स्कटल्याण्ड
स्कटल्याण्ड संयुक्त अधिराज्यका चार राष्ट्रहरूमध्ये एक हो, जुन ग्रेट ब्रिटेन टापुको उत्तरी तेस्रो भागमा फैलिएको छ। यो देशले भौगोलिक दृष्टिले विविधता बोकेको छ र ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, तथा राजनीतिक दृष्टिकोणले समेत महत्वपूर्ण छ। स्कटल्याण्डको सीमाना दक्षिणमा इंग्ल्याण्डसँग जोडिएको छ भने बाँकी तीन दिशातर्फ समुद्रले घेरिएको छ, पश्चिममा अटलान्टिक महासागर, पूर्वमा उत्तर सागर , र दक्षिणपश्चिममा आइरिश सागर। यद्यपि यो पृथक देश हो, स्कटल्याण्ड संयुक्त अधिराज्यको अधीनमा रहेको एउटा स्वायत्त राष्ट्र हो।
स्कटल्याण्डमा झण्डै ७९० भन्दा बढी टापुहरू छन्, जसमा इनर हेब्रिडीज, आउटर हेब्रिडीज, अर्क्नी, र सेटल्याण्ड प्रमुख हुन्। यी टापुहरूको भौगोलिक बनावट र सांस्कृतिक विविधता स्कटल्याण्डको पहिचान निर्माणमा ठुलो योगदान दिन्छ। मुख्य भूमिमा विशाल पहाडहरू, विशाल उपत्यकाहरू तथा प्रसिद्ध लोचहरू (जस्तै: लोच नेस) छन्, जसले पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्छ।
स्कटल्याण्डको राजधानी एडिनबर्ग हो, जुन ऐतिहासिक सम्पदा, राजनीतिक केन्द्र, र सांस्कृतिक गतिविधिहरूको केन्द्रको रूपमा परिचित छ। एडिनबर्ग क्यासल, होलीरूड प्यालेस, र विश्वप्रसिद्ध एडिनबर्ग फेस्टिवलहरू यस शहरलाई वैश्विक स्तरमा परिचित बनाउँछ। अर्कोतर्फ, ग्लासगो स्कटल्याण्डको सबैभन्दा ठूलो शहर हो, जुन औद्योगिक विकास, व्यापार, कला, र संगीतको लागि प्रसिद्ध छ। यहाँको जनसंख्या घनत्व उच्च छ, र यसले स्कटल्याण्डको आर्थिक केन्द्रको रूपमा काम गर्छ।
स्कटल्याण्डको भौगोलिक विविधताले मौसमलाई पनि विविध बनाएको छ। पश्चिमी भागहरूमा वर्षा धेरै पर्छ भने पूर्वी भागहरू तुलनात्मक रूपमा सुक्खा र चिसो रहन्छ। समुद्री प्रभावका कारण स्कटल्याण्डको मौसम परिवर्तनशील हुन्छ एकै दिनमा घाम, पानी, र हावा सबै अनुभव गर्न सकिन्छ।
भूगोलले मात्र होइन, यसको प्रशासनिक व्यवस्था र सांस्कृतिक परम्पराहरूले पनि स्कटल्याण्डलाई विशिष्ट बनाएको छ। यहाँको संस्कृति, भाषा, भेषभूषा, संगीत, र इतिहासले पृथक राष्ट्रिय पहिचान निर्माण गरेको छ। राष्ट्रिय प्रतीकहरूमा ठिसल (thistle), टार्टन कपडा, बगपाइप, र हाइल्यान्ड खेलहरू सामेल छन्। यी सबै तत्वहरूले स्कटल्याण्डलाई न केवल यूके भित्र तर सम्पूर्ण विश्वमा एउटा छुट्टै स्थान दिलाएका छन्।
स्कटल्याण्डको इतिहास निकै पुरानो, जटिल र गौरवपूर्ण छ। प्रारम्भमा यो क्षेत्र विभिन्न सेल्टिक, पिक्टिश, र गाएलिक जनजातिहरूद्वारा बसोबास गरिएको थियो। ई.स. ९औँ शताब्दीतिर यी विभिन्न समुदायहरू एकीकृत हुँदै गए र स्कटल्याण्ड नामले चिनिने एक स्वतन्त्र राज्यको स्थापना भयो। केनेथ म्याकआलपिनलाई स्कटिश राज्यको संस्थापक मानिन्छ, जसले पिक्ट्स र गाएलहरूको राज्य एकताबद्ध गरे।
