काठमाडौं । झापाका विभिन्न विद्यालय तथा क्याम्पसका २०० विद्यार्थीलाई लक्षित गर्दै विपद् व्यवस्थापन तथा सर्पदंश रोकथामसम्बन्धी प्रदर्शन एवं सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । अन्तरराष्ट्रिय झापाली समाजको सहयोग तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसन झापाको समन्वयमा चारआलीस्थित अरिदमन गण ब्यारेकमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।कार्यक्रममा नेपाली सेना तथा एनसिसी अलुम्नी एसोसिएसनका प्रतिनिधिहरूले
सामग्रीको तालिका
नाइट्रोजन
नाइट्रोजन
नाइट्रोजन एक रासायनिक तत्व हो जसको प्रतीक N र परमाणु संख्या 7 छ। यो एक गैरधातु हो र आवर्त सारणीको समूह 15 (प्निक्टोजन समूह) को सबैभन्दा हल्का सदस्य हो। नाइट्रोजन ब्रह्माण्डमा सातौं सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा पाइने तत्व हो र पृथ्वीको वायुमण्डलमा 78% भाग बनाउँछ। यो वायुमण्डलको सबैभन्दा प्रचुर रासायनिक तत्व हो।
मुख्य विशेषताहरू
आणविक संरचना:
- नाइट्रोजनको आणविक संरचना दुई परमाणुहरू (N₂) को रूपमा हुन्छ, जुन रंगहीन र गन्धरहित ग्यास हो।
- यसमा धेरै बलियो त्रि-बन्ध (N≡N) हुन्छ, जसले यसलाई रासायनिक रूपमा धेरै स्थिर बनाउँछ।
प्राकृतिक अवस्था:
- नाइट्रोजन रंगहीन, गन्धरहित, र स्वादहीन ग्यासको रूपमा सामान्य अवस्थामा पाइन्छ।
- यसको ग्याँसिय अवस्था −210 °C मा जम्छ र −196 °C मा उम्लन्छ।
आइसोटोपहरू:
- नाइट्रोजनका दुई स्थिर आइसोटोपहरू छन्: ¹⁴N र ¹⁵N।
- ¹⁴N पृथ्वीमा सबैभन्दा प्रचुर (99.63%) पाइने आइसोटोप हो।
जैविक महत्त्व:
- नाइट्रोजन अमिनो एसिड, प्रोटिन, डीएनए, र आरएनएको मुख्य अंश हो।
- यो ऊर्जा हस्तान्तरण गर्ने अणु एडेनोसिन ट्राइफस्फेट (ATP) को पनि हिस्सा हो।
- मानव शरीरमा नाइट्रोजन 3% (द्रव्यमानको आधारमा) पाइन्छ।
इतिहास
खोज:
- नाइट्रोजनको खोज डेनियल रदरफोर्डले सन् 1772 मा गरेका थिए। उनले यसलाई "नोक्सियस एयर" (हानिकारक हावा) भनेका थिए।
- एन्तोनी लाभोइसियरले यसलाई "अजोते" नाम दिए, जुन ग्रीक शब्द "ἀζωτικός" (आजोटिकस) बाट आएको हो, जसको अर्थ "जीवन नभएको।"
नामकरण:
- "नाइट्रोजन" नाम सन् 1790 मा फ्रेन्च रसायनविद् जिन-एन्टोइन क्लाउड चाप्टलले दिएको हो।
प्रयोगहरू
औद्योगिक प्रयोगहरू:
- नाइट्रोजन ग्यासलाई अक्सिजनरहित वातावरण बनाउन प्रयोग गरिन्छ, विशेष गरी आगो र विस्फोटको जोखिम घटाउन।
- खाना प्याकेजिङमा, रसायन संरक्षित गर्न, र प्रकाश बल्बहरूमा भरिन्छ।
- स्टिल निर्माण र नाइट्राइडिङ (इस्पातलाई कडा बनाउन) मा प्रयोग।
क्रायोजेनिक अनुप्रयोगहरू (Liquid Nitrogen):
- तत्काल जमेका पदार्थहरू: जैविक नमूनाहरू (रगत, शुक्राणु, अण्डा)लाई जोगाउन।
- चिकित्सा: चिस्यानद्वारा छालाका डण्डफोर र क्यान्सरको उपचार।
- भण्डारण: खाद्यान्न चिसो राख्न र पाइप प्रणाली रोक्न।
रसायन उत्पादन:
- अमोनिया (NH₃) र नाइट्रिक एसिड (HNO₃) जस्ता रासायनिक पदार्थहरूको उत्पादन।
- मल र विस्फोटक बनाउन।
अन्य प्रयोगहरू:
- बियरको प्याकेजिङ र ग्यास सिलिण्डरमा।
- एयरब्याग फुलाउन।
- मोटर र विमानका टायर फुलाउन।
सुरक्षा उपायहरू
ग्यासको जोखिम:
- नाइट्रोजनले अक्सिजन विस्थापन गर्न सक्छ, जसले घातक श्वासप्रश्वास समस्या निम्त्याउन सक्छ।
- कम अक्सिजन स्तर भएको ठाउँमा काम गर्दा अक्सिजन अलार्म प्रणाली प्रयोग गर्नुपर्छ।
तरल नाइट्रोजन:
- यो चिसो जलाउने (Cold Burns) खतरा उत्पन्न गर्न सक्छ।
- यसले शरीरमा नोक्सान पुर्याउन सक्छ, विशेष गरी यसलाई पीने वा लामो समयको सम्पर्कले।
निष्कर्ष
नाइट्रोजन हाम्रो वायुमण्डलको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तत्व हो। यसको स्थिरता र विविध गुणहरूले यसलाई उद्योग, चिकित्सा, र कृषि सबै क्षेत्रमा अनिवार्य बनाएको छ। यसको नियन्त्रण र सावधानीपूर्वक प्रयोगले मानव जीवन र प्रकृतिमा सन्तुलन कायम राख्न मद्दत पुर्याउँछ।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
