लुम्बिनी विकास कोष
लुम्बिनी विकास कोष (Lumbini Development Trust) सन् १९८५ मा नेपालको सरकारले स्थापना गरेको संस्था हो जसको मुख्य उद्देश्य लुम्बिनी गार्डेनको पुनःनिर्माण र संरक्षण गर्नु हो। लुम्बिनी बौद्ध धर्मका संस्थापक गौतम बुद्धको जन्मस्थल भएकोले यस ठाउँको धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्व अत्यन्तै ठूलो छ। यसैले यस क्षेत्रमा सरकार र अन्तर्राष्ट्रिय संगठनहरूद्वारा विभिन्न योजना र विकास कार्यक्रमहरू सञ्चालन हुँदै आएका छन्।
लुम्बिनी नेपालको तराई क्षेत्रको रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित छ, र यो स्थान विश्वकै सबैभन्दा पवित्र धार्मिक स्थलहरूमध्ये एक हो। इतिहास र बौद्ध परम्परामा यसलाई बुद्धको जन्मभूमि मानिन्छ। बौद्ध धर्मको कथा अनुसार, बुद्धको जन्म ६२३ ईसा पूर्वको वैशाख महिनामा भएको थियो। उनकी आमा, महारानी मायादेवी, देवदहतर्फ जाँदै गर्दा श्रमपीडा आएपछि शीतल छायादार रूखको हाँगामा समातेर सिँडधर्त गौतमलाई जन्म दिइन्। जन्मिएको छिटै शिशुले सात पाइला हिँड्दा प्रत्येक पाइला मुनि कमलका फुल फुले भन्ने कुरा पनि धार्मिक विश्वास हो।
सम्राट अशोक, जो बौद्ध धर्ममा परिणत भएका थिए, उनले सन् २४९ ईसा पूर्व लुम्बिनीमा भ्रमण गरे। उनले यहाँ चारवटा स्तूप निर्माण गराए र एक शिलालेख स्तम्भ (अशोक स्तम्भ) स्थापना गराए जसमा बुद्धको जन्मस्थल भएको तथ्य अंकित छ। यस स्तम्भमा लेखिएको छ कि "पियदशी राजा (अशोक) ले आफ्नो राजतन्त्रको २० औं वर्षमा यहाँ आए र भगवान् बुद्धको जन्मस्थलको सम्झनामा पत्थरको रेलिङ र स्तम्भ निर्माण गरे। यस ठाउँका मानिसहरूलाई करबाट छुट दिइएको छ।" यो स्तम्भ अहिले पनि लुम्बिनीमा सुरक्षित छ र यो स्थललाई चिनाउने प्रमुख ऐतिहासिक प्रमाण हो।
सन् १९८५ मा सरकारले लुम्बिनी क्षेत्रको संरक्षण र विकास गर्न विशेष कोष स्थापना गर्यो। यसले मुख्य रूपमा लुम्बिनी गार्डेनको पुनर्निर्माण, भौतिक संरचना सुधार, पर्यटक र तीर्थयात्रुहरूको सुविधाको व्यवस्था, र ऐतिहासिक स्थलको संरक्षण कार्य गर्दछ। कोषको जिम्मेवारीमा लुम्बिनी आसपासको भौतिक संरचना योजना बनाउने, सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने, र विश्व सम्पदा साइटको संरक्षण गर्ने काम समावेश छ।
लुम्बिनी क्षेत्रको विकासका लागि संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) ले करिब एक मिलियन अमेरिकी डलर सहयोग गरेको थियो। यस सहयोगले लुम्बिनीको लागि व्यापक मास्टर प्लान तयार गर्न सम्भव भयो। यो मास्टर प्लान सन् १९७८ मा सम्पन्न भयो र यसले ७.७ वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रफलमा लुम्बिनी गार्डेनको संरक्षण र ६४.५ वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रलाई विकास गर्ने उद्देश्य राखेको छ।
मास्टर प्लानका तीन मुख्य भागहरू छन्:
यो मास्टर प्लान उत्तरदेखि दक्षिणसम्म फैलिएको छ। नयाँ लुम्बिनी गाउँ र सांस्कृतिक केन्द्र उत्तरी भागमा छन् भने पवित्र बगैँचा दक्षिणी भागमा अवस्थित छ। यी तीन क्षेत्रहरूलाई एकत्रित रूपमा एकै धुरीमा राखिएको छ, जसको बीचमा एक प्रमुख बाटो र खाल्डो बनेको छ। यसले तीर्थयात्रीलाई ध्यान केन्द्रित गर्न र ध्यानमग्न भएर पवित्र स्थलमा प्रवेश गर्न सुविधा पुर्याउँछ।
विश्वका विभिन्न देशहरूले लुम्बिनीमा आफ्ना सांस्कृतिक प्रतिनिधित्व स्वरूप मठहरू बनाएका छन्। चीन, जापान, थाइल्याण्ड, श्रीलङ्का, कंबोडिया, भियतनाम, जर्मनी लगायतका देशका मठहरू यहाँ रहेका छन्। यी मठहरूले धार्मिक पर्यटनलाई प्रवर्द्धन मात्र गरेको छैन, सँगसँगै अन्तरराष्ट्रिय मित्रता र सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई पनि बलियो बनाएका छन्।
लुम्बिनी विकास कोषले पर्यटक र तीर्थयात्रीका लागि आवश्यक सुविधाहरू जस्तै आवास, भोजनालय, सूचना केन्द्र, यातायात व्यवस्था, तथा सुरक्षाको व्यस्था गरेको छ। यसले विश्वभरबाट आउने पर्यटक र धर्मावलम्बीहरूको सहज यात्रा सुनिश्चित गरेको छ।
हाल लुम्बिनी विकास कोषले विभिन्न विकास कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। तर, पर्यावरणीय संरक्षण, स्थानिय समुदायसँग समन्वय, र स्थायी विकासका क्षेत्रमा केही चुनौतीहरू पनि देखिएका छन्। तीर्थयात्रीहरूको संख्यामा वृद्धि हुँदा फोहोर व्यवस्थापन र प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण आवश्यक छ। यद्यपि, सरकारले र अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूले निरन्तर सहयोग गर्दै आएका छन्।
लुम्बिनी सन् १९९७ मा युनेस्कोको विश्व सम्पदा स्थलको सूचीमा समावेश भयो। यसले लुम्बिनीको अन्तरराष्ट्रिय महत्वलाई पुष्टि गरेको छ र संरक्षणका लागि थप स्रोतहरू उपलब्ध गराएको छ। यसले लुम्बिनीलाई विश्व शान्ति र सहिष्णुता को प्रतीकको रूपमा स्थापित गरेको छ।
लुम्बिनी केवल ऐतिहासिक स्थल मात्र होइन, बौद्ध धर्मको आत्मा पनि हो। यहाँ प्रत्येक वर्ष लाखौं बौद्ध अनुयायीहरू, योगीहरू, अध्यात्मिक साधकहरू र साधारण पर्यटकहरू आउने गर्छन्। यसले बौद्ध दर्शन र जीवनशैलीको प्रसारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
हालैका वर्षहरूमा लुम्बिनी विकास कोषले थप आधुनिक सुविधाहरू स्थापना गर्ने योजना बनाएको छ। स्मार्ट पर्यटन, डिजिटल सूचना प्रणाली, हरित प्रविधिको प्रयोग लगायतका विधिहरू अपनाउने काम भईरहेको छ। साथै, लुम्बिनीलाई विश्वकै प्रमुख धार्मिक र सांस्कृतिक गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न निरन्तर प्रयास जारी छ।
लुम्बिनी आसपास बस्ने स्थानीय समुदायले पनि संरक्षण र विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनीहरूले आफ्नो सांस्कृतिक धरोहर र प्रकृतिक स्रोतहरूको संरक्षणमा सहयोग पुर्याइरहेका छन्। सरकार र विकास कोषले स्थानीय जनतालाई सशक्त बनाउन तालीम र कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेका छन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । युवा, श्रम तथा रोजगारमन्त्री रामजी यादवले वर्तमान विश्वव्यापीकरणको युगमा वैदेशिक रोजगारीलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सम्भव नरहेको बताएका छन्। मंगलबार वैदेशिक रोजगार विभागको अनुगमनका क्रममा मन्त्री यादवले सरकारको प्राथमिकता वैदेशिक रोजगारी रोक्ने नभई यसलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउने रहेको स्पष्ट पारे।नेपाली श्रमिकहरू शोषणमा नपरून् र उचित पारिश्रमिक पाऊन्
