रामेश्वर खनाल
रामेश्वर खनाल नेपालका चर्चित आर्थिक विशेषज्ञ, प्रशासक र सुधारक व्यक्तित्व हुन्। उनले करिब तीन दशक लामो नागरिक सेवामा रहँदै, वित्त मन्त्रालयमा आफ्नो योगदान पुर्याएका थिए। विशेष गरी वित्त सचिवको रूपमा काम गर्दा उनले नेपालमा बजेट निर्माण, राजस्व संकलन प्रणाली, र सार्वजनिक खर्च व्यवस्थापनमा उल्लेखनीय सुधार गरेका थिए। इमानदार र पारदर्शी कार्यशैलीका कारण उनले उच्च प्रशंसा पाएका छन्।
उनको करियरले देखाएको बाटोले उनी प्रशासनमा मात्र नभई आर्थिक सोचमा पनि गहिरो प्रभाव पार्ने खालका सुधारक भनेर स्थापित गरेको छ। उनले नेपालमा सुशासन र वित्तीय पारदर्शिता बढाउन अनेकौं पहलहरू गरे। यसै कारण उनी राजनीतिमा सक्रिय नभए पनि सार्वजनिक स्तरमा चर्चित नाम बने।
खनाललाई आम नागरिकले ‘सुधारवादी सचिव’ भनेर चिनेका छन्। उनलाई प्रशासकीय पदमा हुँदा शक्तिशाली नेताहरूले दबाब दिने गरेका समाचार आए पनि उनले इमानदार र निष्पक्ष ढंगले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरेको अनुभव धेरै अधिकारीहरूले सुनाएका छन्।
रामेश्वर खनालले आफ्नो पेशागत यात्रा नागरिक सेवा मार्फत सुरु गरेका थिए। करिब ३० वर्ष लामो सेवाकालमा उनले वित्त मन्त्रालयमा विभिन्न पद सम्हाले। अन्ततः उनी वित्त सचिवसम्म पुग्न सफल भए। यो पदमा रहँदा उनले सरकारी खर्चलाई नियन्त्रित बनाउने र पारदर्शिता बढाउने उद्देश्यका साथ कार्य गरे।
उनले राजस्व संकलन प्रणालीलाई व्यवस्थित र आधुनिक बनाउन कदम चाले। विशेष गरी कर प्रशासनमा भ्रष्टाचार घटाउने प्रयासलाई उनले विशेष प्राथमिकता दिए। यससँगै उनले बजेट निर्माण प्रक्रियामा दीर्घकालीन दृष्टिकोण अपनाउँदै सामाजिक सुरक्षा, शिक्षा, स्वास्थ्य जस्ता क्षेत्रमा खर्च बढाउन जोड दिए।
खनालको कार्यकालमा सरकारी निकायहरूले खर्च गर्ने तरिका सुधार भयो। अनावश्यक खर्च कटौती, दीर्घकालीन परियोजनामा लगानी, र वित्तीय व्यवस्थापनमा वैज्ञानिक दृष्टिकोण ल्याउनु उनको उल्लेखनीय योगदान मानिन्छ। यसैले उनी नागरिक सेवामा एउटा असाधारण व्यक्तित्वका रूपमा स्मरण गरिन्छन्।
वित्त सचिव हुँदा रामेश्वर खनालले सुधारमुखी एजेन्डालाई प्राथमिकतामा राखे। उनले सरकारी लेखा प्रणालीलाई आधुनिक ढाँचामा लैजान काम गरे। त्यसैगरी सार्वजनिक खरिद प्रक्रियामा पारदर्शिता र प्रतिस्पर्धा सुनिश्चित गर्दै अनियमितता नियन्त्रण गर्न कदम चालेर उनी चर्चामा आए।
उनको नेतृत्वमा कर प्रशासन प्रणालीमा ठूला सुधार भए। कर संकलनमा प्रविधिको प्रयोग, करदाताको हितलाई ध्यान दिने नीतिहरू, र कर छली रोक्ने प्रावधानहरू लागू गर्न उनले विशेष पहल गरे। यसले राजस्व वृद्धिमा ठूलो योगदान पुर्यायो।
खनालको सुधारवादी सोचले नेपालको निजी क्षेत्रलाई पनि सन्देश दियो। लगानीमैत्री वातावरण बनाउन उनले नीतिगत समर्थन गरे। उनको यी कार्यहरूले आर्थिक सुधार सम्भव छ भन्ने उदाहरण प्रस्तुत गर्यो।
खनालले सरकारी जिम्मेवारी मात्र नभई सार्वजनिक संस्थानहरूमा समेत नेतृत्वदायी भूमिका खेले। नेपाल राष्ट्र बैंक, नेपाल टेलिकम, र कृषि विकास बैंकजस्ता प्रमुख संस्थानका बोर्डमा रहेर उनले नीति निर्माण र संस्थागत व्यवस्थापनमा योगदान पुर्याए। यसले संस्थागत सुधारमा उनको दृष्टिकोणलाई थप स्पष्ट पार्यो।
साथै, खनालले शैक्षिक क्षेत्रमा पनि सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेका छन्। उनले विश्वविद्यालय र शैक्षिक संस्थानमा वित्त र लेखासम्बन्धी विषय अध्यापन गरे। यसमार्फत उनले नयाँ पुस्तामा वित्तीय पारदर्शिता र शासकीय उत्तरदायित्वप्रति जागरण ल्याउने काम गरे।
