कोशी अस्पताल

कोशी अस्पताल नेपालका सबैभन्दा पुराना तथा महत्वपूर्ण सरकारी अस्पतालहरूमध्ये एक हो। यो अस्पताल कोशी प्रदेशको मोरङ जिल्लाको विराटनगर महानगरपालिका–१० मा अवस्थित छ। पहिले “कोशी अञ्चल अस्पताल” भनेर परिचित रहेको यस संस्थालाई संघीय संरचना लागू भएपछि “कोशी अस्पताल” नाम दिइएको हो। अस्पतालले विशेषगरी कोशी प्रदेशका गरिब, विपन्न तथा ग्रामीण समुदायलाई स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने उद्देश्यले निरन्तर काम गर्दै आएको छ। पूर्वी नेपालको प्रमुख रेफरल अस्पतालका रूपमा स्थापित यस अस्पतालमा दैनिक हजारौं बिरामी उपचारका लागि आउने गर्दछन्।

कोशी अस्पताललाई नेपालकै जेठो अस्पताल मानिने दाबी पनि गरिन्छ। यसको इतिहास राणा शासनकालसम्म पुग्छ र यसले नेपालमा सरकारी स्वास्थ्य सेवाको विकासमा ऐतिहासिक भूमिका खेलेको छ। हाल अस्पतालमा तीन सय पचास शय्या सञ्चालनमा रहेका छन्। आधुनिक उपचार सेवा, विशेषज्ञ चिकित्सक तथा विस्तार हुँदै गएको पूर्वाधारका कारण यसको महत्व अझ बढिरहेको छ। कोशी प्रदेशका साथै मधेश प्रदेश तथा भारतको सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकले समेत यहाँबाट उपचार सेवा लिने गरेका छन्।

स्थापना र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

कोशी अस्पतालको स्थापना वि.सं. १९४७ सालतिर राणा प्रधानमन्त्री वीर शमशेर जंगबहादुर राणाको पालामा “पी. वीर अस्पताल” नामबाट मोरङको रंगेली क्षेत्रमा गरिएको थियो। “पी” ले पृथ्वी वीर विक्रम शाहलाई जनाउँथ्यो भने “वीर” वीर शमशेरको नामसँग सम्बन्धित थियो। प्रारम्भिक समयमा यो सानो सरकारी स्वास्थ्य संस्था भए पनि त्यसबेला पूर्वी नेपालका नागरिकका लागि उपचारको प्रमुख केन्द्र बनेको थियो। पछि प्रशासनिक तथा जनसंख्याको आवश्यकता बढ्दै गएपछि अस्पताललाई विराटनगरमा सारिएको थियो।

वि.सं. १९७१ सालतिर जिल्ला सदरमुकाम विराटनगर सरेपछि अस्पताल पनि त्यहाँ स्थानान्तरण गरियो। त्यसपछि यसलाई “त्रिभुवन मेमोरियल अस्पताल” नाम दिइएको थियो। समयक्रमसँगै अस्पतालको शय्या क्षमता विस्तार हुँदै गयो र हाल यो तीन सय पचास शय्याको ठूलो सरकारी अस्पतालका रूपमा विकसित भएको छ। नेपालमा संघीय शासन व्यवस्था लागू भएपछि अञ्चल अस्पतालहरूको पुनर्संरचना गरियो र यसलाई “कोशी अस्पताल” नाम दिइयो। नेपालको सार्वजनिक स्वास्थ्य इतिहासमा यस अस्पतालको योगदान अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।

स्वास्थ्य सेवा र विभागहरू

कोशी अस्पतालमा विभिन्न विशेषज्ञ तथा आधारभूत स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध छन्। अस्पतालमा आकस्मिक सेवा, बहिरङ्ग सेवा, भर्ना सेवा, शल्यक्रिया, बालरोग, स्त्री तथा प्रसूति रोग, हाडजोर्नी, छाला रोग, नाक–कान–घाँटी सेवा तथा दन्त चिकित्सा सेवा सञ्चालनमा रहेका छन्। सामान्य उपचारदेखि जटिल शल्यक्रियासम्मका सेवा यहाँ उपलब्ध गराइन्छ। साथै अस्पतालमा एनेस्थेसियोलोजी, रेडियोलोजी, प्रयोगशाला तथा फिजियोथेरापी विभाग पनि सञ्चालनमा रहेका छन्।

यस अस्पतालमा सघन उपचार कक्ष, नवजात शिशु सघन उपचार कक्ष, एचआइभी/एआरभी सेवा, क्षयरोग उपचार, परिवार नियोजन सेवा तथा खोप कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्छ। डायलाइसिस, अल्ट्रासाउन्ड, सिटी स्क्यान तथा विभिन्न प्रयोगशाला परीक्षण सेवाले बिरामीलाई सहज उपचार उपलब्ध गराइरहेका छन्। हालै अस्पतालले क्यान्सर उपचार तथा किमोथेरापी सेवा पनि सुरु गरेको छ, जसले पूर्वी नेपालका क्यान्सर बिरामीलाई ठूलो राहत दिएको छ।

