वर्यको प्रतीकका रूपमा चिनिन्थ्यो। तर पछि उनले उक्त दरबार राजकुमार बसुन्धरालाई बिक्री गरे।
उनले जीवनको उत्तरार्धमा काठमाडौंको बहादुर भवनमा बसोबास गरे। यही भवनमा उनले आफ्नो परिवारसहित जीवन बिताए र अन्ततः यहीँ १९ मे १९७७ मा ८४–८५ वर्षको उमेरमा निधन भए।
उनको निधनले एउटा कूटनीतिक युगको अन्त्य भयो। तर उनको सम्पत्ति र वास्तुशिल्पीय योगदान नेपालमा आजसम्म इतिहासको स्मरणीय अंशका रूपमा रहिरहे।
बहादुर शमशेरले आफ्नो सेवाकालमा विभिन्न राष्ट्रबाट प्रतिष्ठित पदक र उपाधि प्राप्त गरे। युनाइटेड किङ्गडमबाट उनले अर्डर अफ द ब्रिटिश एम्पायर र अर्डर अफ द बाथ प्राप्त गरे।
ब्रिटिश राजबाट उनलाई नाइट ग्रान्ड कमाण्डर अफ द अर्डर अफ द स्टार अफ इन्डिया (GCSI) को उपाधि दिइयो, जसले उनको अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्वलाई अझै उच्च बनायो। त्यस्तै, उनले ब्रिटिश वार मेडल पनि पाए।
यस्तै, फ्रान्सबाट लेजिओन अफ अनर, इटालीबाट अर्डर अफ द क्राउन अफ इटाली, र नेपालबाट अर्डर अफ द स्टार अफ नेपाल तथा अर्डर अफ गोरखा दक्षिण बाहु जस्ता सम्मानहरू पाए। यी सम्मानहरूले उनको योगदानलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा मान्यता दिएको स्पष्ट हुन्छ।
बहादुर शमशेरलाई नेपालको पहिलो बेलायती राजदूतको रूपमा सधैं स्मरण गरिन्छ। उनले नेपालको कूटनीतिक इतिहासलाई नयाँ मोड दिए र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको पहिचानलाई स्थापित गरे।
उनको योगदान केवल कूटनीतिक क्षेत्रमा सीमित भएन। परिवारमार्फत उनले प्रशासनिक र सुरक्षा क्षेत्रमा पनि प्रभाव राखे। यसरी उनी बहुआयामिक योगदान दिने व्यक्तित्वका रूपमा उदाए।
आज उनको नाम नेपालको कूटनीतिक इतिहासमा प्रारम्भिक अग्रदूतका रूपमा रहेको छ। उनको जीवन र योगदानलाई सम्झिँदा नेपाल–बेलायत सम्बन्धको सुरुवाती अध्याय र राणाकालीन इतिहास उजागर हुन्छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा सामाजिक अपराधजन्य घटनाको रेखाचित्र (ग्राफ) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले दिएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ भन्दा आव २०८१/८२ मा शून्य दशमलव १४ प्रतिशतले अपराध बढेको हो।त्यस्तै, आव २०८१/८२ भन्दा आव २०८२/८३ मा एक दशमवल १५ प्रतिशतले अपराध बढेको देखिन्छ ।
