शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल (टेकु अस्पताल)
शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल, जसलाई सामान्यतया टेकु अस्पताल भनिन्छ, नेपालको राजधानी काठमाडौंको टेकु क्षेत्रमा अवस्थित एक सरकारी अस्पताल हो। यो अस्पताल नेपालमा सरुवा रोग र ट्रपिकल रोगहरूको उपचारका लागि विशेष रूपमा समर्पित पहिलो र एक मात्र अस्पताल हो। यसको स्थापना सन् १९३३ मा भएको हो, जसले गर्दा यो देशकै सबैभन्दा पुरानो सरुवा रोग विशेषज्ञ अस्पतालका रूपमा परिचित छ।
अस्पतालको नाम विख्यात नेपाली शहीद तथा सामाजिक सुधारक शुक्रराज शास्त्रीको सम्मानमा राखिएको हो, जसले आफ्नो जीवन देशको स्वाधीनता र समृद्धिका लागि समर्पित गरेका थिए। यसले अस्पताललाई राष्ट्रिय गौरवको पहिचान दिनुको साथै यहाँ उपचार गराइरहेका बिरामीहरूप्रति जिम्मेवारी र समर्पणको भाव जगाएको छ।
स्थापना कालदेखि नै यो अस्पतालले सरुवा रोगहरूको अध्ययन र उपचारमा समर्पित भएर काम गरिरहेको छ। नेपालमा सरुवा रोगहरू, जस्तै मलेरिया, टाइफाइड, डेंगु, र ट्रपिकल रोगहरू रोगहरूको जोखिम बढ्दै गएपछि यो अस्पतालको भूमिका अझै महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ। यहाँ धेरै वर्षदेखि रोगको नियन्त्रण र रोकथामका लागि अग्रणी सेवा प्रदान हुँदै आएको छ।
अस्पतालको इतिहासमा अनेकौं चुनौती र उतार-चढाव आएका भए पनि यसले लगातार नयाँ प्रविधि र सेवा विस्तार गर्दै आएको छ। वर्तमानमा पनि यो अस्पताल राष्ट्रिय स्तरमा सरुवा रोगसँग लड्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ र देशको स्वास्थ्य क्षेत्रमा अनिवार्य संस्था मानिन्छ।
टेकु अस्पताल काठमाडौं जिल्लाको टेकु क्षेत्रमा अवस्थित छ, जुन बागमती प्रदेशको एक महत्वपूर्ण भूभाग हो। यसको अक्षांश २७.६९५७८५८° उत्तर र देशान्तर ८५.३०६३२७१° पूर्वमा रहेको छ। यो ठाउँ सजिलै पुग्न मिल्ने भएकाले बिरामी र स्वास्थ्यकर्मी दुवैका लागि सहज स्थान मानिन्छ। टेकुको यो अस्पताल काठमाडौंको स्वास्थ्य सेवा प्रणालीमा महत्वपूर्ण कडीको रूपमा काम गर्छ।
यो अस्पताल नेपाल सरकारको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको नियन्त्रणमा रहेको छ। राष्ट्रिय सन्दर्भ अस्पतालको रूपमा यसले देशभरिका विभिन्न जिल्लाबाट रिफर भएर आएका बिरामीहरूलाई उपचार सेवा दिन्छ। यसले मात्र स्थानीय नभई राष्ट्रिय स्वास्थ्य संरचनामा पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दछ।
टेकु अस्पतालले विभिन्न सरुवा रोगहरूको उपचार गर्ने मात्र होइन, स्वास्थ्य नीतिको कार्यान्वयनमा पनि सहयोग पुर्याउँछ। यसले महामारी नियन्त्रण तथा रोगको निगरानीमा समेत सक्रिय भूमिका खेल्दै आएको छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयसँगको समन्वयमा अस्पतालले रोग नियन्त्रण कार्यक्रमहरूमा महत्वपूर्ण योगदान दिँदै आएको छ।
संगठनात्मक रूपमा, अस्पतालले विभिन्न विभागहरू र विशेषज्ञ टोलीहरूलाई समेटेर काम गर्छ। यसले व्यवस्थापन, प्रशासन, चिकित्सा सेवा, प्रशिक्षण, र अनुसन्धानका कार्यहरू सन्तुलित रूपमा सञ्चालन गर्न सक्ने संरचना राखेको छ। यसले सेवा गुणस्तर र स्वास्थ्य प्रविधिको विकासमा सकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ।
टेकु अस्पतालमा हाल १०० ओटा बेड उपलब्ध छन्, जसमा तीनवटा आइसीयू (इन्टेन्सिभ केयर युनिट) बेड र छवटा केबिन बेड पनि समावेश छन्। यी बेडहरू विशेषगरी गम्भीर र जटिल संक्रमित बिरामीहरूको उपचारका लागि छुट्टै सुरक्षित ठाउँमा राखिएका छन्। अस्पतालले उपचारका साथै बिरामीहरूको दिर्घकालीन स्याहार र निगरानीको व्यवस्था मिलाएको छ।
यस अस्पतालले ट्रपिकल र सरुवा रोगहरूको उपचारमा केन्द्रित सेवा मात्र नभई अनुसन्धान र तालिमको पनि प्रमुख केन्द्रको भूमिका निर्वाह गर्दछ। मेडिकल विद्यार्थी र प्रशिक्षुहरूलाई यहाँको रोग निदान तथा उपचार प्रविधि सिकाउन विशेष तालिम गराइन्छ। यसले देशमा विशेषज्ञ चिकित्सक तयार गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
अस्पतालमा काम गर्ने चिकित्सक, नर्स, प्राविधिक र कर्मचारीहरूको समर्पित टोली छ, जसले बिरामीको सेवा र उपचारमा निरन्तरता दिन्छ। हालका निर्देशक डा. युवानिधि बसौलाले नेतृत्व दिँदै अस्पताललाई वैज्ञानिक, प्राविधिक र सामाजिक सेवा क्षेत्रमा नयाँ उचाइमा पुर्याउने काम गरिरहेका छन्।
सरकारी बजेट र सहयोगमा सञ्चालित यस अस्पतालले सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीसँग समन्वय गरी सेवा विस्तारमा ध्यान दिइरहेको छ। यसले देशभरबाट आएका जटिल र विशेष सरुवा रोगका बिरामीहरूको उपचार गर्न सक्षम बनाएको छ।
पंछी फ्लु (avian flu) को महामारीको बेला टेकु अस्पतालमा विश्व बैंकको सहयोगमा एक विशेष आइसोलेशन वार्ड स्थापना गरियो। यो वार्डले खतरनाक तथा संक्रामक रोगहरूका बिरामीलाई पृथक राखेर उपचार गर्ने उद्देश्य राखेको थियो। तर, स्थापना पछि विभिन्न कारणले गर्दा यो वार्डलाई प्रयोगमा ल्याउन सकिएको थिएन र केही समयपछि बाँझो छोडियो।
अस्पतालका कर्मचारी रुप नारायण खातीवाडाका अनुसार, आइसोलेशन वार्ड सञ्चालनका लागि आवश्यक आधारभूत मापदण्डहरू र उपकरणबारे अस्पतालको जानकारी अपूरो थियो। यस कारण ८ वटा बेड मात्र राखेर कोठा लक गरेर छाडियो। यसले संक्रमण नियन्त्रणका लागि सोचेअनुसारको तयारीमा बाधा पुर्यायो।
सन् २०१९ मा महामारी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले यस आइसोलेशन वार्डलाई सुधार्न विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) सँग सहयोग माग्यो। अन्तर्राष्ट्रिय विशेषज्ञहरूको टोलीले निरीक्षण गरी सुधारका लागि विस्तृत सुझावहरू प्रस्तुत गर्यो। तर सरकारी खरिद प्रक्रिया र बजेट सीमाबद्धताका कारण सुधारमा ढिलाइ भयो।
त्यसपछि कोरोना भाइरसको महामारी सुरु हुँदा अस्पतालले वार्ड सुधारका लागि ती सुझावहरू अध्ययन गर्यो, तर लागत र प्रशासनिक जटिलताका कारण आइसोलेशन वार्ड अझैसम्म पूर्णरूपमा सञ्चालनमा आउन सकेको छैन। यसले स्वास्थ्य संकटको समयमा बिरामीको पृथकीकरण र उपचारमा थप चुनौती ल्याएको छ।
कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारीको समयमा टेकु अस्पताललाई नेपालमा संक्रमण नियन्त्रणको प्राथमिक उपचार केन्द्रको रूपमा चयन गरियो। अस्पतालले आफ्ना कर्मचारीहरूलाई कोभिड रोगको उपचार र सुरक्षा व्यवस्थाका लागि विशेष तालिम प्रदान गर्यो। ६ वटा केबिन बेडलाई अस्थायी आइसोलेशन युनिटका रूपमा प्रयोग गरियो जसले संक्रमित र शंकास्पद बिरामीहरूलाई पृथक राख्न सहयोग गर्यो।
तर, प्रारम्भिक चरणमा अस्पतालले परीक्षणको नतिजा नआउँदै बिरामीलाई डिस्चार्ज गर्ने लापरवाही गरेको खुलेको थियो। नेपालमा पहिलो पुष्टि भएका कोभिड संक्रमित बिरामीलाई पनि परीक्षण रिपोर्ट नआउँदै डिस्चार्ज गरिएको थियो, जसले संक्रमण फैलन सक्ने जोखिम बढायो। यस कारण अस्पताल र स्वास्थ्य व्यवस्थापनमाथि आलोचना भएको थियो।
