इलाम
इलाम जिल्ला नेपालको कोशी प्रदेश अन्तर्गत पर्ने १४ जिल्लामध्ये एक प्रमुख पहाडी जिल्ला हो। यस जिल्लाले करिब १,७०३ वर्ग किलोमिटर (६५८ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ। २०११ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसंख्या २,९०,२५४ रहेको थियो। इलाम नगरपालिका यस जिल्लाको मुख्य प्रशासनिक केन्द्र हो, जुन राजधानी काठमाडौंबाट करिब ६०० किलोमिटर (३७० माइल) टाढा रहेको छ।
इलाम जिल्ला जैविक विविधताले भरिपूर्ण जिल्ला हो, जसले विभिन्न वैज्ञानिक, अनुसन्धानकर्ता तथा पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दै आएको छ। विशेष गरी औषधिजन्य र सुगन्धित बिरुवा, अर्ला–अप्सरा जातका अर्किड फूल, दुर्लभ चराहरू तथा रातो पाण्डा (Red Panda) को संरक्षण र अध्ययनका लागि इलामलाई उपयुक्त गन्तव्य मानिन्छ।
इलाम हिमाली राष्ट्र नेपालको एक महत्वपूर्ण जिल्ला हो, जसको भू-भाग तराईदेखि उच्च पहाडी क्षेत्रमा फैलिएको छ। यस जिल्लामा विभिन्न प्राकृतिक सौन्दर्ययुक्त स्थलहरू छन्, जसमा हरियाली चिया बगान, सुन्दर पहाडी भू-दृश्य, सफा वातावरण, तथा पर्यटन आकर्षणका केन्द्रहरू पर्दछन्।
यस जिल्लाको विशेषता चिया उत्पादन हो, जसले इलामलाई ‘नेपालको चिया राजधानी’ को रूपमा चिनाएको छ। साथै, यहाँको कृषि प्रणालीमा अदुवा, अलैंची, कफी, अम्लिसो, अदुवा जस्ता नगदेबालीहरूले अर्थतन्त्रमा ठुलो योगदान पुर्याइरहेका छन्।
इलाम जिल्ला वैज्ञानिक अध्ययन, पर्यटन, जैविक विविधता संरक्षण तथा कृषि प्रवर्द्धनको महत्वपूर्ण केन्द्रको रूपमा विकास भइरहेको छ।
इलाम नेपालका १४ अञ्चलहरूमध्ये कोशी प्रदेशको एक महत्वपूर्ण पहाडी जिल्ला हो। यस जिल्लाले ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, प्राकृतिक, तथा आर्थिक रूपमा नेपालमा विशेष पहिचान बनाएको छ। किरात सभ्यतादेखि आधुनिक युगसम्म इलामले धेरै ऐतिहासिक घुम्तीहरू पार गरेको छ।
इलाम जिल्लाको इतिहास किरात सभ्यतासँग निकट रूपमा सम्बन्धित छ। किरात जाति नेपालका प्राचीनतम बासिन्दाहरू हुन्, जसले विशेषगरी पूर्वी नेपालमा आफ्नो प्रभुत्व जमाएका थिए।
किरात सभ्यता र इलाम:
किरात शासन काल:
नेपाल एकीकरण हुनुअघि इलाम क्षेत्र विभिन्न स्थानीय राजाहरूको नियन्त्रणमा थियो। इलाम क्षेत्र विभिन्न स-साना राज्य (मौजा) हरूमा विभाजित थियो।
सेन वंशको शासन:
पृथ्वीनारायण शाहको एकीकरण अभियान:
इलाम नेपालको पूर्वी पहाडी जिल्लामध्ये एक हो, जसको नामाकरणसँग सम्बन्धित विभिन्न ऐतिहासिक, भाषिक, तथा सांस्कृतिक व्याख्याहरू पाइन्छन्। यो क्षेत्र प्राचीन किराँत सभ्यताको महत्त्वपूर्ण हिस्सा रहेकोले यसको नामाकरणको स्रोत लिम्बु भाषा र संस्कृतिसँग विशेष रूपमा जोडिएको देखिन्छ।