पूर्वाधार, चुनौती र व्यवस्थापन

कोशी अस्पतालको पूर्वाधार पछिल्ला वर्षहरूमा विस्तार भइरहेको भए पनि बिरामीको अत्यधिक चापका कारण विभिन्न चुनौतीहरू देखिएका छन्। दैनिक आठ सयदेखि एक हजारसम्म बिरामी आउने भएकाले अस्पतालमा शय्या अभाव, भीडभाड तथा जनशक्ति कमीको समस्या रहने गरेको छ। आकस्मिक कक्षमा क्षमता भन्दा धेरै बिरामी उपचार गर्नुपर्ने अवस्था पनि देखिएको छ। स्वास्थ्यकर्मी तथा उपकरणको अभावले सेवा व्यवस्थापनमा कठिनाइ उत्पन्न हुने गरेको विभिन्न रिपोर्टहरूमा उल्लेख गरिएको छ।

यद्यपि प्रदेश सरकार तथा संघीय सरकारको सहयोगमा अस्पतालको सुधार कार्य जारी रहेको छ। नयाँ भवन निर्माण, उपकरण जडान, अक्सिजन प्लान्ट विस्तार तथा डिजिटल सेवा प्रणाली विकास गर्ने प्रयास भइरहेका छन्। स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममार्फत हजारौं नागरिकले सहुलियतपूर्ण उपचार सेवा प्राप्त गरिरहेका छन्। अस्पताल प्रशासनले विशेषज्ञ सेवा विस्तार, मानव स्रोत वृद्धि तथा आधुनिक उपचार प्रणाली विकास गर्ने योजना अघि बढाइरहेको छ।

सामाजिक योगदान र जनस्वास्थ्य भूमिका

कोशी अस्पतालले पूर्वी नेपालको सार्वजनिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा अत्यन्त महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। विशेषगरी आर्थिक रूपमा कमजोर समुदायका नागरिकलाई न्यून शुल्कमा उपचार उपलब्ध गराउने कार्यमा अस्पताल अग्रणी मानिन्छ। स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम, सामाजिक सेवा इकाइ तथा निःशुल्क औषधि वितरण कार्यक्रमले धेरै नागरिकलाई राहत प्रदान गरेको छ। ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका बिरामीहरूका लागि यो अस्पताल जीवनदायी केन्द्रका रूपमा स्थापित भएको छ।

अस्पतालले विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम, खोप अभियान, सुरक्षित मातृत्व सेवा तथा रोग नियन्त्रण कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। महामारी, बाढी तथा अन्य विपद्का समयमा पनि अस्पतालले अग्रपङ्क्तिमा रहेर सेवा दिएको थियो। पूर्वी नेपालको स्वास्थ्य प्रणालीलाई सुदृढ बनाउन तथा जनस्वास्थ्य सुधार गर्न यस अस्पतालको योगदान अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। सामुदायिक स्वास्थ्य सेवामा यसको सक्रिय भूमिकाले अस्पताललाई केवल उपचार केन्द्र मात्र नभई सामाजिक स्वास्थ्य संस्थाका रूपमा पनि स्थापित गरेको छ।

वर्तमान अवस्था, महत्व र भविष्य

हाल कोशी अस्पताल कोशी प्रदेशकै प्रमुख सरकारी अस्पतालका रूपमा परिचित छ। यहाँ विशेषज्ञ सेवा विस्तार, आधुनिक उपकरण जडान तथा उपचार प्रणाली सुधार गर्ने कार्य निरन्तर भइरहेको छ। दक्ष चिकित्सक, नर्स तथा स्वास्थ्यकर्मीको संख्या वृद्धि गर्ने प्रयास पनि भइरहेको छ। पूर्वी नेपालका लाखौं नागरिकका लागि यो अस्पताल प्रमुख उपचार केन्द्र बनेको छ।

भविष्यमा यस अस्पताललाई अझ आधुनिक शिक्षण अस्पताल तथा अनुसन्धान केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। क्यान्सर उपचार, सुपर–स्पेशालिटी सेवा, आधुनिक शल्यक्रिया तथा अनुसन्धान कार्यक्रम विस्तार गर्ने योजना अघि बढाइएको छ। ग्रामीण तथा पिछडिएका समुदायसम्म विशेषज्ञ स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याउने उद्देश्यलाई विशेष प्राथमिकतामा राखिएको छ। नेपालको सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीलाई अझ सुदृढ बनाउन कोशी अस्पतालले आगामी वर्षहरूमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

काठमाडौं । युवा, श्रम तथा रोजगारमन्त्री रामजी यादवले वर्तमान विश्वव्यापीकरणको युगमा वैदेशिक रोजगारीलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सम्भव नरहेको बताएका छन्। मंगलबार वैदेशिक रोजगार विभागको अनुगमनका क्रममा मन्त्री यादवले सरकारको प्राथमिकता वैदेशिक रोजगारी रोक्ने नभई यसलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउने रहेको स्पष्ट पारे।नेपाली श्रमिकहरू शोषणमा नपरून् र उचित पारिश्रमिक पाऊन्

सामग्रीको तालिका