काठमाडौं । नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान र मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयका पदाधिकारीबीच आज काठमाडौँमा क्षमता विकास र अनुसन्धान सहकार्यका विषयमा छलफल भएको छ। छलफलमा विद्यार्थी संलग्नता, विज्ञसूची निर्माण र प्रतिष्ठानका अध्ययनहरूका लागि क्षेत्रीय 'आउटपोस्ट' (Regional Outpost) को अवधारणालगायतका विषयमा कुराकानी भएको थियो।छलफलमा प्रतिष्ठानका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मणप्रसाद भट्टराई, वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ताहरू तथा विश्वविद्यालयका तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय
हितेन्द्र देव शाक्य
हितेन्द्र देव शाक्य
हितेन्द्र देव शाक्य नेपालका प्रतिष्ठित विद्युत अभियन्ता हुन्, जसले आधुनिक ऊर्जा प्रणालीका क्षेत्रमा ३० वर्षभन्दा बढी समयदेखि योगदान दिइरहेका छन्। उहाँ अहिले नेपालको राष्ट्रिय विद्युत प्राधिकरण (NEA) का महानिर्देशक (Managing Director) हुनुहुन्छ। उहाँले सम्पूर्ण राष्ट्रिय विद्युत प्रणालीको नेतृत्व गर्दै हाइड्रोपावर, वितरण, व्यापार र नीतिगत सुधारहरूमा महत्वपूर्ण कदम चाल्नुभएको छ।
शैक्षिक यात्रा
हितेन्द्र देव शाक्यको शैक्षिक यात्रा विभिन्न प्रतिष्ठित संस्थाहरूमा फैलिएको छ, जसले उहाँको शिक्षाप्रतिको समर्पण र विशेषज्ञताको विकासलाई स्पष्ट पार्छ। उहाँको प्रारम्भिक विद्यादेखि वर्तमान विद्यावारिधि अनुसन्धानसम्मको यात्रालाई बुँदागत रूपमा हेरौँ।
प्रारम्भिक र माध्यमिक शिक्षा
हितेन्द्र देव शाक्यले आफ्नो प्रारम्भिक विद्या शिक्षा (प्रवेशिका) सन् १९७७ देखि १९८० सम्म एभीएम हाई स्कूल, मनभवन बाट सम्पन्न गर्नुभयो। यो विद्यालय शिक्षाले उहाँको शैक्षिक जग बलियो बनायो। त्यसपछिको उहाँको अध्ययन भारतको डीएभी कलेज, चण्डीगढ मा सन् १९८१ देखि १९८२ सम्म प्रि–इन्जिनियरिङ्ग मा रह्यो। यसले उहाँलाई इन्जिनियरिङ्ग अध्ययनका लागि आवश्यक आधारभूत ज्ञान र सीप प्रदान गर्यो।
स्नातक तहको अध्ययन
प्रि–इन्जिनियरिङ्ग अध्ययनपश्चात्, हितेन्द्र देव शाक्यले भारतको प्रतिष्ठित एनआईटी दुर्गापुर (National Institute of Technology, Durgapur) बाट सन् १९८४ देखि १९८८ सम्म इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङ्गमा ब्याचलर अफ इन्जिनियरिङ्ग (B.Eng.) पूरा गर्नुभयो। यो स्नातक तहको अध्ययनले उहाँलाई विद्युत इन्जिनियरिङ्गका सैद्धान्तिक र व्यावहारिक पक्षहरूमा गहिरो ज्ञान प्रदान गर्यो, जुन उहाँको भविष्यको पेसागत जीवनका लागि आधार बन्यो।
स्नातकोत्तर अध्ययन र विशेषज्ञता
स्नातकपछि पनि हितेन्द्र देव शाक्यले आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिनुभयो। सन् १९९८ देखि १९९९ सम्म उहाँले नर्वे प्राविधिक विश्वविद्यालय (NTNU) बाट विद्युत–प्रणालीमा पोस्ट–ग्रेजुएट डिप्लोमा हासिल गर्नुभयो। यसले उहाँको विद्युत इन्जिनियरिङ्गको ज्ञानलाई अझ विशिष्टीकरण गर्यो। त्यसको केही वर्षपछि, सन् २००५ देखि २००६ मा उहाँले काठमाडौं विश्वविद्यालय बाट मास्टर इन पावर इन्जिनियरिङ्ग को उपाधि प्राप्त गर्नुभयो, जसले शक्ति इन्जिनियरिङ्गमा उहाँको विशेषज्ञतालाई थप मजबुत बनायो।
वर्तमान विद्यावारिधि अनुसन्धान
हाल, हितेन्द्र देव शाक्य काठमाडौं विश्वविद्यालय मा विद्युत बजार संरचनामा पीएचडी अनुसन्धानकर्ता (विद्यार्थी) को रूपमा संलग्न हुनुहुन्छ। यो वर्तमान अध्ययनले उहाँको विद्युत इन्जिनियरिङ्गमा रहेको गहिरो रुचिलाई थप उजागर गर्छ, विशेषगरी ऊर्जा क्षेत्रको महत्वपूर्ण पाटो, विद्युत बजारको संरचनाबारे उहाँको अनुसन्धानले यस क्षेत्रमा नयाँ आयाम थप्ने अपेक्षा गरिएको छ। यो अनुसन्धानले उहाँलाई यस क्षेत्रमा थप विशेषज्ञ बनाउनेछ।