इलामको नाम लिम्बु भाषाबाट आएको भन्ने मान्यता धेरै प्रचलित छ। लिम्बु भाषा अनुसार "इलाम" दुई शब्दको संयोजनबाट बनेको छ:
यस आधारमा "इलाम" को अर्थ "घुमाउरो बाटो" भन्ने अर्थमा बुझ्न सकिन्छ। इलामको भौगोलिक बनावट हेर्दा पनि यसको पुष्टि हुन्छ। झापाबाट इलाम पुग्दा बाटो धेरै घुमाउरो रहेको छ, जसका कारण सम्भवतः यो नाम रहन गएको हुन सक्छ।
यो व्याख्या मुख्य रूपमा लिम्बु समुदायसँग सम्बन्धित छ, किनभने नेपाल एकीकरणभन्दा पहिले यो क्षेत्र लिम्बुहरूको प्रमुख बस्ती थियो। किराँतकालदेखि नै यो भूभाग लिम्बु समुदायद्वारा शासित रहेको देखिन्छ, जसका कारण उनीहरूको भाषाबाट जिल्लाको नामाकरण हुनु स्वाभाविक मानिन्छ।
केही ऐतिहासिक अभिलेखहरू अनुसार इलामको पुरानो नाम "खलङ्गा" रहेको पाइन्छ। खलङ्गा नाम नेपालको विभिन्न स्थानमा पुरानो प्रशासनिक तथा सैन्य अखडासँग सम्बन्धित नाम हो।
यद्यपि, इलामको वर्तमान नाम पुरानो खलङ्गा नामको उत्तराधिकारी भए पनि, "इलाम" शब्दको प्रयोग खलङ्गा नाम हटेपछि बढ्न थालेको देखिन्छ।
इलाम नामाकरणको अर्को रोचक व्याख्या भारतको केरल राज्यमा प्रयोग हुने "ईल्लम" शब्दसँग सम्बन्धित रहेको पाइन्छ।
यस सिद्धान्तको पुष्टि यसरी गरिन्छ:
तर, यो व्याख्या पूर्णरूपमा प्रमाणित भएको छैन। इलाममा लिम्बु भाषाको प्रभाव अत्यधिक भएकोले, यसको नाम लिम्बु भाषाबाट आएको हुनसक्ने सम्भावना अझै बलियो देखिन्छ।
इलामको नामाकरणका सम्बन्धमा विभिन्न सिद्धान्तहरू भए पनि, सम्भाव्य व्याख्याहरू निम्नानुसार छन्:
लिम्बु भाषाबाट उत्पत्ति भएको व्याख्या:
पुरानो नाम "खलङ्गा" बाट नाम परिवर्तन भएको व्याख्या:
केरल राज्यको "ईल्लम" शब्दसँग सम्बन्धित व्याख्या:
यद्यपि, ऐतिहासिक रूपमा लिम्बु समुदायको बाहुल्यता भएको कारण लिम्बु भाषाबाट आएको व्याख्या नै सबैभन्दा सशक्त देखिन्छ।
इलाम नेपालका पहाडी जिल्लामध्ये एक महत्वपूर्ण जिल्ला हो। यसको भूगोल, मौसम, उचाइ, र प्राकृतिक विविधताको कारणले विशेष स्थान ओगटेको छ। नेपालकै प्रमुख चिया उत्पादक जिल्ला भएको कारणले पनि इलामलाई विशेष पहिचान प्राप्त छ।
इलाम जिल्ला नेपालको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यसको भौगोलिक स्थान निम्नानुसार छ:
यसको अर्थ इलाम जिल्ला उत्तर-दक्षिणको दिशा (Latitude) मा २६.४० डिग्री देखि २७.८० डिग्री सम्म फैलिएको छ, जुन नेपालको उच्च पहाडी तथा मध्यम पहाडी भूभागमा पर्छ।
इलाम जिल्लामा समुन्द्री सतहबाट उचाइमा अत्यधिक भिन्नता पाइन्छ।
इलाम जिल्ला चारैतिर विभिन्न जिल्ला तथा भारतसँग सीमाना जोडिएको छ।
| दिशा | सिमाना |
|---|---|
| पूर्व | भारतको पश्चिम बंगाल राज्यको दार्जिलिङ जिल्ला |
| पश्चिम | नेपालका मोरङ र पाँचथर जिल्ला |
| उत्तर | नेपालका पाँचथर जिल्ला |
| दक्षिण | नेपालका झापा जिल्ला |
