सुमनराज अर्याल
सुमनराज अर्याल नेपाल सरकारका वर्तमान मुख्यसचिव हुन्, जसलाई देशको सबैभन्दा उच्च प्रशासनिक पद मानिन्छ। उनी सन् २०२५ नोभेम्बर २४ मा यस पदमा नियुक्त भएका हुन् र उनले यसअघि मुख्यसचिव रहेका एकनारायण अर्याललाई प्रतिस्थापन गरेका हुन्। मुख्यसचिव सरकारको सम्पूर्ण प्रशासनिक संयन्त्रको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुने भएकाले उनको भूमिका नीति कार्यान्वयन, मन्त्रालयबीच समन्वय तथा राज्य सञ्चालनको प्रभावकारितामा अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
सुमनराज अर्यालको परिचय केवल प्रशासनिक पदमा सीमित छैन, बरु उनी तथ्याङ्कीय विश्लेषण र सुशासन सुधारमा विशेषज्ञता भएका उच्चस्तरीय प्रशासक हुन्। उनले सरकारी संरचनालाई व्यवस्थित, पारदर्शी र परिणाममुखी बनाउन दीर्घकालीन दृष्टिकोण राखेका छन्। उनका निर्णयहरू प्रायः प्रमाणमा आधारित (डेटा–आधारित) हुने भएकाले नीति निर्माणमा वैज्ञानिक दृष्टिकोण समावेश गर्ने प्रयास देखिन्छ।
उनको नेतृत्वमा सरकारी संयन्त्रलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्ने, प्रशासनिक ढिलासुस्ती घटाउने र सेवाप्रवाहलाई नागरिकमुखी बनाउने लक्ष्य राखिएको छ। उनी प्रशासनलाई केवल आदेश–पालन प्रणाली नभई उत्तरदायी र परिणाममुखी संरचना बनाउन प्रतिबद्ध छन्।
सुमनराज अर्यालको जन्म सन् १९६८ मा काठमाडौँको जोरपाटी क्षेत्रमा भएको हो। उनको बाल्यकाल सामान्य शहरी परिवेशमा बितेको थियो, जहाँ शिक्षा र अनुशासनलाई विशेष महत्व दिइन्थ्यो। प्रारम्भिक शिक्षा उनले पाशुपति मित्र माध्यमिक विद्यालयबाट पूरा गरेका थिए, जसले उनको शैक्षिक आधार मजबुत बनायो।
उनी अध्ययनमा सानैदेखि रुचि राख्ने र अनुशासित विद्यार्थी थिए। पछि उनले उच्च शिक्षा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट तथ्याङ्कशास्त्र (आँकडा विज्ञान) विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरे। यो विषयले उनलाई डेटा विश्लेषण, योजना मूल्याङ्कन तथा नीति निर्माणमा प्राविधिक दक्षता प्रदान गर्यो।
उनको शैक्षिक पृष्ठभूमि परम्परागत प्रशासनिक अध्ययनभन्दा फरक छ, किनभने तथ्याङ्कशास्त्रले उनलाई निर्णय प्रक्रियामा वैज्ञानिक सोच विकास गर्न मद्दत गर्यो। यसले उनलाई सरकारी योजना, बजेट निर्माण र विकास कार्यक्रम मूल्याङ्कनमा विशेष क्षमतायुक्त प्रशासक बनाएको छ।
सुमनराज अर्यालले सन् १९९६ मे १ मा सरकारी सेवामा प्रवेश गरेका थिए। उनले आफ्नो करियर केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागमा शाखा अधिकृत (सेक्सन अधिकृत) का रूपमा सुरु गरेका थिए। प्रारम्भिक चरणमा उनको कार्य मुख्यतः तथ्याङ्क संकलन, विश्लेषण तथा सरकारी तथ्य प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउने कार्यसँग सम्बन्धित थियो।