हितेन्द्र देव शाक्यको यो विस्तृत शैक्षिक यात्राले उहाँको अध्ययनप्रतिको अटुट लगनशीलता र विद्युत इन्जिनियरिअरङ्ग क्षेत्रमा उहाँको विशेषज्ञतालाई प्रमाणित गर्दछ।
कार्य अनुभव
हितेन्द्र देव शाक्यले नेपाल विद्युत प्राधिकरण (NEA) मा आफ्नो करियरको सुरुवातदेखि नै विभिन्न तहमा नेतृत्व भूमिका निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ। उहाँको अनुभव विद्युत संयन्त्रको सञ्चालनदेखि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका रणनीतिक योजना निर्माणसम्म फैलिएको छ, जसले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
प्रारम्भिक इन्जिनियरिङ्ग भूमिका (सन् १९८८/८९)
हितेन्द्र देव शाक्यले सन् १९८८/८९ देखि नै प्राधिकरणमा महत्त्वपूर्ण इन्जिनियरिङ्ग भूमिकामा काम गर्न सुरु गर्नुभएको थियो। उहाँले विशेषगरी विद्युत संयन्त्र (power plants) तथा वितरण प्रणाली (distribution system) को सञ्चालन र मर्मतसम्भारमा आफ्नो विशेषज्ञता प्रदर्शन गर्नुभयो। यो प्रारम्भिक अनुभवले उहाँलाई नेपालको विद्युत प्रणालीको आधारभूत बुझाइ र व्यावहारिक ज्ञान प्रदान गर्यो।
निर्देशकको रूपमा महत्त्वपूर्ण कार्यहरू (डिसेम्बर २०१६ – जुलाई २०१७)
डिसेम्बर २०१६ देखि जुलाई २०१७ सम्म, हितेन्द्र देव शाक्यले प्राधिकरणको विभिन्न महत्त्वपूर्ण विभागहरूमा निर्देशक को रूपमा नेतृत्व गर्नुभयो। यस अवधिमा उहाँले विशेषगरी "पावर ट्रेड", "सिस्टम प्लानिङ्ग" र "प्लान्ट अपरेशन" विभागहरूको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो। निर्देशकको भूमिकामा रहँदा उहाँले प्राधिकरणको आर्थिक र व्यावसायिक संरचना सुधार्न का लागि विभिन्न छाँटकाँट (reforms) गर्नुभयो र मास्टर प्लानहरू तयार पार्नुभयो। यसका केही प्रमुख उपलब्धिहरू निम्न रहेका छन्:
National Transmission System Master Plan 2015: यो योजना विद्युत आपूर्तिको मजबुदीकरणका लागि राष्ट्रिय स्तरमा प्रसारण प्रणाली (transmission system) विकास गर्ने उद्देश्यले तयार गरिएको थियो। यसले देशभरि विद्युतको विश्वसनीय वितरण सुनिश्चित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
Nepal–India Cross-Border Interconnection Master Plan 2016: हितेन्द्र देव शाक्यले नेपालको भारतसँग विद्युत सञ्जाल जडान (cross-border interconnection) गर्ने महत्त्वपूर्ण योजनाको निर्माणमा पनि नेतृत्व गर्नुभयो। यसले दुई देशबीच विद्युत व्यापार र ऊर्जा सुरक्षाका लागि ढोका खोल्यो।
SUDIGGAA 2017: दिगो विकासका लागि महत्त्वपूर्ण मानिएको दिगो वितरण (sustainable distribution) र विद्युत पहुँच (electricity access) योजना को प्रारम्भिक संरचना पनि उहाँकै नेतृत्वमा गरिएको थियो। यसले देशभरि समान र विश्वसनीय विद्युत पहुँच विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
महा-निर्देशक (नोभेम्बर २०२० – हालसम्म)
नोभेम्बर २०२० देखि हालसम्म, शाक्य नेपाल विद्युत प्राधिकरणको शीर्षस्थ पद, महा-निर्देशक (Managing Director) को रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ। यस पदमा रहेर उहाँले NEA का समग्र काम, शासन, रणनीति र योजना हरूको नेतृत्व गर्दै आउनुभएको छ। उहाँको नेतृत्वमा प्राधिकरणले विद्युत चुहावट घटाउने, नाफामा जाने, र विद्युत उत्पादन तथा प्रसारणमा महत्त्वपूर्ण विस्तार गर्ने जस्ता उल्लेखनीय सफलताहरू हासिल गरेको छ। महा-निर्देशकका रूपमा उहाँ नेपालको ऊर्जा क्षेत्रलाई आत्मनिर्भर र दिगो बनाउन निरन्तर प्रयासरत हुनुहुन्छ।
NEA Engineering Company Limited
जुलाई २०१७ देखि नोभेम्बर २०२० को अवधिमा, हितेन्द्र देव शाक्यले नेपाल विद्युत प्राधिकरण (NEA) अन्तर्गत गठित एक इन्जिनियरिङ्ग कम्पनी लाई सफलतापूर्वक सञ्चालन गर्नुभयो। यो समय उहाँको नेतृत्व क्षमता र दूरदृष्टिको अर्को प्रमाण थियो, जसले नेपालको जलविद्युत क्षेत्रमा कम्पनीलाई एउटा अग्रणी संस्थाको रूपमा स्थापित गर्न मद्दत गर्यो।
नेपालकै सबैभन्दा ठूलो हाइड्रोपावर परामर्श संस्था
हितेन्द्र देव शाक्यको नेतृत्वमा, यो इन्जिनियरिङ्ग कम्पनी नेपालकै सबैभन्दा ठूलो हाइड्रोपावर परामर्श संस्था को रूपमा विकसित भयो। यसले जलविद्युत परियोजनाहरूको विकासमा आवश्यक पर्ने प्राविधिक ज्ञान र परामर्श सेवाहरू प्रदान गरी नेपाली इन्जिनियरिङ्ग क्षमतालाई अगाडि बढाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो। यो उपलब्धिले स्वदेशी विज्ञतामा आधारित जलविद्युत विकासको लागि बलियो आधार सिर्जना गर्यो।
जलविद्युत क्षेत्रमा बहुआयामिक सहयोग
कम्पनीले नेपाली जलविद्युत क्षेत्रमा विभिन्न पक्षमा बहुआयामिक सहयोग पुर्याएको थियो। यसमा डिजाइन सम्बन्धी सेवाहरू, वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (EIA) जस्ता महत्वपूर्ण अध्ययनहरू, आधुनिक SCADA प्रणाली (Supervisory Control and Data Acquisition) को कार्यान्वयन, र सिंगो परियोजना व्यवस्थापन (Project Management) मा सहयोग समावेश थिए। यी सेवाहरूले जलविद्युत परियोजनाहरूको योजना, विकास, र सञ्चालनलाई अझ प्रभावकारी र दिगो बनाउन मद्दत गर्यो।
गाडी विद्युतीकरण अभियान र ठूला परियोजनामा योगदान
यस अवधिमा, कम्पनीले गाडी विद्युतीकरण अभियान (EV, Electric Vehicle) सँगै नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा नयाँ आयाम थप्ने काम गर्यो। यसले ऊर्जा दक्षता र वातावरणीय दिगोपनालाई प्रवर्द्धन गर्यो। साथै, कम्पनीले देशका नदी-भेगका ठूला-ठूला जलविद्युत परियोजनाहरू निर्माण-निर्माणमा पनि सघायो, जसले नेपालको विद्युत उत्पादन क्षमता बढाउन र ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्यायो।
यसरी, जुलाई २०१७ देखि नोभेम्बर २०२० सम्मको अवधिमा हितेन्द्र देव शाक्य शाक्यले इन्जिनियरिङ्ग कम्पनीको नेतृत्व गर्दै नेपालको जलविद्युत र ऊर्जा क्षेत्रको समग्र विकासमा अतुलनीय योगदान पुर्याउनुभयो।
जिम्मेवारी र नेतृत्व
हितेन्द्र देव शाक्यले नेपाल विद्युत प्राधिकरण (NEA) मा आफ्नो कार्यअवधिभर विभिन्न महत्त्वपूर्ण विभाग र पहलहरूमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्नुभएको छ। उहाँको अनुभवले विद्युत क्षेत्रको आयात-निर्यात, योजना, सञ्चालन, र भविष्यमुखी पहलहरूलाई समेट्छ।
विद्युत यातायात विभागमा: आयात-निर्यात र बजार नियमन
विद्युत यातायात विभाग अन्तर्गत, हितेन्द्र देव शाक्यले नेपालको आयात-निर्यात विद्युत व्यापार को व्यवस्थापनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो। यसमा छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको विद्युत खरिद-बिक्री सम्झौता, बजारको आवश्यकता र आपूर्तिको सन्तुलन कायम गर्ने कार्य पर्दछ। उहाँले बजार नियमन, मूल्य ढाँचाको निर्धारण, र यससम्बन्धी समन्वय मा पनि नेतृत्व प्रदान गर्नुभयो। यसले नेपालमा विद्युत बजारलाई व्यवस्थित र प्रतिस्पर्धी बनाउन मद्दत गर्दछ।
सिस्टम प्लानिङ्ग विभागमा: राष्ट्रिय आपूर्तिको रणनीतिक योजना
सिस्टम प्लानिङ्ग विभाग मा रहँदा, हितेन्द्र देव शाक्यले राष्ट्रिय संघीय आपूर्ति संरचना को योजना र विकासमा काम गर्नुभयो। यसमा विद्युत उत्पादन, प्रसारण र वितरण प्रणालीको दीर्घकालीन योजनाहरू तयार पार्ने, योजना कार्यान्वयन को निरीक्षण गर्ने, र भविष्यको मागअनुसार आयाम निर्धारण गर्ने कार्यहरू समावेश थिए। यसले देशभरि भरपर्दो र पर्याप्त विद्युत आपूर्ति सुनिश्चित गर्न रणनीतिक आधार प्रदान गर्दछ।
प्लान्ट अपरेशनमा: उत्पादन र मर्मतसम्भारको व्यवस्थापन