शैक्षिक क्षेत्रमार्फत खनालले आफ्नो अनुभव र ज्ञान साझा गरे। यसले उनीलाई प्रशासक मात्र नभई शिक्षक र मार्गदर्शकको रूपमा पनि स्थापित गर्यो। अकादमिक क्षेत्रमा उनको योगदानले उनले युवा पुस्तामा आर्थिक सोचको आधार निर्माण गरेको देखिन्छ।
२०८१ असोजमा सरकारद्वारा गठित उच्चस्तरीय आर्थिक क्षेत्र सुधार सिफारिस आयोगको नेतृत्व खनालले सम्हाले। पाँच सदस्यीय उक्त आयोगलाई नेपालका संरचनागत आर्थिक समस्या समाधान गर्न सिफारिस गर्न जिम्मेवारी दिइएको थियो।
रामेश्वर खनालको नेतृत्वमा बनेको प्रतिवेदन २०८२ वैशाखमा प्रस्तुत गरियो। प्रतिवेदनमा निजामती सेवाको अवकाश उमेर बढाउने, सामाजिक सुरक्षा भत्ता प्रणालीलाई पुनरावलोकन गर्ने, पाँच निष्क्रिय सार्वजनिक संस्थान खारेज गर्ने जस्ता सुझाव दिइएका थिए। यी सुझावहरूलाई नेपालका दीर्घकालीन आर्थिक सुधारका आधारस्तम्भका रूपमा लिइएको छ।
यस आयोगले राजनीतिक अस्थिरता र आर्थिक मन्दीबीच नेपाललाई पुनःउत्थान गर्ने खाका पनि प्रस्तुत गर्यो। प्रतिवेदनले दीर्घकालीन दृष्टिकोणका साथ तत्कालीन समस्या समाधानका उपायहरू देखाएको छ।
२०७९ सालमा रामेश्वर खनाल नयाँ शक्ति पार्टीमा संलग्न भएका थिए। तर उनले राजनीतिक गतिविधिबाट पछि हट्दै प्राविधिक क्षेत्रमा सक्रियता बढाए। २०८२ साल भदौमा भने उनको नाम फेरि राष्ट्रिय राजनीतिको अग्रभूमिमा आयो।
प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीको मन्त्रिपरिषद्मा रामेश्वर खनाललाई अर्थमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरियो। यो नियुक्तिले नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा ‘टेक्नोक्रेट सरकार’ को अभ्यासलाई बलियो बनाएको छ। उनीसँगै कुलमान घिसिङ र ओमप्रकाश अर्याल जस्ता व्यक्तित्व पनि मन्त्रिपरिषद्मा सामेल भए।
खनाललाई अर्थमन्त्री बनाइएपछि आम जनताले आर्थिक सुधार र सुशासनमा ठूला अपेक्षा गरेका छन्। उनको अनुभव, इमानदारी र सुधारवादी दृष्टिकोणले मन्त्रालयलाई नयाँ दिशामा लैजाने विश्वास गरिएको छ।
रामेश्वर खनालको जीवन यात्रा नेपालका लागि प्रेरणादायी छ। एक सामान्य नागरिक सेवकको रूपमा सुरु भएको करियर, आज अर्थमन्त्रीको जिम्मेवारीमा पुगेको छ। उनले आफ्नो अनुभवमार्फत नेपाललाई आर्थिक सुधार र पारदर्शिताको बाटोमा अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।
उनले विगतमा गरेका सुधारहरू, प्रस्तुत प्रतिवेदन र शिक्षणमार्फत साटिएको ज्ञान सबैले उनलाई बहुआयामिक व्यक्तित्वको रूपमा चित्रण गर्छ। उनको नामले इमानदारी, पारदर्शिता र सुधारलाई प्रतिनिधित्व गर्छ।
आज अर्थमन्त्री बनेर उनले नयाँ चुनौतीहरू सामना गर्नेछन्। राजनीतिक अस्थिरता, बेरोजगारी, र सामाजिक असमानताबीच उनले प्रस्तुत गर्ने नीति र कार्यक्रमहरूले नेपालको भविष्यमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्नेछ भन्नेमा धेरैलाई विश्वास छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान र मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयका पदाधिकारीबीच आज काठमाडौँमा क्षमता विकास र अनुसन्धान सहकार्यका विषयमा छलफल भएको छ। छलफलमा विद्यार्थी संलग्नता, विज्ञसूची निर्माण र प्रतिष्ठानका अध्ययनहरूका लागि क्षेत्रीय 'आउटपोस्ट' (Regional Outpost) को अवधारणालगायतका विषयमा कुराकानी भएको थियो।छलफलमा प्रतिष्ठानका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मणप्रसाद भट्टराई, वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ताहरू तथा विश्वविद्यालयका तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय
