कर्णाली राजमार्ग (राष्ट्रिय राजमार्ग ५८)

कर्णाली राजमार्ग, जसलाई राष्ट्रिय राजमार्ग ५८ वा पुरानो नाममा H13 भनेर चिनिन्छ, नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र चुनौतीपूर्ण सडक मार्गहरूमध्ये एक हो। यो सडक कर्णाली प्रदेशको मुटु मानिने जुम्लाको चन्दननाथदेखि सुरु भएर सुर्खेतको बिरेन्द्रनगरसम्मको करिब २३२ किलोमिटर लामो दुर्गम तरिकाले जोडिएको छ। यस राजमार्गले कर्णाली प्रदेशका सुदूरपश्चिमका अधिकांश क्षेत्रहरूलाई देशको मुख्य आर्थिक र प्रशासनिक केन्द्रसँग जोड्ने महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दछ।

यो मार्ग विशेषतः प्राकृतिक र भौगोलिक अवस्थाका कारण धेरै जटिल छ। हिमाली पहाडहरू, सुक्खा र वर्षातका कठिन मौसम, भूस्खलन र सडक संरक्षणमा अभावका कारण यो सडक यात्रा निकै जोखिमपूर्ण रहँदै आएको छ। तथापि, यो सडकले कर्णाली प्रदेशका जनताका लागि जीवनयापन र आर्थिक समृद्धिका लागि अत्यावश्यक सेवा पुर्‍याउने भएकाले यसको महत्व ठूलो छ।

कर्णाली राजमार्गको इतिहास

कर्णाली राजमार्गको निर्माणका लागि पहिलो पटक प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले सन् १९९२ मा भूमिपूजन गरे। त्यो समयदेखि नै यसको निर्माण कार्य सुरु भए तापनि, राजमार्ग पूर्णरूपले सञ्चालनमा आउन लगभग १५ वर्ष लाग्यो र २००७ मा मात्र यो राजमार्गको आधिकारिक रुपमा उद्घाटन भयो।

राजमार्ग बनाउने उद्देश्य कर्णाली प्रदेशलाई देशको बाँकी भूभागसँग जोड्नु मात्र नभई यहाँको विकास, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा र व्यापारलाई प्रवर्द्धन गर्नु थियो। निर्माण कालखण्डमा विभिन्न राजनीतिक र प्राविधिक समस्याहरूका कारण यस राजमार्गको काम निकै ढिलो भयो।

भौगोलिक र प्राविधिक चुनौतीहरू

कर्णाली राजमार्ग कर्णाली प्रदेशको पहाडी तथा हिमाली भेगमा गुज्रने भएकाले यसको भौगोलिक चुनौतीहरू अत्यन्त जटिल छन्। पहाडहरूले सडकलाई साँघुरो बनाएको छ र बारम्बार वर्षा र भूस्खलनले मार्ग अवरुद्ध हुने समस्या बारम्बार देखा परेको छ।

यस सडकको लगभग ९० प्रतिशत भाग अब विकृत अवस्थामा पुगेको छ र यातायातका लागि असुरक्षित बनेको छ। सन् २०१० मा भारी वर्षाले भूस्खलन गरी यो राजमार्ग तीन महिना बन्द भएको थियो जसका कारण धेरै ठाउँका जनताले आपूर्तिको अभाव भोग्नु परेको थियो र जनधनको क्षति समेत भयो।

यात्रुको सुरक्षा र ट्राफिक व्यवस्थापनमा ठूला चुनौतीहरू छन्। सडकमा ठूला गहिरा खाल्तीहरू, टुक्रिएका बाटो र धुलोका कारण यात्रुहरूलाई सामान्य यात्रा गर्न पनि कठिनाइ हुन्छ।

कर्णाली प्रदेशको आर्थिक र सामाजिक अवस्था

कर्णाली प्रदेश नेपालको सबैभन्दा पिछडिएको क्षेत्र मानिन्छ। यहाँ गरीबी दर करिब ६४ प्रतिशत रहेको छ र ६० देखि ७५ प्रतिशत बालबालिका पाँच वर्षमुनिका क्रोनिक कुपोषणको सिकार छन्। कृषि यस प्रदेशको मुख्य आयको स्रोत हो, तर खराब सडक र यातायातको अभावले गर्दा कृषकहरूले आफ्नो उत्पादन बजारसम्म पुर्याउन सकिरहेका छैनन्।

विशेषगरी जुम्ला क्षेत्रमा स्याउ, आलु लगायतका तरकारी उत्पादन गर्ने किसानहरूलाई यथोचित बजारसम्म पुर्याउने आधार सडक हो, र कर्णाली राजमार्ग नै त्यो मुख्य मार्ग हो। तर सडकको अवस्थाले गर्दा फलफूल र तरकारीहरू समयमा बजारसम्म पुग्न नसक्ने समस्या भइरहन्छ जसले गर्दा किसानहरूको आम्दानी घट्छ।

