काठमाडौँ । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का संयोजक एवं पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ श्रीलंकाको पाँचदिने राजनीतिक भ्रमण सम्पन्न गरी आइतबार स्वदेश फर्किएका छन्। जुलाई १५ मा श्रीलंका प्रस्थान गरेका उनले त्यहाँ आयोजित ‘ह्यान्ड्स अफ एसिया’ अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रमुख वक्ताका रूपमा सम्बोधन गरेका थिए।भ्रमणका क्रममा प्रचण्डले श्रीलंकाको सत्तारुढ दल जनता विमुक्ति
उपेन्द्र यादव
उपेन्द्र यादव
उपेन्द्र यादव एक प्रमुख नेपाली राजनीतिज्ञ र मधेशी समुदायका नेता हुन्। उनी नेपालका प्रमुख राजनीतिक दलहरूमा एक सक्रिय सदस्यका रूपमा काम गर्दै आएका छन् र मधेशी, थारू, आदिवासी, महिला र अन्य हाशियामा रहेका वर्गहरूको अधिकारका लागि संघर्ष गर्दै आएका छन्। उपेन्द्र यादवले नेपालका सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक मुद्दाहरूमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्।
व्यक्तिगत जीवन
उपेन्द्र यादव जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल (जसपा) का अध्यक्ष हुन्। उनी नेपालका प्रमुख मधेसी नेतामध्ये एक मानिन्छन्, जसले मधेसको पहिचान, अधिकार, र संघीयताको मुद्दालाई राष्ट्रिय राजनीतिको मूल प्रवाहमा ल्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
पारिवारिक पृष्ठभूमि र बाल्यकाल
उपेन्द्र यादवको जन्म वि.सं. २०१६ सालमा सप्तरी जिल्लाको भागवतपुरमा भएको थियो। उनका पिता धनीलाल यादव र आमा फुलनीदेवी यादव थिए। उनी परिवारको कान्छा सन्तान थिए। उनका दाजु डम्बर यादव खेती-किसानीमा संलग्न थिए।
परिवार मूलतः कृषि पेशामा आधारित थियो। मधेसमा शिक्षा र अवसरहरू सीमित भएका कारण, धेरै मधेसी समुदायका परिवारहरू खेतीपातीमा निर्भर थिए। यही पारिवारिक परिवेशमा हुर्किएका उपेन्द्र यादवलाई शिक्षा हासिल गर्ने प्रेरणा परिवारबाट नै प्राप्त भयो।
बाल्यकाल र प्रारम्भिक शिक्षा
उपेन्द्र यादवको बाल्यकाल सप्तरी जिल्लाको मधुवन गाउँमा बित्यो। त्यो समय मधुवन सप्तरी जिल्लाभित्र पर्थ्यो, तर हाल पुनः संरचना भएपछि मधुवन क्षेत्र सुनसरी जिल्ला अन्तर्गत पर्ने गर्दछ।
उनले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा मधुवनको मोहन निम्न माध्यमिक विद्यालय (नि.मा.वि.) मा पूरा गरे। ग्रामीण भेगका विद्यालयहरूमा शिक्षाको गुणस्तर त्यति उच्च थिएन, तर उपेन्द्र यादवले प्रारम्भिक अध्ययनमा राम्रो प्रदर्शन गरे।
माध्यमिक शिक्षा
प्रारम्भिक शिक्षा पश्चात्, उनले माध्यमिक तहको अध्ययन निम्न विद्यालयहरूमा गरे—
- जनता माध्यमिक विद्यालय, मधुवन
- वनदहवाकट्टी हाईस्कूल, सप्तरी
त्यतिबेला मधेसी समुदायमा उच्च शिक्षाका लागि धेरै अवसरहरू उपलब्ध थिएनन्। शिक्षालाई प्राथमिकता दिने परिवारहरू सीमित थिए। तर, उपेन्द्र यादवको परिवारले शिक्षाको महत्त्व बुझेकाले उनले अध्ययनलाई निरन्तरता दिन सके।
एस.एल.सी. प्राप्ति
वि.सं. २०३२ सालमा उपेन्द्र यादवले एस.एल.सी. परीक्षा उत्तीर्ण गरे। त्यो समयमा एस.एल.सी. पास गर्नु ठूलो उपलब्धि मानिन्थ्यो, किनभने ग्रामीण भेगका विद्यार्थीहरूका लागि माध्यमिक शिक्षापछि थप अध्ययन गर्ने अवसर सीमित हुन्थ्यो।
उच्च शिक्षा यात्रा
एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेपछि उपेन्द्र यादव उच्च शिक्षाका लागि धरान गए।
धरानको हात्तीसार क्याम्पसमा अध्ययन
धरान नेपालको शैक्षिक हबमध्ये एक मानिन्छ। धरानमा रहँदा उपेन्द्र यादव हात्तीसार क्याम्पस मा भर्ना भए। त्यहाँ उनले विज्ञान संकाय रोजे र आईएस्सी (Intermediate in Science) उत्तीर्ण गरे।