इलाम जिल्ला पूर्ण रूपमा पहाडी भूभागमा अवस्थित छ।
इलामको लम्बाइ तथा चौडाइ क्षेत्रअनुसार फरक-फरक पाइन्छ।
| माप | दुरी |
|---|---|
| औसत लम्बाइ (पूर्व-पश्चिम) | ५० किलोमिटर |
| अधिकतम लम्बाइ (पूर्व-पश्चिम) | ५७ किलोमिटर |
| औसत चौडाइ (उत्तर-दक्षिण) | ३८ किलोमिटर |
| अधिकतम चौडाइ (उत्तर-दक्षिण) | ४५.८ किलोमिटर |
इलाम नेपालकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यहरूमध्ये एक हो। यहाँका चर्चित गन्तव्यहरू निम्नानुसार छन्:
सन्दकपुर:
कन्याम:
माईपोखरी:
फिक्कल:
इलाम जिल्ला प्राकृतिक सौन्दर्य, कृषि उत्पादन, पर्यटकीय स्थलहरू, तथा व्यापारिक महत्त्वको हिसाबले नेपालकै महत्वपूर्ण जिल्लाहरू मध्ये एक हो। यसको विविध भूगोल, हरियाली वातावरण, र सांस्कृतिक समृद्धिले गर्दा यो जिल्ला विशेष पहिचान बोकेको छ।
इलाम जिल्ला नेपालका पहाडी जिल्लामध्ये एक हो, जसमा १० वटा स्थानीय तह (पालिका) रहेका छन्। यी पालिकाहरू ४ वटा नगरपालिका र ६ वटा गाउँपालिका गरी विभाजन गरिएका छन्।
यी पालिकाहरू इलाम जिल्लाको प्रशासनिक विभाजन हुन्, जसले विकास तथा स्थानीय शासन व्यवस्थापनमा सहायता पुर्याउँछन्।
इलाम जिल्ला नेपालकै सामाजिक तथा सांस्कृतिक रूपमा समृद्ध पहाडी जिल्लामध्ये एक हो। भौगोलिक विविधताको कारण यहाँ विभिन्न जातजाति, भाषा, र धर्महरू एकअर्कासँग मिलेर बसेका छन्। नेपालको पूर्वी भागमा अवस्थित यस जिल्लामा आदिवासी तथा गैर-आदिवासी समुदायहरूको मिश्रण पाइन्छ, जसले यस क्षेत्रको सांस्कृतिक धरोहरलाई अझै विशेष बनाएको छ।
इलाममा विभिन्न जातजातिका मानिसहरू बसोबास गर्छन्। यहाँ आदिवासी समुदायदेखि गैर-आदिवासी समुदायसम्मको साझा उपस्थितिले जातीय विविधता अत्यधिक रहेको देखिन्छ।
लिम्बु –
राई –
तामाङ –
गुरुङ –
मगर –
शेर्पा –
ब्राह्मण (पहाडी) र क्षेत्री –
दलित समुदाय (विश्वकर्मा, दमाई, सार्की, गन्धर्व आदि) –
थारू, राजवंशी, मेचे आदि –
इलाम जिल्लामा विभिन्न भाषा बोलिन्छन्। यहाँका भाषा जातीय तथा सामाजिक विविधतालाई झल्काउँछन्।
नेपाली –
लिम्बु भाषा –
राई (किराती) भाषा –
नेवारी भाषा –
गुरुङ, मगर, तामाङ, शेर्पा भाषा –
थारू, राजवंशी, बंगाली भाषा –
अंग्रेजी, हिन्दी –
इलाम जिल्ला धार्मिक सहिष्णुता रहेको क्षेत्र हो। यहाँका मानिसहरूले विभिन्न धर्म मान्ने भए पनि मेलमिलापपूर्ण रूपमा बसोबास गर्छन्।
हिन्दू धर्म –
किरात धर्म –
बौद्ध धर्म –
क्रिश्चियन (इसाई धर्म) –
इस्लाम धर्म –
नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (सन् २०२१) अनुसार, इलाम जिल्लाको कुल जनसंख्या २८२,८०५ रहेको छ। यसमा:
यो तथ्याङ्क राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयद्वारा प्रकाशित जिल्ला वस्तुगत विवरणमा आधारित छ।