स्वास्थ्य र शिक्षा सेवा पहुँचमा सडकको भूमिका

कर्णाली प्रदेशमा स्वास्थ्य सेवा र शिक्षाको पहुँच अझै सीमित छ। ठूला अस्पतालहरू र उच्च शिक्षाका संस्थाहरू राजधानी बिरेन्द्रनगर र सुर्खेतमा मात्रै छन्। दुर्गम गाउँका मानिसहरूले स्वास्थ्य सेवा पाउनको लागि लामो र जोखिमपूर्ण यात्र गर्नुपर्छ।

कर्णाली राजमार्गले यी दुर्गम क्षेत्रहरूलाई राजधानीसँग जोडेको हुनाले स्वास्थ्य सेवा र शैक्षिक अवसरहरूमा पहुँच बढाउन यसको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। तथापि, सडकको अवस्था राम्रो नभएका कारण कतिपय अवस्थामा बिरामी वा विद्यार्थीहरूको सुरक्षामा जोखिम उत्पन्न हुन्छ।

राजमार्गको वर्तमान अवस्था

२०२५ सम्मको अवस्थाअनुसार कर्णाली राजमार्ग अझै पनि धेरै खण्डमा असुरक्षित र जीर्ण अवस्थामा छ। सडकको ८५ प्रतिशत भागमा पुनर्निर्माण र मर्मतको आवश्यकता छ। वर्षा ऋतुमा भूस्खलनको जोखिम धेरै बढी हुन्छ जसले यात्रुहरूको जीवनलाई निरन्तर जोखिममा राख्छ।

सरकारले सन् २०२५ मा कर्णाली मार्ग सुधारका लागि ४.२ अर्ब रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ, जस अन्तर्गत सडकको चौडा र सुगम बनाउने योजना अघि बढाइएको छ। यसले आगामी वर्षहरूमा राजमार्गको स्तरोन्नति गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

तर हाल पनि यात्रुहरूले दैनिक जीवनमा ठूलो कठिनाइ भोगिरहेका छन्। दुर्घटना दर उच्च भएको छ र सडक सुरक्षामा आवश्यक पहल हुनुपर्ने अवस्थामा छ।

सामाजिक र आर्थिक विकासमा कर्णाली राजमार्गको भूमिका

कर्णाली राजमार्गले प्रदेशको समग्र सामाजिक र आर्थिक विकासमा निर्णायक भूमिका खेल्न सक्छ। राम्रो सडक संरचनाले नयाँ व्यवसाय र उद्योगहरूको विकासमा उत्प्रेरणा मिल्छ।

यात्रुहरूको आवाजाही बढ्दा पर्यटन क्षेत्रले पनि लाभ पाउँछ। कर्णाली प्रदेशमा थारु, खस र अन्य आदिवासी समुदायहरू बसोबास गर्दछन् जसले स्थानीय सांस्कृतिक र जैविक विविधतालाई संरक्षण गर्ने सम्भावना छ। सडक विस्तारले पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न मद्दत पुग्नेछ।

जोखिम र सुरक्षाका उपायहरू

सडकका वर्तमान जोखिमहरूलाई ध्यानमा राख्दै सरकारले आवश्यक सुधारहरू गर्नुपर्दछ। भूस्खलन रोक्न विभिन्न प्रविधि अपनाउनुपर्ने छ जस्तै पहाडमा जालो बिछ्याउने, माटो रोक्ने पर्खाल बनाउने र वर्षा जल निकास प्रणाली सुधार गर्ने।

सडक सुरक्षाका लागि यातायात नियम कडा पार्न र यातायात सुरक्षा शिक्षा दिन जरुरी छ। यात्रुको लागि पर्याप्त आराम स्थल, आकस्मिक स्वास्थ्य सेवा केन्द्र र आपतकालीन उद्धार सेवा स्थापना गर्नुपर्छ।

काठमाडौं । युवा, श्रम तथा रोजगारमन्त्री रामजी यादवले वर्तमान विश्वव्यापीकरणको युगमा वैदेशिक रोजगारीलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सम्भव नरहेको बताएका छन्। मंगलबार वैदेशिक रोजगार विभागको अनुगमनका क्रममा मन्त्री यादवले सरकारको प्राथमिकता वैदेशिक रोजगारी रोक्ने नभई यसलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउने रहेको स्पष्ट पारे।नेपाली श्रमिकहरू शोषणमा नपरून् र उचित पारिश्रमिक पाऊन्

सामग्रीको तालिका