थप रूपमा, एक जना अरब मूलका शंकास्पद संक्रमित बिरामी अस्पतालबाट फरार भएका थिए, जसले स्वास्थ्य सुरक्षामा कमजोरी देखायो। यस घटनापछि स्वास्थ्य मन्त्रालयले सुरक्षा कडा गर्न प्रहरी परिचालन गर्ने निर्णय गर्यो। यसले अस्पताललाई थप चुनौतीहरू र जनस्वास्थ्यको जोखिम व्यवस्थापनका लागि आवश्यक कदम चाल्न प्रेरित गर्यो।
कोरोना महामारीका अनुभवहरूले टेकु अस्पतालमा संसाधन अभाव, प्रशासनिक समस्या र प्रविधिगत चुनौतीहरू उजागर गर्यो। यसले भविष्यमा यस्ता महामारीका लागि अझ राम्रो तयारी, योजना र प्रभावकारी कार्यान्वयनको आवश्यकता रहेको देखायो।
टेकु अस्पतालले केवल बिरामीको उपचार गर्ने काम मात्र गर्दैन, यसले अनुसन्धान र स्वास्थ्यकर्मीहरूको तालिममा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। मेडिकल कलेजका विद्यार्थीहरूलाई यहाँ सरुवा रोग, ट्रपिकल रोग र महामारी नियन्त्रणसम्बन्धी व्यावहारिक ज्ञान प्राप्त गर्ने अवसर प्रदान गरिन्छ।
अस्पतालमा हुने अनुसन्धानले नेपालमा प्रचलित सरुवा रोगहरूको प्रवृत्ति, जोखिम, र उपचार विधिमा नयाँ ज्ञान थप्दै आएको छ। यो अनुसन्धानले राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीतिहरू बनाउन सहयोग पुर्याउने मात्र नभई वैश्विक स्वास्थ्य अनुसन्धानसँग पनि नेपाललाई जोड्ने काम गर्छ।
विशेषज्ञ चिकित्सकहरूलाई थप तालिम र अपडेट गर्न यहाँ नियमित सेमिनार, कार्यशाला र प्रशिक्षण कार्यक्रम सञ्चालन हुन्छ। यसले दक्ष जनशक्ति तयार गर्ने र रोग नियन्त्रणका लागि आवश्यक प्रविधि र ज्ञान प्रदान गर्ने वातावरण सिर्जना गरेको छ।
यसैगरी, टेकु अस्पतालले अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य संस्थाहरूसँग सहकार्य गरी नेपालमा सरुवा रोग नियन्त्रण र महामारी व्यवस्थापनका लागि रणनीति बनाउने र लागू गर्ने कार्यमा सक्रिय भूमिका निभाउँदै आएको छ।
शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल (टेकु अस्पताल) नेपालमा सरुवा रोग उपचारको प्रमुख केन्द्र हो जसले आफ्नो लामो इतिहासमा महत्वपूर्ण सेवा प्रदान गरिसकेको छ। यसको ऐतिहासिक महत्व र वर्तमान भूमिका राष्ट्रिय स्वास्थ्य प्रणालीका लागि आधारशिला सावित भएको छ।
हाल कोरोना जस्ता महामारीहरूको चुनौतीले अस्पतालको क्षमतामा कमजोरी देखाए तापनि यसले रोग नियन्त्रणमा गरेको योगदान उपेक्षा गर्न मिल्दैन। यसको अनुभवले भविष्यमा अस्पतालको पूर्वतयारी र संरचनागत सुधारमा जोड दिन आवश्यक देखाएको छ।
सरकारले यसलाई उच्चस्तरीय राष्ट्रिय सरुवा रोग केन्द्रको रूपमा विकास गर्न अझ बढी लगानी, प्रविधि र मानवशक्ति विकासमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। यसले मात्र देशभरिका बिरामीहरूलाई गुणस्तरीय सेवा र रोग नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी उपचार प्रदान गर्न सकिन्छ।
अन्ततः टेकु अस्पताल नेपालको स्वास्थ्य प्रणालीमा संक्रमण रोग नियन्त्रण र उपचारको प्रतीक बन्दै भविष्यमा अझ सशक्त, सक्षम र विश्वसनीय संस्था बन्ने सम्भावना रहेको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आज देशका विभिन्न जिल्लाबाट बग्ने साना नदीमा आकस्मिक बाढी (फ्ल्यास फ्लड) को मध्यम जोखिम रहने भएकाले नदी तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ ।झापा, उदयपुर, मकवानपुर, गोरखा, लमजुङ, जाजरकोट, दैलेख, कालीकोट, डोटी, डडेलधुरा र बैतडी तथा आसपासका जिल्लाबाट बग्ने साना नदीको