इलाम जिल्लाको जनसंख्या अघिल्लो जनगणना (२०६८ साल/२०११) को तुलनामा केही घटेको देखिन्छ। विगतमा इलाम जिल्लाको जनसंख्या २९०,२५४ थियो, जसअनुसार ७,४४९ जनाले कमी आएको छ। जनसंख्या घट्नुका मुख्य कारणहरू निम्न हुन सक्छन्:
इलाममा महिलाहरूको संख्या पुरुषहरूभन्दा बढी छ (महिला ५३.०५% र पुरुष ४६.९५%)। यसको प्रमुख कारणहरू निम्नानुसार हुन सक्छन्:
इलाम जिल्ला नेपालको पहाडी भू-भागमा पर्ने हरियाली तथा कृषि उत्पादनका लागि प्रसिद्ध जिल्ला हो। यसको भौगोलिक विविधता तथा उचाइका आधारमा विभिन्न प्रकारका हावापानी तथा भू-उपयोग पाइन्छ। यहाँको समशीतोष्ण हावापानी र पर्याप्त वर्षाले कृषि तथा वनस्पतिको विकासमा ठूलो योगदान पुर्याएको छ।
इलाम जिल्लामा समुद्री सतहबाट १४० मिटरदेखि ३,६३६ मिटर (सन्दकपुर) सम्मको उचाइ भएकोले यसमा विभिन्न प्रकारका जलवायु पाइन्छ। यसले गर्दा यहाँ कृषि, वनस्पति तथा मानव बसोबासका विविध स्वरूपहरू देख्न सकिन्छ।
इलाम जिल्लाको भौगोलिक विविधताका कारण विभिन्न प्रकारको भू-उपयोग पाइन्छ। कृषि, वन क्षेत्र, चरिचरन भूमि, शहरीकरण तथा जलाशय क्षेत्रका आधारमा यसलाई विभाजन गर्न सकिन्छ।
इलाम नेपालकै प्रमुख चिया उत्पादन केन्द्र हो।
इलाममा घना जङ्गल पाइन्छ, जसले वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्छ।
इलाम जिल्ला नेपालका प्राकृतिक, सांस्कृतिक तथा धार्मिक सम्पदाहरूले भरिपूर्ण महत्वपूर्ण स्थल हो। यहाँका हरियाली चियाबारी, मनोरम डाँडाकाँडा, तालतलैया, झरनाहरू तथा ऐतिहासिक मठमन्दिरहरूले यस क्षेत्रलाई आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूका लागि आकर्षणको केन्द्र बनाएको छ।
इलाम सदरमुकाम नजिकै अवस्थित सेती देवी मन्दिर हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको प्रमुख आस्थाको केन्द्र मानिन्छ।
पञ्चकन्या मन्दिर पाँच देवीहरूको प्रतीक मानिन्छ र विशेष गरी महिलाहरू पूजाआजा गर्न आउने गर्दछन्।
सिंहवाहिनी देवीलाई शक्ति र साहसकी देवी मानिन्छ।
गजुरमुखी गुफा इलामको ऐतिहासिक तथा धार्मिक दृष्टिकोणले अत्यन्त महत्वपूर्ण स्थल मानिन्छ।
ताप्लेजुङ जिल्लाको प्रसिद्ध पाथीभरा देवी मन्दिर जस्तै इलामको पाथीभरा पनि महत्त्वपूर्ण धार्मिक स्थल हो।
इलामको सबैभन्दा प्रसिद्ध पर्यटकीय गन्तव्यहरूमध्ये एक हो।
करफोक चियाबारी र हरियाली डाँडाहरूले भरिपूर्ण उत्कृष्ट गन्तव्य हो।
इलामको अर्को महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय तथा व्यापारिक केन्द्र हो।
माईपोखरी इलामको प्रसिद्ध धार्मिक तथा जैविक विविधता समेटिएको ठाउँ हो।
टोड्के झरना इलामको प्रमुख झरनामध्ये एक हो, जुन पर्यटकहरूलाई अत्यन्तै लोभ्याउने गर्दछ।
सन्दकपुर इलामको सबैभन्दा अग्लो स्थान हो, जुन समुद्री सतहबाट ३,६३६ मिटर उचाइमा अवस्थित छ।