प्लान्ट अपरेशन विभाग अन्तर्गत, हितेन्द्र देव शाक्यले विद्युत संयन्त्रको सञ्चालन र मर्मतसम्भार को जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो। यसमा विद्युत गृहहरूको कुशल सञ्चालन, नियमित मर्मत, र क्षमता वृद्धिका पहलहरू समावेश थिए। उहाँले विद्युत उत्पादन रणनीति हरूको विकासमा पनि योगदान पुर्याउनुभयो, जसले गर्दा देशको समग्र ऊर्जा उत्पादनलाई प्रभावकारी बनाउन सकियोस्।
EV मोबिलिटी: विद्युतीय सवारी साधनको प्रवर्द्धन
हितेन्द्र देव शाक्यले EV मोबिलिटी (विद्युतीय सवारी साधन) को क्षेत्रमा पनि अग्रगामी भूमिका खेल्नुभयो। उहाँले विद्युतीय सवारी साधनहरूको सुधार र राष्ट्रिय स्तरमा प्रयोग प्रवर्द्धन गर्ने अभियानमा नेतृत्व प्रदान गर्नुभयो। यसमा चार्जिङ पूर्वाधारको विकास, विद्युतीय सवारी साधनको प्रयोगमा प्रोत्साहन, र स्वच्छ ऊर्जा यातायातको प्रवर्द्धन गर्ने जस्ता कार्यहरू समावेश थिए, जसले वातावरणीय दिगोपनामा योगदान पुर्याउँछ।
EIA तथा वातावरणीय प्रतिवेदन: परियोजनाको वातावरणीय मूल्याङ्कन
उहाँले EIA (Environmental Impact Assessment) तथा वातावरणीय प्रतिवेदन को क्षेत्रमा पनि काम गर्नुभयो। यो परियोजना निर्माण अघि वातावरणीय प्रभावबारे गरिने अध्ययन तथा रिपोर्टिङ हो। यसले विकास परियोजनाहरूको वातावरणीय असरको मूल्याङ्कन गरी दिगो विकासका लागि आवश्यक कदम चाल्न मद्दत गर्दछ, जसले परियोजनाहरूलाई वातावरणीय मापदण्ड अनुरूप बनाउन सुनिश्चित गर्दछ।
विद्युत बजार संरचना: PhD अनुसन्धानमार्फत भविष्य दृष्ट निर्देशित
वर्तमानमा, हितेन्द्र देव शाक्य PhD अनुसन्धान को माध्यमबाट विद्युत बजार संरचना मा विशेषज्ञता हासिल गर्दै हुनुहुन्छ। यो अनुसन्धानले विद्युत बजार प्रणाली, यसको कार्यविधि, नियमन, र भविष्यमा यसलाई अझ प्रभावकारी बनाउने उपायहरूमा केन्द्रित छ। उहाँको यो अध्ययनले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रलाई भविष्य दृष्ट निर्देशित गर्न र आधुनिक विद्युत बजारको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
प्रमुख उपलब्धि र योगदान
नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा रणनीतिक योजना र पहलहरू
नेपाल विद्युत प्राधिकरण (NEA) ले ऊर्जा क्षेत्रको विकास, विस्तार र दिगोपनाका लागि विभिन्न रणनीतिक योजना तथा पहलहरू अगाडि सारेको छ। यी योजनाहरूले राष्ट्रिय प्रसारण सञ्जाल विस्तारदेखि अन्तर्राष्ट्रिय विद्युत व्यापार, ग्रामीण विद्युतीकरण, वातावरणीय दिगोपना र विद्युत बजारको विकाससम्मका महत्वपूर्ण पाटोहरूलाई समेटेका छन्।
राष्ट्रिय Transmission Master Plan 2015
राष्ट्रिय Transmission Master Plan 2015 नेपालको विद्युत प्रसारण सञ्जाललाई सुदृढ र विस्तार गर्ने महत्वाकांक्षी योजना हो। यस योजना अन्तर्गत प्रत्येक जिल्लामा सञ्जाल विस्तार गर्ने, विद्यमान पूर्वाधारको क्षमता वृद्धि गर्ने र विभिन्न क्षेत्रहरूबीच अन्तर-जिल्ला प्रणाली निर्माण रणनीति लागू गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यसका साथै, लघुतर योजना (मिनी ग्रिड) हरूको विकास गरी दूरदराजका क्षेत्रहरूमा विद्युत पहुँच वृद्धि गर्ने कार्यलाई पनि यस योजनाले प्राथमिकता दिएको छ। यसले देशभरि समान र भरपर्दो विद्युत आपूर्ति सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्दछ।
Nepal–India Cross-Border Master Plan 2016
Nepal–India Cross-Border Master Plan 2016 ले नेपाल र भारतबीचको विद्युत व्यापार र अन्तर-देशीय प्रसारण सञ्जाललाई सुदृढ गर्ने परिकल्पना गरेको छ। यस योजनामा भारतसँग ८०० केभी र ४६० केभी सञ्जालको परिकल्पनात्मक योजना समावेश छ, जसले ठूलो परिमाणमा विद्युत आदानप्रदान गर्न सम्भव बनाउँछ। यसका साथै, दीर्घकालीन ऊर्जा साझेदारी, भुक्तानी संरचना र प्राविधिक मापदण्डहरू स्थापना गर्ने कार्य पनि यस योजनाको अभिन्न अंग हो, जसले दुई देशबीचको ऊर्जा सहकार्यलाई दिगो र भरपर्दो बनाउँछ।
SUDIGGAA 2017 (सुदिगा)
SUDIGGAA 2017 (Sustainable Distribution and Grid Access for All) ले नेपालका दुर्गम, ग्रामीण र पहाडी क्षेत्रहरूमा विद्युत पहुँच विस्तार र वितरण प्रणालीलाई सुदृढ गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यस योजनाले वितरण प्रणालीसँगै विविध, सस्तो र दिगो ऊर्जा संयन्त्र हरूको विकासमा जोड दिएको छ। विशेषगरी, सौर्य, सानो जलविद्युत, बायोग्यास जस्ता प्रणालीहरूको प्राविधिक-व्यावसायिक समावेशी संरचना विस्तार लाई यस योजनाले प्राथमिकता दिएको छ, जसले गर्दा ग्रिडमा पहुँच नपुगेका क्षेत्रहरूमा पनि स्वच्छ ऊर्जा पुग्न सकोस्।
विद्युतीय गाडी (EV) पहल
नेपालमा विद्युतीय गाडी (EV) पहल ऊर्जा क्षेत्रको आधुनिकीकरण र वातावरणीय दिगोपनातर्फको महत्वपूर्ण कदम हो। यस पहल अन्तर्गत पहिलोपटक डेमो परियोजनाहरू, विद्युतीय गाडीहरूको स्क्रिनिङ र देशभरि चार्जिङ स्टेशन नेटवर्कको विकास गर्ने कार्य गरिएको छ। यसले नेपालमा ऊर्जा उपयोगको ढाँचा परिवर्तन गर्न, प्रदूषण ह्रास गर्न र देशको आर्थिक विद्युतीकरण आकाङ्क्षा लाई प्रत्यक्ष रूपमा उल्लेख गर्दछ।
ईआईए (EIA) र वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन
विकास परियोजनाहरूको दिगोपन सुनिश्चित गर्नका लागि ईआईए (EIA) र वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन लाई अनिवार्य गरिएको छ। यस अन्तर्गत ५० भन्दा बढी परियोजनाहरूमा ईआईए-निवेदन प्रक्रिया पूरा गरिएको छ, जसमा जनसभा, पानी-चक्र अध्ययन र पारिस्थितिक मूल्याङ्कन जस्ता महत्वपूर्ण पक्षहरू समावेश छन्। यसले दिगो विकाससमेत वातावरण प्रमाणीकरण लाई सुनिश्चित गर्दछ, ताकि परियोजनाहरूले वातावरणमा नकारात्मक असर नपारून्।
दिगो क्षमता निर्माण
नेपालको विद्युत क्षेत्रको दिगो विकासका लागि दिगो क्षमता निर्माण लाई जोड दिइएको छ। यस अन्तर्गत विद्युतीय क्षेत्रका प्राविधिकहरू, विद्यार्थीहरू, र नेपाल-विदेशमा रहेका अनुभवी प्राविधिकहरूको योगदान सुनिश्चित गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। विदेश तथा पूरक स्रोतहरू प्रयोग गरी सिप-सम्पदा वृद्धि र ज्ञान आदानप्रदान गर्ने कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिँदैछ, जसले नेपाली ऊर्जा क्षेत्रमा मानव संसाधनको विकासलाई प्रवर्द्धन गर्दछ।
विद्युत बजार निर्माण
नेपालमा विद्युत बजार निर्माण एक भविष्यमुखी पहल हो। यसले NEA लाई वातावरणीय, नीतिगत र वित्तीय दृष्टिले स्वतन्त्र, प्रतिस्पर्धात्मक बजारको दिशातर्फ अग्रसरिताका लागि मार्गदर्शन गर्दछ। यस क्षेत्रमा भएका PhD अनुसन्धान र परियोजना-अनुसन्धानका प्रतिवेदनहरू लाई राष्ट्रिय नीति र कार्यनीतिमा योगदान पुर्याउन उपयोग गरिँदैछ। यसले नेपालमा एक खुला र कुशल विद्युत बजार विकास गर्नका लागि आधारशिला तयार गर्दछ।
क्षमता र सीप
श्री शाक्यको विशेषज्ञताका प्रमुख क्षेत्रहरू
श्री शाक्यको लामो र विविध कार्य अनुभवले उहाँलाई नेपालको ऊर्जा तथा विद्युत क्षेत्रमा एक बहुआयामिक विशेषज्ञका रूपमा स्थापित गरेको छ। उहाँको ज्ञान र सीप विभिन्न महत्त्वपूर्ण क्षेत्रमा फैलिएको छ, जसले समग्र ऊर्जा क्षेत्रको विकासमा अतुलनीय योगदान पुर्याएको छ।
पावर सिस्टम्स इन्जिनियरिङ्ग
हितेन्द्र देव शाक्यको विशेषज्ञताको एउटा मुख्य आधार पावर सिस्टम्स इन्जिनियरिङ्ग हो। यसमा विद्युत प्रणालीको समग्र संरचना (जेनरेसन, ट्रान्समिसन र डिस्ट्रिब्युसन), वितरण सञ्जालको व्यवस्थापन, संयन्त्र (विद्युत गृहहरू) को सञ्चालन र मर्मतसम्भार, तथा विद्युत उत्पादन र आपूर्तिको क्षमता अभिवृद्धि जस्ता पक्षहरू समावेश छन्। उहाँले यस क्षेत्रमा सैद्धान्तिक र व्यावहारिक दुवै ज्ञान हासिल गर्नुभएको छ।
नवीकरणीय ऊर्जा
नेपालको सन्दर्भमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने नवीकरणीय ऊर्जा (Renewable Energy) क्षेत्रमा पनि हितेन्द्र देव शाक्यको गहिरो बुझाइ छ। उहाँले सौर्य ऊर्जा (Solar), सानो जलविद्युत् (Small Hydro), बायोग्यास (Biogas), र माइक्रो ग्रिड (Micro Grid) जस्ता प्रणालीहरूको विकास र विस्तारमा योगदान पुर्याउनुभएको छ। यसले दिगो ऊर्जा समाधान र ग्रामीण क्षेत्रमा विद्युत पहुँच विस्तारमा मद्दत गरेको छ।
परियोजना व्यवस्थापन
विभिन्न ठूला परियोजनाहरूको सफल कार्यान्वयनमा उहाँको परियोजना व्यवस्थापन (Project Management) को सीप महत्वपूर्ण रहेको छ। यसमा परियोजनाको डिजाइन गर्ने, स्रोत तथा बजेटको आवंटन गर्ने, परियोजनाहरूको कार्यान्वयन को निरीक्षण गर्ने, र अन्तिम मूल्याङ्कन गरी नतिजा सुनिश्चित गर्ने जस्ता कार्यहरू समावेश छन्।
SCADA / सिरिज रकम
आधुनिक विद्युत प्रणालीको लागि अपरिहार्य मानिने SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) प्रणाली मा पनि हितेन्द्र देव शाक्यको विशेष ज्ञान छ। यो प्रणाली नियन्त्रण एवं डेटा-संग्रह गर्ने प्रविधि हो जसले विद्युत सञ्जालको कुशल सञ्चालन र निगरानीमा मद्दत गर्दछ। उहाँले यस प्रणालीको कार्यान्वयन र सुधारमा योगदान पुर्याउनुभएको छ।
पावर ट्रेडिङ्ग
नेपालको ऊर्जा सुरक्षा र आर्थिक विकासका लागि महत्वपूर्ण पावर ट्रेडिङ्ग (Power Trading) मा पनि उहाँको विशेषज्ञता छ। यसमा विद्युत आयात-निर्यात सम्बन्धी सम्झौताहरू, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका मापदण्डहरू निर्धारण, करार (contracts) व्यवस्थापन, र समग्र आर्थिक संरचना को बुझाइ समावेश छ।
वातावरणीय मूल्याङ्कन
विकास परियोजनाहरूको दिगोपन सुनिश्चित गर्नका लागि वातावरणीय मूल्याङ्कन (Environmental Assessment) अपरिहार्य हुन्छ। हितेन्द्र देव शाक्यले प्रणाली विकाससँग सम्बन्धित वातावरणीय तथा जनसहभागिता मूल्याङ्कन मा काम गर्नुभएको छ, जसले परियोजनाहरूको वातावरणीय र सामाजिक असरहरूलाई न्यून गर्न मद्दत गर्छ।
ऊर्जा बजार डिजाइन
उहाँको PhD अनुसन्धानमा आधारित विद्युतीय बजार संरचना (Energy Market Design) मा गहिरो ज्ञान छ। यसले विद्युत बजारलाई कसरी अझ बढी प्रतिस्पर्धी, कुशल र पारदर्शी बनाउन सकिन्छ भन्ने बारेमा सैद्धान्तिक र व्यावहारिक ज्ञान प्रदान गर्दछ, जुन भविष्यमा नेपालको ऊर्जा बजारका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ।
करार तथा निर्माण व्यवस्थापन
ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरूका लागि करार तथा निर्माण व्यवस्थापन (Contract and Construction Management) एक महत्वपूर्ण पक्ष हो। श्री शाक्यले परियोजनाहरूको भौतिक तथा कानुनी निर्माण व्यवस्थापन मा पनि अनुभव हासिल गर्नुभएको छ, जसले परियोजनाहरूलाई समयमै र बजेटभित्र सम्पन्न गर्न मद्दत गर्दछ।
प्राविधिक नेतृत्व
यी सबै क्षेत्रहरूमा रहेको उहाँको विशेषज्ञताले उहाँलाई प्राविधिक नेतृत्व (Technical Leadership) को भूमिकामा स्थापित गरेको छ। उहाँले बोर्ड स्तरका निर्णयहरू, नीति प्रारूपण (Policy Formulation), र विभिन्न परियोजना निर्देशन (Project Direction) मा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभएको छ, जसले समग्र संस्था र राष्ट्रको ऊर्जा क्षेत्रको विकासमा मार्गदर्शन प्रदान गर्दछ।
कार्य–दिशा र दिगो दृष्टिकोण
हितेन्द्र देव शाक्यको नेतृत्वमा नेपाल विद्युत प्राधिकरण (NEA) ले आगामी ३ देखि ५ वर्षका लागि महत्त्वाकांक्षी कार्ययोजना तय गरेको छ। यो योजनाले नेपालको ऊर्जा प्रणालीलाई आधुनिक, दिगो र समावेशी बनाउने लक्ष्य राखेको छ, जसले समग्र राष्ट्रको सामाजिक-आर्थिक विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ।
ऊर्जा प्रणालीलाई स्मार्ट र दिगो बनाउने
