काठमाडौँ
यःमरी, विशेषगरी योमरी पुन्हीको अवसरमा खाने परम्परागत नेवारी परिकार, चामलको पिठोमा बनेको बोको र विभिन्न भराइ प्रयोग गरिने भएकाले पौष्टिकताले भरिपूर्ण मानिन्छ। जाडो सुरु हुने समयमा खाइने भएकाले यसले शरीरलाई न्यानो राख्ने परम्परागत विश्वास छ। यसको तयारी र सेवन दुवै सांस्कृतिक तथा स्वास्थ्यदृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ।
यःमरिको प्रमुख सामग्री चामलको पिठो हो, जसमा जटिल कार्बोहाइड्रेट प्रशस्त पाइने भएकाले शरीरलाई तत्काल ऊर्जा दिन मद्दत गर्दछ। चामलको पिठो सजिलै पच्छिने भएकाले सबै उमेर समूहका मानिसका लागि उपयुक्त मानिन्छ। यःमरीको बाहिरी संरचना यही चामलको पिठोबाट बनेको हुन्छ, जसले परिकारलाई हल्का तर ऊर्जा–समृद्ध बनाउँछ।
चाकु (मोलासेस) यःमरिको मुख्य भराइमध्ये एक हो, जसमा क्याल्सियम, आइरन, म्याग्नेसियम जस्ता मिनेरल र एन्टिअक्सिडेन्ट प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ। विशेषगरी आइरनले रगतमा रातो रक्तकोशिका उत्पादन बढाउँछ, जसले शरीरलाई तन्दुरुस्त राख्न मद्दत गर्छ। चाकुसँग मिसाइने सिमी (तिल) ले यसलाई अझ पौष्टिक बनाउँछ, किनकि तिलमा प्रोटिन, फाइबर तथा स्वास्थ्यका लागि उपयोगी बोसो पाइन्छ।
वैकल्पिक भराइका रूपमा प्रयोग हुने खु्वामा भिटामिन बी–२ (राइबोफ्लाभिन) प्रशस्त पाइन्छ, जसले रोग प्रतिरोधात्मक प्रणालीलाई बलियो बनाउने, छाला स्वस्थ राख्ने र कपालको वृद्धि गर्ने काम गर्छ। केही आधुनिक यःमरिहरूमा दालको भराइ पनि प्रयोग गरिन्छ, जसले प्रोटिन र आवश्यक खनिज तत्त्वको मात्रा बढाएर यसलाई अझ पौष्टिक बनाउँछ।
पौष्टिकतासँगै यःमरि नेवार संस्कृतिमा स्वास्थ्यसम्बन्धी परम्परागत विश्वाससँग पनि जोडिएको छ। जाडो सुरु हुने समयमा खाने भएकाले यसका न्यानो र ऊर्जादायी सामग्रीले शरीरलाई चिसोबाट जोगाउन मद्दत गर्छ भन्ने धारणा छ। गर्भवती महिलालाई यःमरी पठाउने चलनले यसको पोषण र जीवनीशक्तिसँगको सम्बन्धलाई अझ प्रष्ट बनाउँछ।
सामुदायिक रूपमा यःमरी बनाउने र बाँड्ने परम्पराले परिवार तथा समाजबीचको सम्बन्ध सुदृढ बनाउने काम गर्छ। बालबालिकाको दोस्रो जन्मदिनदेखि लिएर वृद्धहरूका विशेष जीवन–उत्सवसम्म यःमरीले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यःमरिका मालाले उमेरका वर्ष गन्ने परम्पराले जीवन, समृद्धि र शुभकामनाको प्रतीक बोकेको छ।