श्रीअन्तु नेपालकै पहिलो ‘सूर्योदय दृश्यावलोकन केन्द्र’ हो।
इलाम नेपालका प्रमुख कृषि तथा व्यापारिक जिल्ला मध्ये एक हो। प्राकृतिक सौन्दर्य, हरियाली चियाबारीहरू, र उर्वर भूमि यस क्षेत्रको विशेषता हुन्। यहाँका स्थानीय बासिन्दाहरूको मुख्य पेशा खेतीपाती भए तापनि पछिल्लो समयमा व्यापार व्यवसायले पनि महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ। इलामको व्यापार कृषि उत्पादनमा केन्द्रित छ, जसमा चिया, अलैँची, अदुवा, आलु, अम्लिसो, अकबरे खुर्सानी, ईसकुस, र दूध प्रमुख निर्यातयोग्य वस्तुहरू हुन्।
इलाम जिल्लाभित्र धेरै व्यापारिक केन्द्रहरू छन्, जसले उत्पादन संकलन, प्रशोधन, तथा वितरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। यी व्यापारिक केन्द्रहरू स्थानीय तथा बाह्य व्यापारको प्रमुख थलोका रूपमा स्थापित छन्।
इलामको व्यापार कृषि उत्पादनमा निर्भर छ। यहाँ उत्पादित वस्तुहरू नेपालभर मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्याइन्छ।
इलामका कृषि उत्पादनहरू नेपालभित्र मात्र सीमित नभई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि लोकप्रिय छन्।
पछिल्लो समय इलाममा पर्यटनको विकाससँगै कृषि तथा व्यापार व्यवसायमा पनि व्यापक सुधार आएको छ।
इलाम नेपालको शिक्षित र स्वास्थ्य सुविधामा अग्रणी जिल्ला हो। यहाँका विद्यालय, कलेज तथा स्वास्थ्य संस्थाहरूले स्थानीय तथा वरपरका जिल्लाका बासिन्दालाई गुणस्तरीय सेवा प्रदान गरिरहेका छन्।
इलाम शिक्षा क्षेत्रमा नेपालकै महत्वपूर्ण जिल्लाहरूमा पर्दछ। यहाँ सरकारी तथा निजी विद्यालयहरू, कलेजहरू, र प्राविधिक शिक्षालयहरू सञ्चालनमा छन्।
इलाममा उच्च शिक्षाका लागि विभिन्न कलेजहरू सञ्चालनमा छन्, जसमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट सम्बन्धन प्राप्त संस्थाहरू प्रमुख छन्।
इलाम स्वास्थ्य सुविधाका हिसाबले नेपालकै नमुना जिल्लाहरूमा गनिन्छ। यहाँ सरकारी तथा निजी अस्पतालहरू, स्वास्थ्य केन्द्रहरू, तथा क्लिनिकहरू सञ्चालनमा छन्।
इलाम पूर्वी नेपालको प्रमुख पर्यटकीय र व्यापारिक केन्द्रहरूमध्ये एक हो। यहाँको यातायात व्यवस्था पहाडी भौगोलिक बनावटसँगै अनुकूलित छ। इलाममा सडक मार्ग नै मुख्य यातायातको साधन हो, भने केही दुर्गम भेगहरूमा अझै पनि पैदल मार्गको निर्भरता रहेको छ।
इलाम नेपालका प्रमुख राजमार्गहरूसँग जोडिएको जिल्ला हो।
कोसी राजमार्ग (H07) मार्फत झापा, मोरङ, सुनसरी लगायतका जिल्लासँग इलाम जोडिन्छ।
मेची राजमार्ग (H01) पूर्व-पश्चिम यात्रा गर्न मुख्य मार्ग हो।
इलाम सदरमुकामसम्मको प्रमुख सडक दमक–रवि–इलाम सडकखण्ड हो।
दमक–रवि–इलाम–फिक्कल सडक (पिच गरिएको, मुख्य व्यापारिक मार्ग)
