जल तथा मौसम विज्ञान विभाग
जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (DHM) नेपालको जल स्रोत व्यवस्थापन, मौसम पूर्वानुमान, जलवायु अनुगमन, र प्राकृतिक प्रकोप पूर्वचेतावनी प्रणालीको प्रमुख सरकारी निकाय हो। यो विभाग ऊर्जा, जल स्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालय अन्तर्गत कार्यरत छ र यसको मुख्यालय काठमाडौंको बबरमहलमा अवस्थित छ। विभागको स्थापना सन् १९८८ मा भएको हो, तर नेपालको जल तथा मौसम सम्बन्धी गतिविधिहरूको सुरुवात सन् १९६२ मा भएको थियो, जब यो विभाग विद्युत विभाग अन्तर्गत एक शाखाको रूपमा कार्यरत थियो। पछि यो शाखा सिंचाइ विभागमा स्थानान्तरण गरियो र अन्ततः सन् १९८८ मा जल तथा मौसम विज्ञान विभागको रूपमा स्थापना गरियो।
विभागको संगठन संरचना विभिन्न महाशाखा र शाखाहरूमा विभाजित छ, जसमा प्रमुख रूपमा जल विज्ञान महाशाखा, मौसम विज्ञान महाशाखा, जलवायु परिवर्तन महाशाखा, र पूर्वानुमान महाशाखा रहेका छन्। विभागमा नेपाल इन्जिनियरिङ सेवा (सिभिल/हाइड्रोलोजी) का अधिकृतहरू कार्यरत छन्। विभागका चारवटा क्षेत्रीय कार्यालयहरू छन्: धरान, पोखरा, भैरहवा, र कोहलपुर। साथै, विभिन्न नदी प्रणालीहरूका लागि फिल्ड कार्यालयहरू पनि सञ्चालनमा छन्।
विभागका प्रमुख कार्यहरूमा जल विज्ञान, मौसम विज्ञान, जलवायु परिवर्तन, हिमनदी विज्ञान, र पूर्वानुमान सेवा समावेश छन्। विभागले नदी प्रवाह, वर्षा, तापक्रम, हावा, हिमपात, र अन्य जलवायु सम्बन्धी डेटा संकलन, विश्लेषण, र प्रकाशन गर्दछ। साथै, विभागले कृषि, उड्डयन, पर्यटन, र आपतकालीन व्यवस्थापनका लागि विशेष मौसम पूर्वानुमान सेवा प्रदान गर्दछ।
विभागले प्रविधिको क्षेत्रमा पनि महत्वपूर्ण प्रगति गरेको छ। सन् २०१० मा फिनल्याण्डको सहयोगमा गणितीय आधारित मौसम पूर्वानुमान प्रणाली स्थापना गरिएको थियो, जसले पूर्वानुमानको सटीकता उल्लेखनीय रूपमा सुधार गरेको छ। साथै, जापान र चीनले स्याटेलाइट रिसिभर प्रणाली प्रदान गरेका छन्, जसले मौसम छविहरू प्रत्येक १० मिनेटमा उपलब्ध गराउँछन्। भारतको INSAT स्याटेलाइटबाट पनि डेटा प्राप्त गरिन्छ, जसले दक्षिण एसियाको लागि सटीक जानकारी प्रदान गर्दछ।
विभागले प्राकृतिक प्रकोप व्यवस्थापनमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। उदाहरणस्वरूप, सन् २०२४ मा थामे गाउँमा दुईवटा हिमताल फुट्दा आएको बाढीको कारण विभागले समयमै चेतावनी जारी गरेको थियो, जसले जनधनको क्षति न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुर्याएको थियो।
जल तथा मौसम विज्ञान विभाग नेपालको जलवायु र जल स्रोत व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। विभागले प्रविधिको प्रयोग, अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग, र विशेषज्ञता मार्फत देशको समृद्धि र सुरक्षा सुनिश्चित गर्न निरन्तर प्रयासरत छ। भविष्यमा पनि विभागले आफ्नो सेवा क्षेत्र विस्तार गर्दै, जलवायु परिवर्तन, प्राकृतिक प्रकोप, र जल स्रोत व्यवस्थापनमा अझ प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौँ । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का संयोजक एवं पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ श्रीलंकाको पाँचदिने राजनीतिक भ्रमण सम्पन्न गरी आइतबार स्वदेश फर्किएका छन्। जुलाई १५ मा श्रीलंका प्रस्थान गरेका उनले त्यहाँ आयोजित ‘ह्यान्ड्स अफ एसिया’ अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रमुख वक्ताका रूपमा सम्बोधन गरेका थिए।भ्रमणका क्रममा प्रचण्डले श्रीलंकाको सत्तारुढ दल जनता विमुक्ति