उनको कार्यशैली मेहनती, विश्लेषणात्मक र परिणाममुखी थियो। त्यसैले उनी छिट्टै पदोन्नति हुँदै अगाडि बढे। सन् २००९ मा उनी उपसचिव (अन्डरसचिव) बने, जसपछि सन् २०११ मा सहसचिव (ज्वाइन्ट सचिव) पदमा पुगे। यो तीव्र पदोन्नति उनको दक्षता र कार्यक्षमताको प्रमाण मानिन्छ।
प्रारम्भिक करियरमा उनले सरकारी तथ्य प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउन, राष्ट्रिय तथ्याङ्क संकलन सुधार गर्न र नीति निर्माणका लागि आवश्यक डाटा संरचना विकास गर्न योगदान दिएका थिए।
सुमनराज अर्याल सन् २०२१ फेब्रुअरी १ मा सचिव पदमा पदोन्नति भएका थिए। त्यसपछि उनले विभिन्न महत्वपूर्ण मन्त्रालयहरूमा उच्चस्तरीय जिम्मेवारी सम्हाले। उनले रक्षा मन्त्रालय, महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय र युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयमा सचिवका रूपमा काम गरेका छन्।
यसका साथै उनले प्रदेश तहमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्। उनले कोशी प्रदेशको मुख्य सचिव तथा सुदूरपश्चिम प्रदेशको आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयमा सचिवका रूपमा काम गरे। यी भूमिकाले उनलाई संघीय र प्रदेश प्रशासनबीचको समन्वय बुझ्न सहयोग गर्यो।
साथै, उनले महालेखा परीक्षक कार्यालयमा नियन्त्रण अधिकृत र केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागका महानिर्देशकको रूपमा पनि सेवा गरेका छन्। यी अनुभवहरूले उनलाई नेपालको सम्पूर्ण प्रशासनिक संरचनाबारे गहिरो ज्ञान प्रदान गरेको छ।
सुमनराज अर्याल सन् २०२५ नोभेम्बर २४ मा नेपाल सरकारको मुख्यसचिव नियुक्त भएका हुन्। यो पद नेपालको सम्पूर्ण प्रशासनिक संरचनाको सर्वोच्च पद हो। मुख्यसचिवको रूपमा उनले सरकारका सबै मन्त्रालयहरूबीच समन्वय गर्ने, नीति कार्यान्वयन सुनिश्चित गर्ने र प्रशासनिक प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउने जिम्मेवारी सम्हालेका छन्।
उनले बजेट तथा वार्षिक कार्यक्रम निर्माण समितिको संयोजकका रूपमा सन् २०२३–२४ को सरकारी कार्यक्रम तयार पार्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। यसले उनको योजना निर्माण क्षमता र नीतिगत समझलाई उजागर गरेको छ।
मुख्यसचिव बनेपछि उनले भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा कडा निर्देशन जारी गर्दै कार्यालय प्रमुखहरूलाई जिम्मेवार बनाउने नीति अघि सारेका छन्। उनले सरकारी सेवा प्रणालीलाई पारदर्शी, उत्तरदायी र नागरिकमुखी बनाउने लक्ष्य राखेका छन्। उनको नेतृत्वमा नेपाल सरकारको प्रशासनिक प्रणालीलाई आधुनिक, प्रभावकारी र परिणाममुखी बनाउने प्रयास भइरहेको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । सरकारले सार्वजनिक सवारीसाधनको नयाँ दर्ता रोकेको दुई महिना बितिसक्दा पनि खुलाउने छाँटकाँट नदेखाएपछि अटोमोबाइल र यातायात व्यवसायी अन्योलमा परेका छन्। गत जेठ ७ गतेदेखि देशभर सार्वजनिक सवारीको दर्ता स्थगित गरिएको छ, जसका कारण आगामी दसैँ–तिहारका लागि आवश्यक नयाँ बस र ट्रकको बजारमा अभाव हुन सक्ने देखिएको छ।सामान्यतया विदेशबाट