इलाम–पाँचथर सडक (स्थानीय यातायातको लागि महत्वपूर्ण)
इलाम–सन्दकपुर सडक (पर्यटन क्षेत्रसँग जोडिएको मार्ग)
इलाम–ताप्लेजुङ सडक (विस्तारित व्यापारिक र यातायात मार्ग)
इलाम–माइपोखरी सडक (धार्मिक तथा पर्यटकीय महत्त्वको मार्ग)
काठमाडौँ, विराटनगर, धरान, झापा लगायतका ठूला सहरहरूसँग नियमित बस सेवा उपलब्ध छ।
स्थानीय तथा छोटो दूरीका यात्राका लागि माइक्रोबस तथा जीपहरू चल्छन्।
इलाम बजार तथा फिक्कल क्षेत्रमा ट्याक्सी सेवा उपलब्ध छ।
मोटरसाइकल तथा स्कुटरहरू स्थानीय आवागमनका लागि लोकप्रिय छन्।
पहाडी तथा दुर्गम क्षेत्रका लागि जीप तथा बोलेरो चल्ने गर्छन्।
ग्रामीण भेगहरूमा सुमो तथा ट्याक्सी सेवाहरू लोकप्रिय छन्।
इलामको ग्रामीण क्षेत्रमा अझै पनि साइकल तथा पैदल यात्रा एक प्रमुख आवागमनको माध्यम हो।
इलामका दुर्गम बस्तीहरूमा जाने मुख्य साधन घोडा, खच्चर र पैदल यात्रा पनि हो।
मेची राजमार्ग तथा अन्य सहायक मार्गहरू राम्रो अवस्थामा रहेका छन्। व्यापारिक र पर्यटकीय स्थलहरूमा सहज रूपमा यातायात सेवा उपलब्ध छ। इलाम झापाबाट सिधै यातायात सेवा भएकाले पूर्वी नेपालका सहरहरूसँग राम्रो सम्पर्क छ।
दुर्गम भेगमा पहुँचको अभाव – केही गाउँहरू अझै पनि सडक सञ्जालबाट जोडिएका छैनन्।
खराब मौसमका कारण सडक बन्द हुने समस्या – भारी वर्षा तथा पहिरोले कतिपय सडक अवरुद्ध हुने गर्छ।
सार्वजनिक यातायातको सीमितता – सबै रूटमा नियमित सार्वजनिक बस तथा माइक्रोबस सेवा उपलब्ध छैन।
सडक स्तरोन्नतिको आवश्यकता – कच्ची तथा साँघुरा सडकहरूलाई फराकिलो र पक्की बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
सडक स्तरोन्नति तथा चौडा बनाउने कार्यक्रम – ग्रामीण भेगहरूमा थप सडक निर्माण तथा पक्कीकरण गरिनुपर्नेछ।
पर्यटक लक्षित यातायात सुधार – इलामका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यहरू (सन्दकपुर, माइपोखरी, कन्याम) मा बस तथा जीप सेवाको विस्तार।
सुरक्षित तथा व्यवस्थित यातायात सेवा – ट्राफिक नियमको प्रभावकारी कार्यान्वयन, सडक संकेतहरू, तथा गाडीहरूको नियमित मर्मतसम्भार।
इलेक्ट्रिक सवारी साधनको प्रवर्द्धन – हरियाली र पर्यावरणीय दृष्टिकोणले विद्युतीय सवारी प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्न सकिन्छ।
सामाजिक अवस्था
इलाम नेपालको पूर्वी पहाडी जिल्ला हो, जसको प्रमुख सामाजिक तथा सांस्कृतिक विविधता महत्वपूर्ण छ।
जनसंख्या र जातीय संरचना
इलाममा विभिन्न जातजातिहरूको बसोबास छ, जसमा प्रमुख रूपमा लिम्बु, राई, मगर, नेवार, ब्राह्मण, क्षेत्री, गुरुङ, तामाङ, दलित समुदायका व्यक्ति बस्छन्।
यहाँको प्रमुख भाषा नेपाली हो, साथै लिम्बु, राई, नेवार, र अन्य स्थानीय भाषाहरू पनि प्रयोग गरिन्छ।
शिक्षा र साक्षरता
इलाममा शिक्षाको स्तर राम्रो छ। जिल्लामा करिब ८०% जनसंख्या साक्षर छन्।
सरकारी तथा निजी विद्यालयहरूको संख्या ३०० भन्दा बढी छ।
उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न विद्यार्थीहरू काठमाडौंतिर जाने प्रवृत्ति छ।
संस्कृति र परम्परा
इलाम विभिन्न जातीय समुदायहरूको सांस्कृतिक पर्वहरूको संगमस्थल हो।
लिम्बु समुदायको चासोक तङनाम, राई समुदायको उभौली-उधौली, हिन्दू समुदायको दशैं-तिहार यहाँ विशेष रूपमा मनाइन्छ।
स्थानीय लोकगीत तथा नृत्य जस्तै धाननाच, साकेला, मारुनी नृत्य आदि लोकप्रिय छन्।
स्वास्थ्य सेवा
इलाममा प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा सुधार हुँदै गएको छ।
जिल्ला अस्पतालसहित, विभिन्न स्वास्थ्य चौकी तथा निजी क्लिनिकहरू सञ्चालनमा छन्।
ग्रामीण क्षेत्रहरूमा अझै पनि स्वास्थ्य सेवाको पहुँच कमजोर छ।
इलामको अर्थव्यवस्था कृषिमा आधारित छ। साथै, पर्यटन र साना व्यवसायहरू पनि आर्थिक गतिविधिमा महत्त्वपूर्ण छन्।
कृषि र व्यवसाय
इलाम नेपालकै चिया उत्पादनमा अग्रणी जिल्ला हो।
प्रमुख नगदेबालीहरूमा अलैंची, अदुवा, अकबरे खुर्सानी, किवी तथा कफी पर्दछन्।
कृषि व्यवसायमा आधुनिकीकरण हुँदै गएको छ।
पर्यटन
इलामको हरियाली चिया बगान, अन्तु डाँडा, सन्दकपुर, माइपोखरी, कन्याम जस्ता स्थानहरूले पर्यटन प्रवर्द्धनमा टेवा दिएका छन्।
पर्यटकहरू आन्तरिक तथा बाह्य दुबै हुने गरेका छन्।
उद्योग र व्यापार
यहाँ साना तथा मझौला उद्योगहरू छन्, जस्तै चिया प्रशोधन उद्योग, काठ उद्योग, दुग्ध उत्पादन तथा अन्य साना उद्यमहरू।
भारतसँगको व्यापार सहज छ, जसले स्थानीय व्यापार प्रवर्द्धन गर्न मद्दत पुर्याएको छ।
आवास र पूर्वाधार
ग्रामीण भेगहरूमा अझै कच्ची सडकको बाहुल्यता छ।
पछिल्लो समय पूर्वाधार विकास हुँदै गएको छ, जस्तै बत्ती, पानी तथा सञ्चार सेवाको विस्तार।
इलाम नेपालकै सम्भावनायुक्त जिल्ला हो, जसमा कृषि, पर्यटन, व्यापार तथा सामाजिक समृद्धिका अपार अवसरहरू छन्। यद्यपि, आधुनिक प्रविधिको अभाव, पूर्वाधारको कमी, तथा सार्वजनिक सेवामा असमान पहुँच जस्ता चुनौतीहरू समाधान गर्न आवश्यक छ। दीर्घकालीन विकासका लागि कृषि आधुनिकीकरण, पर्यटन प्रवर्द्धन, साना तथा घरेलु उद्योग विस्तार, तथा सामाजिक सेवा सुधार अपरिहार्य देखिन्छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का संयोजक एवं पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ श्रीलंकाको पाँचदिने राजनीतिक भ्रमण सम्पन्न गरी आइतबार स्वदेश फर्किएका छन्। जुलाई १५ मा श्रीलंका प्रस्थान गरेका उनले त्यहाँ आयोजित ‘ह्यान्ड्स अफ एसिया’ अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रमुख वक्ताका रूपमा सम्बोधन गरेका थिए।भ्रमणका क्रममा प्रचण्डले श्रीलंकाको सत्तारुढ दल जनता विमुक्ति