NEA ले आफ्नो सञ्चालन क्षमता बढाउँदै राष्ट्रिय स्तरमा ऊर्जा प्रणालीलाई स्मार्ट र दिगो बनाउने लक्ष्य राखेको छ। यसमा परम्परागत विद्युत प्रणालीलाई आधुनिक प्रविधि, जस्तै स्मार्ट ग्रिड, अटोमेसन र डिजिटल नियन्त्रण प्रणालीहरू समावेश गरी थप कुशल र भरपर्दो बनाइनेछ। दिगोपनामा जोड दिँदै वातावरणीय मैत्री ऊर्जा स्रोतहरूको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिइनेछ।
प्रतिस्पर्धी, पारदर्शी र दिगो विद्युत बजार
भविष्यमा NEA ले विद्युत बजारलाई प्रतिस्पर्धी, पारदर्शी र दिगो बनाउने दिशामा काम गर्नेछ। यसमा निजी क्षेत्रको सहभागितालाई प्रोत्साहन गर्दै बजार नियमनलाई थप प्रभावकारी बनाइनेछ। स्वच्छ प्रतिस्पर्धाले विद्युतको मूल्यलाई न्यायोचित बनाउनुका साथै उपभोक्ताहरूलाई गुणस्तरीय सेवा सुनिश्चित गर्नेछ। दीर्घकालीन ऊर्जा सुरक्षाका लागि दिगो व्यापारिक मोडलहरू विकास गरिनेछ।
वातावरणमैत्री निर्माण र EV को दूरगामी मोडेल
NEA ले भवन निर्माणमा वातावरणमैत्री पहल लाई प्राथमिकता दिनेछ। यसमा ऊर्जा दक्षता भएका भवनहरू निर्माण गर्ने र हरित प्रविधिहरूको प्रयोगमा जोड दिइनेछ। यसका साथै, विद्युतीय सवारी साधन (EV) को दूरगामी मोडेलका लागि आधार तयार गरिनेछ। चार्जिङ पूर्वाधारको विस्तार, विद्युतीय गाडीको प्रयोगमा प्रोत्साहन र नवीकरणीय ऊर्जाबाट EV चार्ज गर्ने प्रणालीको विकास गरी स्वच्छ यातायातलाई प्रवर्द्धन गरिनेछ।
विद्युत उपलब्धताको सामाजिक-आर्थिक पहुँच विस्तार
NEA को अर्को महत्त्वपूर्ण लक्ष्य विद्युत उपलब्धताको सामाजिक-आर्थिक पहुँच बढाउँदै, प्रत्येक घरसम्म सञ्जाल पुर्याउनु हो। यसमा ग्रामीण र दुर्गम क्षेत्रहरूमा विद्युत लाइन विस्तार गर्ने, नवीकरणीय ऊर्जाका लघु-प्रणालीहरू स्थापना गर्ने र विद्युत विहीन घरधुरीहरूलाई विद्युतको पहुँचमा ल्याउने कार्यहरू समावेश छन्। यसले जीवनस्तर सुधार गर्न र आर्थिक गतिविधिहरू बढाउन मद्दत पुर्याउनेछ।
विद्युत क्षेत्रमा विशेषज्ञता विकास
NEA ले विद्युत क्षेत्रका विशेषज्ञता विकासका लागि संसाधन, अनुसन्धान र अन्तर्राष्ट्रिय आदानप्रदान लाई प्राथमिकता दिनेछ। यसमा प्राविधिक कर्मचारीहरूको क्षमता अभिवृद्धि गर्ने, नवीनतम प्रविधि र अभ्यासहरूमा अनुसन्धान गर्ने, र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँग ज्ञान र अनुभव आदानप्रदान गर्ने कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिनेछ। यसले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रलाई विश्वस्तरको बनाउन र प्राविधिक आत्मनिर्भरता हासिल गर्न सहयोग पुर्याउनेछ।
सम्मान र मान्यता
हितेन्द्र देव शाक्यले आफ्नो लामो र सफल पेसागत यात्राका क्रममा नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत विशिष्ट मान्यताहरू प्राप्त गर्नुभएको छ। उहाँको योगदान विभिन्न माध्यमबाट फैलिएको छ, जसले उहाँको विशेषज्ञता र नेतृत्व क्षमतालाई प्रमाणित गर्छ।
नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय विद्युत सम्मेलनहरूमा वक्ता
हितेन्द्र देव शाक्यले नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय विद्युत सम्मेलनहरूमा एक प्रमुख वक्ता को रूपमा सक्रिय सहभागिता जनाउनुभएको छ। यी मञ्चहरूमा उहाँले विद्युत क्षेत्रका नवीनतम प्रविधिहरू, नीतिगत सुधारहरू, र नेपालको ऊर्जा सम्भाव्यताका बारेमा आफ्नो ज्ञान र अनुभव प्रस्तुत गर्नुभएको छ। उहाँको प्रस्तुतिहरूले ऊर्जा क्षेत्रमा बहसलाई नयाँ दिशा दिनुका साथै नेपालको ऊर्जा क्षेत्रलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा चिनाउन मद्दत गरेको छ।
परामर्शदाता संस्था र बोर्ड-निर्देशकको रूपमा योगदान
उहाँले विभिन्न परामर्शदाता संस्थाहरू मा योगदान दिनुका साथै ऊर्जा क्षेत्रका महत्त्वपूर्ण निकायहरूको बोर्ड-निर्देशक को रूपमा पनि भूमिका निर्वाह गर्नुभएको छ। यस भूमिकामा रहँदा उहाँले रणनीतिक निर्णयहरू लिन, परियोजनाहरूलाई दिशा दिन, र संस्थागत सुशासन कायम गर्न नेतृत्व प्रदान गर्नुभएको छ। उहाँको परामर्शले धेरै परियोजनाहरूको सफल कार्यान्वयनमा महत्त्वपूर्ण टेवा पुर्याएको छ।