धरानमा बिताएको समयले उनको बौद्धिक विकासमा ठूलो प्रभाव पार्यो। उनी राजनीतिक तथा सामाजिक परिवर्तनका विषयमा चासो राख्न थाले। मधेसी समुदायले सामना गरिरहेको विभेद र अधिकार हननका बारेमा उनी सचेत हुँदै गए।
विराटनगरमा स्नातक र स्नातकोत्तर अध्ययन
आईएस्सी पूरा गरेपछि उनले थप अध्ययनका लागि विराटनगरको महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पस मा भर्ना भए।
- स्नातक तह (Bachelor’s Degree)
- उनले स्नातक तह अध्ययन यही क्याम्पसबाट पूरा गरे।
- स्नातकोत्तर (Master’s Degree)
- उच्च शिक्षा हासिल गर्न उनले सोही क्याम्पसबाट स्नातकोत्तर (Master’s Degree) अध्ययन पनि सम्पन्न गरे।
विराटनगरमा अध्ययन गर्ने क्रममा उनी विभिन्न राजनीतिक तथा सामाजिक गतिविधिमा संलग्न भए। यसले उनलाई भविष्यमा मधेस आन्दोलनको नेतृत्व गर्न आवश्यक ज्ञान, सीप, र अनुभव दिलायो।
राजनीतिक यात्रा
उपेन्द्र यादवको राजनीतिक यात्रा विद्यार्थी जीवनबाटै सुरु भएको हो। वि.सं. २०३२ सालतिर, जब नेपालमा झापा आन्दोलन उत्कर्षमा थियो, उनी कम्युनिस्ट विचारधाराबाट प्रभावित भए। कम्युनिस्ट आन्दोलनले नेपालमा सामाजिक परिवर्तनको मुद्दालाई तीव्रता दिइरहेको थियो, जसले यादवलाई पनि आकर्षित गर्यो।
विद्यार्थी राजनीति र कम्युनिस्ट आन्दोलन
उनले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका संस्थापक पुष्पलाल श्रेष्ठको समूह अन्तर्गत रहेको अखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (अनेरास्ववियु) मा संलग्न भए। त्यतिबेला विद्यार्थी राजनीति भूमिगत रूपमा सञ्चालन भइरहेको थियो।
वि.सं. २०३५ सालमा, यादवले पुष्पलाल श्रेष्ठबाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता लिए। पार्टीको सदस्यता लिने वित्तिकै उनले भूमिगत रूपमा राजनीतिक गतिविधिहरू गर्न थाले। त्यसबेला नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टी विभाजित थियो, र अखिल नेपाल विद्यार्थी युनियन (अखिल) पनि विभाजित अवस्थामा थियो।
विद्यार्थी आन्दोलनमा संलग्न हुँदै यादव जनमत संग्रह (वि.सं. २०३७) मा पनि सक्रिय भए। नेपालमा पञ्चायती व्यवस्थाका विरुद्ध जनमत सङ्ग्रहको घोषणा भएपछि, यादवले बहुदलीय लोकतन्त्रको पक्षमा अभियान चलाए।
तर जनमत सङ्ग्रह सम्पन्न भएपछि अखिल विद्यार्थी युनियनमा विभाजन आयो। यादव प्रगतिशील विद्यार्थी युनियन मा लागे, जहाँ उनले दुई कार्यकाल उपाध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हाले।
सत्याग्रह आन्दोलन र गिरफ्तारी (वि.सं. २०४६)
वि.सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनमा, उनले नेपाली कांग्रेसद्वारा आयोजित सत्याग्रह आन्दोलनमा भाग लिए। सत्याग्रह आन्दोलन बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाको लागि गरिएको थियो।
यस आन्दोलनका क्रममा यादवलाई काठमाडौंमा गिरफ्तार गरियो। उनलाई केन्द्रीय कारागारमा एक वर्ष कैद गरियो। जेल जीवनमा उनले नेपाली कांग्रेसका नेता प्रदीप गिरी, दमननाथ ढुङ्गाना, मार्सलजुलुम शाक्य, गोपालप्रसाद भट्टराई जस्ता चर्चित नेताहरूसँग समय बिताए।
यसै बीचमा, पुष्पलाल समूहका अध्यक्ष साहाना प्रधान र मनमोहन अधिकारीको नेतृत्वमा रहेको अर्को कम्युनिस्ट गुट मिलेर नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) गठन भयो। उपेन्द्र यादव कोशी अञ्चल कमिटीमा आबद्ध भएर काम गर्न थाले। त्यहाँ भरतमोहन अधिकारी इन्चार्ज थिए।
वि.सं. २०४६ सालको आन्दोलनकै क्रममा, यादव विराटनगरमा पुनः गिरफ्तार भए। उनलाई धनकुटा कारागारमा लगियो।
प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना र एमाले प्रवेश
वि.सं. २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भएपछि यादव जेलमुक्त भए। त्यसपछि नेपालका वामपन्थी शक्तिहरू एक हुने क्रम सुरु भयो।
- नेकपा (माले) र नेकपा (मार्क्सवादी) बीच एकता भयो।
- त्यसपछि नयाँ पार्टी बनेको थियो— नेकपा (एमाले) (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)।
- यादव पनि एमालेमा आबद्ध भए।
वि.सं. २०४८ सालमा, नेकपा (एमाले) ले यादवलाई सुनसरी-४ क्षेत्रबाट प्रतिनिधिसभा सदस्यका लागि उम्मेदवार बनायो। तर उनले चुनाव जित्न सकेनन्।
तर, पार्टीले उनलाई सुनसरी र मोरङ जिल्लाको राजनीतिक संगठन विस्तारको जिम्मेवारी दियो। यस क्रममा उनले कम्युनिस्ट विचारधारालाई फैलाउने काम गरे।
राजनीतिक पार्टी
उपेन्द्र यादव हाल जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल (JSPN) का अध्यक्ष हुन्। उनले आफ्नो राजनीतिक यात्रा विभिन्न दलहरूसँग आबद्ध हुँदै अघि बढाएका छन्।
उनको प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (पुष्पलाल समूह) बाट सुरु भएको थियो। वि.सं. २०३५ सालमा, उनले पार्टीको सदस्यता लिएर औपचारिक रूपमा वामपन्थी राजनीति प्रवेश गरे। त्यसपछि, वि.सं. २०४६ सालमा, जब पुष्पलाल समूह र अन्य वामपन्थी समूहहरू मिलेर नेकपा (मार्क्सवादी) बनाए, उनी कोशी अञ्चल कमिटीमा सक्रिय भएर काम गर्न थाले।
वि.सं. २०४८ सालमा, जब नेकपा (एमाले) गठन भयो, उनलाई पार्टीले सुनसरी-४ बाट प्रतिनिधिसभा उम्मेदवार बनायो। तर, उनले चुनाव जित्न सकेनन्। एमालेभित्र रहेर उनले मधेसी समुदायको हक-अधिकारका विषयमा उठान गरे, तर पार्टीभित्र उनलाई अपेक्षित स्थान नदिइएपछि उनले एमाले छोडे।
एमाले छाडेपछि, उनी मधेस आन्दोलनतर्फ सक्रिय भए। उनले मधेसी समुदायको पहिचान, अधिकार, र समानताको मुद्दालाई अगाडि सार्दै वि.सं. २०६३ सालमा मधेसी जनअधिकार फोरम (MJF) स्थापना गरे। यस पार्टीले मधेस आन्दोलनको नेतृत्व गर्दै मधेसी जनताको हक-अधिकारको निम्ति संघर्ष गर्यो।
तर, पार्टीभित्र देखिएको मतभेदका कारण, वि.सं. २०७० सालमा उनले MJF बाट अलग भएर नयाँ मधेस केन्द्रित दल संघीय समाजवादी फोरम, नेपाल (FSFN) गठन गरे। यो दल मधेस, आदिवासी जनजाति, दलित, मुस्लिम, र सीमान्तकृत समुदायहरूको अधिकारका लागि संघर्षरत रह्यो।
वि.सं. २०७७ सालमा, मधेसी, जनजाति, र संघीयतावादी धारका विभिन्न दलहरू मिलेर जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल (JSPN) गठन गरे। पार्टी एकीकरणपछि यादव यस पार्टीका अध्यक्ष बने।
हाल, उनले जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल (JSPN) को नेतृत्व गर्दै नेपालको संघीयता, मधेस अधिकार, र समावेशी राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्।
पछिल्लो जीवन
उपेन्द्र यादव नेपाली राजनीतिमा मधेसी समुदाय, संघीयता, र समावेशीकरणका प्रमुख अभियन्ता हुन्। पछिल्ला वर्षहरूमा उनले मधेस आन्दोलनलाई निरन्तरता दिँदै विभिन्न सरकारमा सहभागिता जनाएका छन्। उनले नेपालको संविधान संशोधन, मधेसी पहिचानको सुदृढीकरण, र संघीय संरचनाको सशक्त कार्यान्वयनका लागि सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेका छन्।
मधेस आन्दोलन र सत्ता साझेदारी
वि.सं. २०६३ सालको मधेस आन्दोलन उपेन्द्र यादवको नेतृत्वमा भएको ठूलो संघर्ष थियो। यस आन्दोलनले मधेसी समुदायको पहिचान, अधिकार, र समान प्रतिनिधित्वको माग गर्दै राष्ट्रव्यापी रूपमा दबाब सिर्जना गर्यो।
- मधेसी जनअधिकार फोरम (MJF) को उदयमधेस आन्दोलनको सफलतासँगै, यादवले मधेसी समुदायको पक्षमा काम गर्ने स्वतन्त्र राजनीतिक शक्ति आवश्यक रहेको ठाने। त्यसैले, उनले मधेसी जनअधिकार फोरम (MJF) लाई संस्थागत रूपमा दलको रूपमा स्थापना गरे।
- वि.सं. २०६५ सालमा सरकारमा प्रवेशमधेस आन्दोलनको प्रभावले गर्दा सरकारसँग सम्झौता भएपछि, उपेन्द्र यादव नेपालको उपप्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्रमन्त्री बने।
- संविधान निर्माण प्रक्रिया र असहमतिनेपालको नयाँ संविधान वि.सं. २०७२ सालमा जारी भयो। तर, यादवलगायतका मधेसी नेताहरूले संविधान मधेसी समुदायको मागअनुसार नभएको भन्दै असहमति जनाए।
- संविधान संशोधनको माग गर्दै आन्दोलनसंविधान जारी भएपछि, यादव नेतृत्वमा मधेसी मोर्चाले संशोधनको माग गर्दै विभिन्न चरणमा आन्दोलनहरू गरे। नेपाल–भारत सिमानामा नाकाबन्दी जस्ता कठोर विरोध कार्यक्रमहरूसमेत सञ्चालन गरियो।
पार्टी विभाजन र पुनः एकता प्रयास
उपेन्द्र यादवको नेतृत्वमा रहेको मधेसी जनअधिकार फोरम (MJF) पछि संघीय समाजवादी फोरम, नेपाल (FSFN) मा रुपान्तरण भयो।
- वि.सं. २०७७ सालमा, नयाँ शक्ति नेपालसँग एकीकरण
- उनले बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको नयाँ शक्ति नेपाल सँग मिलेर जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल (JSPN) गठन गरे।
- JSPN गठनपछि, यादव अध्यक्ष बने र बाबुराम भट्टराई संघीय परिषद् अध्यक्ष बने।
- पार्टीभित्र आन्तरिक विवाद र विभाजन
- एकीकरणपछि पनि पार्टीभित्र विवादहरू देखापर्यो।
- जसपा दुई धारमा विभाजित भयो।
- महन्थ ठाकुर नेतृत्वको समूह अलग भई लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी (LSP) बन्यो।
- यादव JSPN मा अध्यक्षका रूपमा निरन्तर रहे।
पछिल्लो समयको राजनीतिक भूमिका
वि.सं. २०७९ सालमा, नेपालमा नयाँ सरकार गठन भएपछि यादव प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड) को नेतृत्वको सरकारमा उपप्रधानमन्त्री तथा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री बने।
- सरकारमा सहभागी भएसँगै उनले मधेसी मुद्दाहरूलाई अझ सशक्त रूपमा उठाए।
- संविधान संशोधनको मुद्दालाई निरन्तर अघि बढाइरहेका छन्।
- संघीयताको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि उनले संघीय सरकार र प्रदेश सरकारहरूको अधिकार र स्रोत व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिइरहेका छन्।
- मधेसी समुदायका लागि नागरिकता, प्रतिनिधित्व, र भाषा सम्बन्धी नीतिगत सुधारहरूका लागि उनले नयाँ कानुनी प्रस्तावहरू अघि बढाएका छन्।
२०८२ निर्वाचनको अन्तिम मत परिणाम
सप्तरी निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ को अन्तिम मत परिणाम अनुसार जनता समाजवादी पार्टी, नेपालका उपेन्द्र यादवले १५२३९ मत प्राप्त गर्दै दोस्रो स्थानमा रहनुभएको छ। उहाँले कुल सदर मतको करिब २१.९८% हिस्सा प्राप्त गर्नुभएको छ, जसले यस क्षेत्रमा उहाँको उल्लेख्य जनसमर्थन रहेको देखाउँछ, तर विजयी बन्न पर्याप्त भएन।
यस निर्वाचन क्षेत्रमा सबैभन्दा धेरै मत प्राप्त गर्दै विजयी हुने उम्मेदवार अमर कान्त चौधरी हुन्, जसले ३२८७५ मत ल्याएका छन्। समग्र परिणाम हेर्दा प्रतिस्पर्धा मुख्यतः दुई प्रमुख उम्मेदवारबीच केन्द्रित भएको देखिन्छ, जहाँ विजेता उम्मेदवारले स्पष्ट अग्रता कायम गर्न सफल भएका छन्।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
मुख्य समाचार
Loading footer...