विद्युत तथा ऊर्जा प्रणाली-सञ्चालन र स्वास्थ्य, सुरक्षा, वातावरण निर्देशिकामा नीति योगदान
हितेन्द्र देव शाक्यले विद्युत तथा ऊर्जा प्रणाली-सञ्चालन लाई अझ प्रभावकारी बनाउनका लागि नीतिगत स्तरमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिनुभएको छ। विशेषगरी, स्वास्थ्य, सुरक्षा, र वातावरण (HSE) सम्बन्धी निर्देशिकाहरूको निर्माण र कार्यान्वयनमा उहाँको भूमिका उल्लेखनीय छ। यसले ऊर्जा परियोजनाहरूको दिगोपन सुनिश्चित गर्दै कामदारको सुरक्षा र वातावरणीय संरक्षणमा प्राथमिकता दिन सहयोग पुर्याएको छ।
विद्युत क्षेत्रको दिगोपन र सुधारका लागि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय न्यास, परिषद् सदस्यता
उहाँले विद्युत क्षेत्रको दिगोपन र सुधारका लागि विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय न्यास (Trusts) र परिषद्हरूको सदस्यता समेत ग्रहण गर्नुभएको छ। यी मञ्चहरूमा उहाँले ऊर्जा नीतिको विकास, प्राविधिक मापदण्डको निर्धारण, र क्षेत्रगत सुधारका लागि वकालत गर्नुभएको छ। उहाँको सक्रिय सहभागिताले ऊर्जा क्षेत्रमा नवीनता र उत्कृष्ट अभ्यासहरू भित्र्याउन मद्दत गरेको छ।
सामाजिक र भविष्य रणनीति
हितेन्द्र देव शाक्य एक यस्तो व्यक्तित्व हुनुहुन्छ जसले सार्वजनिक सेवा, व्यावसायिक नेतृत्व र अनुसन्धान लाई आफ्नो पेसागत जीवनमा एकसाथ अगाडि बढाउनुभएको छ। उहाँको बहुआयामिक भूमिकाले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा दूरगामी प्रभाव पारेको छ।
क्षमता अभिवृद्धि
हितेन्द्र देव शाक्यले क्षमता अभिवृद्धि (Capacity Building) मा विशेष जोड दिनुभएको छ। उहाँले युवा इन्जिनियरहरू, विद्युतीय विद्यार्थीहरू र अनुसन्धानकर्ताहरूलाई आफ्नो ज्ञान र अनुभवका माध्यमबाट मार्गदर्शन गर्दै आउनुभएको छ। यसले भविष्यका ऊर्जा क्षेत्रका नेतृत्वकर्ताहरू तयार गर्न र प्राविधिक जनशक्तिलाई सशक्त बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। उहाँले नयाँ पुस्तालाई ऊर्जा क्षेत्रको जटिलता र अवसरबारे बुझाउनमा अथक प्रयास गर्नुभएको छ।
ज्ञान आदान-प्रदान
उहाँले ज्ञान आदान-प्रदान (Knowledge Sharing) लाई उच्च प्राथमिकता दिनुहुन्छ। देश-विदेशमा विभिन्न मञ्चहरूमा प्रविधि, रणनीति र केस-स्टडीका माध्यमबाट आफ्नो ज्ञान र अनुभव बाँड्नुहुन्छ। यसले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रलाई नवीनतम विश्वव्यापी अभ्यासहरूसँग जोड्न मद्दत गर्छ र स्वदेशी तथा विदेशी विज्ञहरूबीच सहकार्यको वातावरण सिर्जना गर्छ। उहाँको यो पहलले ज्ञानको प्रसारलाई प्रोत्साहन दिन्छ र उत्कृष्ट अभ्यासहरूलाई ग्रहण गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
डायस्पोरा संलग्नता
हितेन्द्र देव शाक्यले डायस्पोरा संलग्नता (Diaspora Engagement) लाई पनि महत्वपूर्ण ठान्नुहुन्छ। उहाँले प्रवासमा रहेका नेपाली विशेषज्ञहरूसँग सहकार्य मार्फत देशका लागि क्षमता सृजना गर्ने पहलहरू गर्नुभएको छ। विदेशमा रहेका नेपाली विज्ञहरूको ज्ञान, अनुभव र सिपलाई मातृभूमिमा भित्र्याउनका लागि उहाँले सेतुको काम गर्नुभएको छ, जसले गर्दा राष्ट्रिय विकासमा उनीहरूको योगदान सुनिश्चित हुन्छ।
बहुराष्ट्रिय परियोजनाहरू
उहाँको नेतृत्वमा बहुराष्ट्रिय परियोजनाहरू मा पनि सक्रिय सहभागिता रहेको छ। भारत लगायतका छिमेकी देशहरूसँग संयंत्र तथा वितरण संरचनामा बहु-राष्ट्रिय साझेदारी लाई प्रवर्द्धन गरिएको छ। यस्ता सहकार्यहरूले ऊर्जा सुरक्षा बढाउनुका साथै क्षेत्रीय ऊर्जा व्यापारलाई विस्तार गर्न मद्दत गर्छन्। यी परियोजनाहरूले नेपाललाई क्षेत्रीय ऊर्जा हबको रूपमा स्थापित गर्नका लागि आधारशिला तयार पार्छन्।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