११औँ र १२औँ शताब्दीतिर स्कटल्याण्डले आफ्नो पहिचान अझै बलियो बनाउँदै गयो। त्यतिबेलाका राजा डेविड I ले प्रशासनिक सुधार, कानुनी संरचना र धार्मिक संस्थाहरूको विकास गरे। यही अवधिमा स्कटिश चर्चको पनि विस्तार भयो। यद्यपि, इंग्ल्याण्डसँगको सम्बन्ध सधैँ मैत्रीपूर्ण रहेन। द्वन्द्व, सन्धि, र युद्धहरूको श्रृंखला लामो समयसम्म जारी रह्यो, विशेषतः "वार्स अफ स्कटिश इन्डिपेन्डेन्स" (13औँ शताब्दी) मा। विलियम वलेस र रोबर्ट द ब्रुस जस्ता राष्ट्रिय नायकहरू इंग्ल्याण्डविरुद्धको संघर्षमा प्रमुख बने।
रोबर्ट द ब्रुसको नेतृत्वमा सन् १३१४ को ब्यानकबर्न युद्धमा स्कटल्याण्डले इंग्ल्याण्डमाथि निर्णायक विजय प्राप्त गर्यो। त्यसपछि सन् १३२८ मा इंग्ल्याण्डले स्कटल्याण्डलाई स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा मान्यता दियो। तथापि, अंग्रेजी राजपरिवार र स्कटिश राजपरिवारबीच वैवाहिक सम्बन्धहरूले दुई देशबीच पुनः गहिरो सम्बन्ध विकास गर्यो।
१६०३ मा इंग्ल्याण्डकी रानी एलिजाबेथ I निःसन्तान मृत्युपछि स्कटिश राजा जेम्स VI इंग्ल्याण्डको राजा समेत घोषित भए (James VI of Scotland became James I of England)। यसलाई "युनियन अफ द क्राउन्स" भनिन्छ। त्यसपछि दुई देशका राजाहरू एउटै भए पनि दुई फरक संसद्, कानुन र प्रशासन रहे।
तर सन् १७०७ मा "एक्ट्स अफ युनियन" मार्फत स्कटल्याण्ड र इंग्ल्याण्डको संसद एकीकरण गरियो, र संयुक्त अधिराज्य (Kingdom of Great Britain) को गठन गरियो। यो निर्णय धेरै विरोधबीच गरिएको थियो, जसमा आर्थिक दबाब, राजनीतिक रणनीति र व्यापारिक हितहरू प्रमुख कारण थिए। यद्यपि, स्कटल्याण्डले आफ्नो कानुनी प्रणाली, शिक्षा प्रणाली, र चर्चलाई स्वतन्त्र राख्न सफल भयो।
२०औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा स्कटिश जनतामा पुनः स्वायत्तताको भावना बढ्न थाल्यो। स्कटिश नेसनल पार्टीको उदय र जनमत संग्रहको माग बलियो हुँदै गयो। अन्ततः सन् १९९९ मा स्कटल्याण्डमा पुनः संसद स्थापना गरियो, जसले शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात लगायतका विषयमा कानून बनाउने अधिकार पायो।
यो ऐतिहासिक यात्रा स्कटल्याण्डको राष्ट्रिय चेतना, सांस्कृतिक गर्व, र राजनीतिक आकाङ्क्षासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। आधुनिक स्कटल्याण्ड अझै पनि युनियनभित्र रहँदै आफ्नो पहिचान र अधिकारको लागि सतर्क प्रयास गर्दै आएको छ।
स्कटल्याण्डको राजनीतिक प्रणाली आधुनिक लोकतान्त्रिक मूल्यहरूमा आधारित छ, जुन ब्रिटेनको संविधानभित्र एक विशेष प्रकारको स्वायत्त संरचनामा विकसित भएको छ। यद्यपि स्कटल्याण्ड अझै पनि संयुक्त अधिराज्यको अधीनमा रहेको देश हो, यसले आफ्नै संसद, सरकार, र कानुनी अधिकार पाएको छ जुन यसले आफैंले तोकेका विविध क्षेत्रहरूमा कार्यान्वयन गर्न सक्छ।
सन् १९९९ मा "स्कटिस डेभोलुशन" को ऐतिहासिक प्रक्रियाबाट स्कटल्याण्डमा पुनः संसद स्थापना भयो, स्कटिश संसद । यो संसद एडिनबर्गको होलीरूड स्थित भवनमा सञ्चालन हुन्छ, त्यसैले यसलाई "होलीरूड" भनेर पनि चिनिन्छ। यस संसदमा प्रत्यक्ष निर्वाचित प्रतिनिधिहरू हुन्छन्, जसले स्वास्थ, शिक्षा, यातायात, कानुन व्यवस्था, कृषि, पर्यावरण, र स्थानीय प्रशासन जस्ता आन्तरिक मामिलामा कानुन बनाउने अधिकार पाउँछन्। तर रक्षा, विदेश नीति, आप्रवासन, र मुद्रा प्रणालीजस्ता विषयहरू अझै पनि वेस्टमिन्स्टरको अधीनमा रहन्छन्।
स्कटिश सरकारले संसदबाट निर्वाचित "प्रथम मन्त्री" को नेतृत्वमा काम गर्छ। वर्तमानमा स्कटिश नेसनल पार्टीले सत्ता सम्हालेको छ, जसले स्कटल्याण्डलाई पूर्ण स्वतन्त्र राष्ट्र बनाउने लक्ष्य राखेको छ। प्रथम मन्त्री सरकार प्रमुख मात्र नभई स्कटल्याण्डको स्वायत्तताको प्रवक्ता पनि हो। अन्य मन्त्रीहरू र उप–मन्त्रीहरूले विभिन्न विभागहरूको जिम्मेवारी लिन्छन्।
२०१४ मा, SNP को नेतृत्वमा स्कटल्याण्डमा ऐतिहासिक स्वतन्त्रता जनमत संग्रह सम्पन्न भयो। सो जनमत संग्रहमा झण्डै ५५% जनताले संयुक्त अधिराज्यमै रहन पक्षमा मतदान गरे। यद्यपि यस जनमत संग्रहले स्कटल्याण्डको राजनीतिक चेतनामा गहिरो प्रभाव पारेको छ। त्यसयता ब्रिटेनको युरोपियन युनियनबाट बहिर्गमन (Brexit) जस्ता मुद्दाले पुनः स्वतन्त्रताको बहसलाई उचाइमा पुर्याएको छ, किनकि अधिकांश स्कटिश मतदाताहरू युरोपमा रहन चाहन्थे।
स्कटल्याण्डको राजनीतिक परिवेश प्रायः बहुदलीय हुन्छ। प्रमुख राजनीतिक दलहरूमा SNP, लेबर पार्टी, कन्जरभेटिभ पार्टी, लिबरल डेमोक्रेट्स, र ग्रीन पार्टी पर्दछन्। यी दलहरूबीच नीति, शासन पद्धति, र स्वायत्तताको सीमाबारे विभिन्न दृष्टिकोण रहन्छ। SNP स्वतन्त्रताको पक्षधर हो भने लेबर र कन्जरभेटिभहरू प्रायः युनियनको पक्षमा रहन्छन्।
स्कटिश संसदमा मिश्रित मतदान प्रणाली अपनाइएको छ, जसले सानातिना दलहरूलाई समेत प्रतिनिधित्वको अवसर दिन्छ। यसले संसदमा गठबन्धन सरकार वा अल्पमत सरकार बन्ने सम्भावना बढाउँछ, जुन कहिलेकाहीँ राजनीतिक अस्थिरताको कारण पनि बन्न सक्छ।
राजनीतिक चेतनाको दृष्टिले स्कटल्याण्डका जनताहरू अत्यन्त जागरुक छन्। राष्ट्रियता, सांस्कृतिक पहिचान, र लोकतान्त्रिक अधिकारको विषयमा यहाँको जनचेतना उच्च देखिन्छ। यही चेतनाले स्कटल्याण्डको स्वायत्तता बलियो बनाउँदै लगेको छ।
सारांशमा, स्कटल्याण्डले स्वायत्त शासन प्रणालीको प्रयोग गर्दै आएको छ, जसले त्यसको राष्ट्रिय पहिचानलाई अझ बलियो बनाउने काम गरिरहेको छ। भविष्यमा स्वतन्त्रताको माग बलियो हुने वा यथास्थितिमा रहने भन्ने विषय राजनीति र जनताको भावना अनुसार अगाडि बढ्नेछ।
स्कटल्याण्डको कानुनी र शैक्षिक प्रणालीले यो राष्ट्रलाई बेलायतभित्र एक विशिष्ट पहिचान दिएको छ। १७०७ मा इंग्ल्याण्डसँगको संसदिय एकतापछि पनि स्कटल्याण्डले आफ्नो स्वतन्त्र कानुनी र शैक्षिक संरचना कायम राख्न सफल भएको थियो। आज पनि स्कटल्याण्ड युनाइटेड किङडमको अन्य राष्ट्रहरूभन्दा यी दुई क्षेत्रमा पूर्णरूपमा फरक छ।
स्कटल्याण्डको कानुनी प्रणाली ‘स्कटिश ल’ भनेर चिनिन्छ, जुन रोमन कानुन, स्थानीय परम्परा, तथा न्यायिक निर्णयमा आधारित मिश्रित प्रणाली हो। यो कानुन अंग्रेजी कानून भन्दा छुट्टै र स्वतन्त्र रहेको छ। स्कटिश कानुन तीन प्रमुख शाखामा विभाजित छ: नागरिक कानून, आपराधिक कानून, र सरकारी प्रशासनिक कानून ।
यहाँको अदालत प्रणाली पनि फरक छ। सर्वोच्च अदालतको भूमिकामा “कोर्ट अफ सेसन” नागरिक मामिलाका लागि उच्च अदालत हो भने आपराधिक मामिलामा “हाइ कोर्ट अफ जस्टिसियारी” सर्वाधिक शक्तिशाली छ। साथै, स्कटल्याण्डको स्थानीय न्याय प्रणालीमा शेरिफ कोर्ट, न्यायिक समितिहरू, र जुरी प्रणालीको विशेष प्रभाव छ।
विशेष कुरा के हो भने स्कटल्याण्डमा आपराधिक मुद्दाहरूमा तीन फैसला विकल्प छन् “दोषी”, “निर्दोष”, र “प्रोभन नट” । यो तेस्रो विकल्पले अभियुक्तलाई रिहा गरिए पनि त्यसको निर्दोषिता प्रमाणित भइनसकेको मानिन्छ, जुन स्कटिश कानुनको एक अद्वितीय विशेषता हो।
स्कटल्याण्डको शिक्षा प्रणाली पनि पूर्णतः स्वायत्त र विश्वमा चर्चित छ। यहाँको शिक्षा नीति र व्यवस्थापन स्कटिश सरकारअन्तर्गत कार्यान्वयन हुन्छ, जसले पाठ्यक्रम विकास, शिक्षक तालिम, र मूल्याङ्कन प्रणालीमा निर्णय लिन्छ।
शिक्षा प्रणाली चार तहमा विभाजित छ: पूर्वप्राथमिक, प्राथमिक, माध्यमिक, र उच्च शिक्षा। “Curriculum for Excellence” नामक राष्ट्रिय पाठ्यक्रमले शिक्षामा नविनता र समावेशीताको सुनिश्चितता गर्दछ, जसमा विद्यार्थीको समग्र विकास, आलोचनात्मक सोच, र जीवनोपयोगी सीपहरूमा जोड दिइन्छ।
माध्यमिक तहपछि विद्यार्थीहरू “नेशनल ५”, “हाइर”, र “एड्भान्स्ड हाइर” नामक परीक्षा प्रणालीबाट विश्वविद्यालय प्रवेशका लागि अर्हता प्राप्त गर्छन्। स्कटल्याण्डका विश्वविद्यालयहरू जस्तै एडिनबर्ग, ग्लासगो, एबरडीन, र सेंट एन्ड्र्युज विश्व प्रसिद्ध शैक्षिक संस्थाहरूमा पर्छन्।
एक उल्लेखनीय पक्ष के छ भने स्कटल्याण्डका नागरिकहरूका लागि विश्वविद्यालय शिक्षा नि:शुल्क छ, जुन बेलायतको अन्य राष्ट्रहरूभन्दा फरक नीति हो। यसले यहाँको उच्च शिक्षामा पहुँच बढाएको छ र सामाजिक समानता प्रवर्द्धनमा योगदान दिएको छ।
शिक्षा प्रणालीमा स्कटल्याण्डले सांस्कृतिक विविधता, राष्ट्रिय पहिचान, र गाएलिक भाषा संरक्षणमा पनि ध्यान दिएको छ। कतिपय विद्यालयहरूमा गाएलिक माध्यमबाट शिक्षण हुने गर्छ, जसले स्कटिश गाएलिक भाषाको पुनरुत्थानमा मद्दत पुर्याएको छ।
सारांशमा, स्कटल्याण्डको कानुनी र शैक्षिक प्रणालीले यस राष्ट्रको ऐतिहासिक स्वतन्त्रता र आधुनिक स्वायत्तताको महत्वपूर्ण संकेत दिन्छ। यी क्षेत्रहरूमा आफ्नो नीति निर्माण र कार्यान्वयनको अधिकारले स्कटल्याण्डलाई युनाइटेड किङडमको अन्य भागहरूबाट स्पष्ट रूपमा छुट्टै बनाएको छ। यही स्वतन्त्रता र विशिष्टता स्कटल्याण्डको राष्ट्रिय चरित्र निर्माणमा केन्द्रीय भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ।
स्कटल्याण्डको सांस्कृतिक पहिचान भाषासँग गहिरो रूपमा गाँसिएको छ। यहाँ बहुभाषिक सामाजिक संरचना पाइन्छ, जसमा अङ्ग्रेजी, स्कट्स, र स्कटिश गाएलिक प्रमुख छन्। यिनीहरूमध्ये अङ्ग्रेजी सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने भाषा भए तापनि, स्कट्स र गाएलिक भाषाहरूले स्कटिश पहिचानको जरा गहिर्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
स्कटल्याण्डमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा बोलिने भाषा अङ्ग्रेजी हो। यहाँको अङ्ग्रेजी उच्चारण, शब्दचयन, र शैली केही हदसम्म स्कटिश लहजामा आधारित हुन्छ, जसले स्कटिश अंग्रेजीलाई बेलायतको अन्य क्षेत्रका अंग्रेजी भाषाभन्दा अलग पार्छ। स्कटिश अंग्रेजीमा केही विशिष्ट शब्दहरू छन् जुन बेलायतका अन्य भागमा सामान्य होइनन्, जस्तै “wee” (सानो), “aye” (हो), र “bonnie” (राम्री)।
स्कट्स भाषा स्कटल्याण्डमा ऐतिहासिक रूपमा अङ्ग्रेजीसँगै विकसित भएको भाषा हो। यो कुनै अंग्रेजीको उपभाषा मात्र नभई स्वतन्त्र भाषा हो भन्ने मान्यता पनि बढ्दै गएको छ। स्कट्स भाषा विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्र, कामकाजी वर्ग, र साहित्यमा प्रयोग हुने गर्छ। यद्यपि यो भाषा बोलिने भए तापनि औपचारिक शिक्षा र प्रशासनमा यसको प्रयोग सीमित छ।
स्कट्स भाषाको साहित्यिक परम्परा निकै समृद्ध छ, जसमा सुप्रसिद्ध स्कटिश कवि रोबर्ट बर्न्सले लेखेका कविता विशेष छन्। उनले लेखेको “Auld Lang Syne” गीत आज पनि नयाँ वर्षको अवसरमा विश्वभर गाइन्छ।
स्कटिश गाएलिक भाषा स्कटल्याण्डको प्राचीन गाएलिक समुदायसँग सम्बन्धित छ र यसको उत्पत्ति आयरल्याण्डबाट भएको मानिन्छ। अहिले गाएलिक भाषा मुख्यतया स्कटल्याण्डको पश्चिमी टापुहरू (जस्तै: इनर हेब्रिडीज र आउटर हेब्रिडीज) मा प्रयोग गरिन्छ। जनसंख्याको करिब १.१ प्रतिशतले मात्र यो भाषा बोल्ने भए तापनि, यो भाषा स्कटल्याण्डको सांस्कृतिक सम्पदा र पहिचानको प्रतीकका रूपमा मानिन्छ।
गाएलिक भाषा संरक्षणका लागि स्कटिश सरकारले विभिन्न प्रयासहरू गरिरहेको छ। स्कटिश गाएलिक मिडिया जस्तै: BBC Alba र गाएलिक माध्यमका विद्यालयहरूले यसको पुनरुत्थानमा सहयोग गरिरहेका छन्। साथै, सडक संकेतहरू, सरकारी दस्तावेज, र सार्वजनिक सञ्चारमा पनि गाएलिक भाषाको प्रयोग बढाइएको छ।
स्कटल्याण्डमा भाषा केवल सञ्चारको माध्यम मात्र होइन, सांस्कृतिक गर्व र पहिचानको आधार पनि हो। स्कटिश जनताले आफ्नो भाषालाई राष्ट्रियता, इतिहास, र परम्परासँग जोडेर हेर्ने गर्छन्। यही कारणले गर्दा स्कट्स र गाएलिक भाषा संरक्षणमा राज्य र जनस्तरबाट समान रूपले चासो देखिन्छ।
स्कटल्याण्डको राष्ट्रिय प्रतीकहरू जस्तै: बगपाइप, टार्टन लुगा, र ठिसल फूल पछाडि भाषिक र सांस्कृतिक पृष्ठभूमिको गहिरो प्रभाव हुन्छ। यहाँका स्थानीय गीत–सङ्गीत, लोक साहित्य, र उत्सवहरू भाषासँग जोडिएका छन्, जसले स्कटल्याण्डलाई विश्वसामु एक पृथक सांस्कृतिक देशका रूपमा उभ्याएको छ।
स्कटल्याण्डको भूगोल अत्यन्त विविध, सुन्दर र ऐतिहासिक महत्वले भरिएको छ। यसको प्राकृतिक बनावटले स्कटल्याण्डलाई न केवल युरोपमा, तर संसारभरि एक अद्वितीय गन्तव्यको रूपमा परिचित बनाएको छ। यहाँ विशाल पहाडहरू, गहिरा उपत्यकाहरू (glens), थरिथरिका लोचहरू (freshwater lakes), टापुहरू, अनि समुद्री किनाराहरू छन् जसले यसको भौगोलिक छविलाई चित्रमय बनाउँछन्।
तीन प्रमुख भू-क्षेत्रहरू
स्कटल्याण्डलाई सामान्यतः तीन प्रमुख भौगोलिक भागमा विभाजन गरिन्छ:
हाइल्यान्ड्स :
यो क्षेत्र स्कटल्याण्डको उत्तर तथा पश्चिम भागमा फैलिएको छ। यहाँ उचाइयुक्त पहाडहरू, तीव्र ढलान भएका उपत्यकाहरू, र धेरै प्रसिद्ध लोचहरू छन्। “बेन नेभिस” (Ben Nevis) – जुन संयुक्त अधिराज्यको सबैभन्दा अग्लो चुचुरो हो (१,३४५ मिटर) – यही क्षेत्रमा अवस्थित छ। यहाँको भूगोल प्राचीन ज्वालामुखी गतिविधि र हिमयुगकालीन ग्लेशियरहरूले बनाएको हो।
सेन्ट्रल बेल्ट :
यो क्षेत्र स्कटल्याण्डको मध्य भागमा पर्दछ र यहाँको भूभाग समथर, उपजाउ र घना जनघनत्व भएको छ। ग्लासगो र एडिनबर्ग जस्ता प्रमुख शहरहरू यही क्षेत्रमा पर्छन्। यहाँको भूमि कृषिकालागि उपयुक्त छ र औद्योगिकीकरण पनि यही क्षेत्रबाट सुरु भएको हो।
साउदर्न अपल्याण्ड्स :
स्कटल्याण्डको दक्षिणी भाग पहाडीय तर तुलनात्मक रूपमा कम अग्लो छ। यहाँको भूभाग खेतीयोग्य भए पनि तुलनात्मक रूपमा कम जनसंख्या भएको क्षेत्र हो।
लोचहरू र उपत्यकाहरू
स्कटल्याण्ड जलाशयहरूको देशको रूपमा चिनिन्छ। लोच नेस सबैभन्दा चर्चित हो, जहाँ "नेसि" नामको रहस्यमयी जलचर रहेको किंवदन्ती छ। अन्य लोचहरू – जस्तै लोच लोंड, लोच लामोंड, र लोच टे – पनि सौन्दर्य र पारिस्थितिक दृष्टिले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन्।
उपत्यकाहरूले स्कटिश भूपरिवेशलाई अझ जीवन्त बनाएका छन्। यी उपत्यकाहरू, प्रायः, नदी वा झरनाहरूले बनेका हुन्छन् र पर्यटकीय आकर्षणका केन्द्रहरू हुन्।
मौसम र वातावरण
स्कटल्याण्डको मौसम समशीतोष्ण समुद्री प्रकृतिको हुन्छ। यसको मतलब यहाँको मौसम परिवर्तनशील र न्यानो तर हावायुक्त हुन्छ। पश्चिमी भागहरू – विशेषतः हाइल्यान्ड्स – मा अत्यधिक वर्षा पर्छ, कतिपय स्थानहरूमा वार्षिक ३,००० मि.मी. भन्दा बढी वर्षा हुन्छ। तर पूर्वी भागहरू – विशेषतः एबरडीन, डन्डी, र एडिनबर्ग – तुलनात्मक रूपमा सुक्खा र चिसो हुन्छन्।
हिउँदमा तापक्रम सामान्यतः शून्यभन्दा कम पुग्छ भने गर्मीयाम पनि मध्यमन्य तापक्रम (१०–२०° से. वरिपरि) मात्र रहन्छ। "टाईरी" (Tiree) जस्तो टापु ठाउँ स्कटल्याण्डको सबैभन्दा घाम लाग्ने क्षेत्र मानिन्छ।
टापुहरू
स्कटल्याण्डमा ७९० भन्दा बढी टापुहरू छन्, जसमा ओरक्नी, सेटल्याण्ड, इनर हेब्रिडीज, र आउटर हेब्रिडीज महत्त्वपूर्ण छन्। यी टापुहरूमा फरक भूगोल, जैविक विविधता, र सांस्कृतिक परम्पराहरू पाइन्छ। कतिपय टापुहरू आज पनि गाएलिक भाषाको किल्ला मानिन्छन्।
स्कटल्याण्डको प्राकृतिक वातावरणले विविध वनस्पति र जीवजन्तुको समृद्धि पाएको छ। यसको जटिल भूगोल, भिन्न-भिन्न जलवायु, र उपयुक्त आवासहरूले विभिन्न प्रजातिहरूलाई बाँच्ने अवसर दिएको छ। स्कटल्याण्डमा पाइने वनस्पति र जनावरहरू प्रायः युरोपेली उत्तर-पश्चिमी क्षेत्रका जैविक विविधताको महत्वपूर्ण हिस्सा हुन्। यी जैविक सम्पदाको संरक्षणका लागि विभिन्न राष्ट्रिय निकुञ्ज र संरक्षित क्षेत्रहरू स्थापना गरिएका छन्, जसले यहाँको पारिस्थितिकी तंत्रलाई दीर्घकालीन सुरक्षा प्रदान गरिरहेका छन्।
स्कटल्याण्डमा पुरानो कालदेखि नै क्यालेडोनियन पाइन वन (Caledonian Pinewoods) महत्वपूर्ण रहेका छन्। यी वनहरूमा मुख्यतः स्कटिश पाइन (Pinus sylvestris) पाइन्छ, जुन देशको मूल वनस्पति प्रजाति मानिन्छ। क्यालेडोनियन वनहरूले सुक्खा पहाडी क्षेत्रलाई हरियो छोपिएको बनाउँछन् र यहाँ विविध वनस्पतिहरू र साना वन्यजन्तुहरूको आवास बनेका छन्।
त्यस्तै, स्कटल्याण्डको उच्च पहाडी क्षेत्रहरूमा हिमाली झारफुल (heather), सानो घासफूस र अन्य पर्वतीय वनस्पतिहरू पाइन्छन्। यी वनस्पतिहरूले हिउँद र चिसोमा पनि बाँच्ने क्षमता राख्छन्। काठ, बेल, फूलफूल, र घाँसका प्रजातिहरूले यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्यलाई थप निखार दिएका छन्।
स्कटल्याण्डले विविध जनावरहरूको घर हो। यहाँ पाइने मुख्य वन्यजन्तुहरूमा रेड डियर (लाल हरिण), यूरोपेली ओटर (European otter), र कलेजर्ड हाइएन (Scottish wildcat) उल्लेखनीय छन्। रेड डियरहरू विशेष गरी हाइल्यान्ड्स क्षेत्रमा प्रशस्त संख्या हुन्छन् र स्कटल्याण्डको सांस्कृतिक चिन्हको रूपमा पनि लिइन्छन्।
स्वदेशी चराहरूमा गोल्डन ईगल, क्यापरकिल्ली, र विभिन्न समुद्री चराहरूको उल्लेख छ। गोल्डन ईगललाई स्कटल्याण्डको आकाशको राजा पनि भनिन्छ र यसको संरक्षणमा विशेष ध्यान दिइन्छ। यस्तै, समुद्री किनारामा पाइने सिबर्डहरूको पनि संरक्षण गरिएको छ।
स्कटल्याण्डमा जैविक विविधताको संरक्षणको लागि केहि राष्ट्रिय निकुञ्ज र संरक्षित क्षेत्रहरू सञ्चालनमा छन्। जस्तै, कैरंगोर्म्स नेशनल पार्क (Cairngorms National Park) युरोपको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो, जसले वनस्पति र जीवजन्तुको संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ। यहाँ जंगली जनावरहरू, दुर्लभ वनस्पति र प्राकृतिक भूसंरचनाको सुरक्षा गरिन्छ।
पुनःस्थापना कार्यक्रम अन्तर्गत केहि विलुप्त हुँदै गरेका प्रजातिहरू जस्तै युरोपेली बिभर (beaver) र से ईगल (sea eagle) लाई पुनःस्कटल्याण्डमा छरिएका छन्। यी कार्यक्रमहरूले जैविक सन्तुलन कायम राख्न सहयोग पुर्याएका छन् र पर्यटक आकर्षणमा पनि वृद्धि गरेका छन्।
स्कटल्याण्डका ग्रामीण र आदिवासी समुदायहरूले पनि जैविक संरक्षणमा सहयोग पुर्याएका छन्। तिनीहरूले परम्परागत खेती, शिकार, र प्राकृतिक स्रोतको सतत उपयोगमार्फत पारिस्थितिकी तंत्रको संरक्षणमा योगदान दिएका छन्। साथै, शिक्षा र जनचेतनाले संरक्षणका लागि सामाजिक समर्थन बढाएको छ।
स्कटल्याण्डको संस्कृति एक समृद्ध, विविध र ऐतिहासिक रूपमा गहिरो सम्पदाले भरिपूर्ण छ। यसको सांस्कृतिक विरासत केवल पुराना महल, ऐतिहासिक स्थल र परम्परागत पहिरनमा सीमित छैन, बरु यहाँका मानिसहरूको जीवनशैली, कला, साहित्य, सङ्गीत, नृत्य, र पर्वहरूमा पनि झल्किन्छ। स्कटल्याण्डको सांस्कृतिक पहिचान प्राचीन कालदेखि वर्तमानसम्म निरन्तर विकसित हुँदै आएको छ, जसले विश्वभरका मानिसहरूलाई आकर्षित गरेको छ।
स्कटल्याण्डमा थुप्रै पुराना किल्ला, महल, र मध्ययुगीन संरचनाहरू छन्, जसले यसको समृद्ध इतिहासको कथा सुनाउँछन्। एडिनबर्ग क्यासल, स्टर्लिङ्ग क्यासल, ब्लेयर क्यासल, र इस्ले अफ स्काइका प्राचीन किल्लाहरू पर्यटनको मुख्य केन्द्र हुन्। यी किल्लाहरूले स्कटल्याण्डको राजनीतिक, सामाजिक र सैन्य इतिहासलाई दर्शाउँछन्।
युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा स्कटल्याण्डका केही स्थलहरू पनि छन्, जस्तै एडिनबर्गको पुरानो शहर (Old Town) र नयाँ शहर (New Town), र नेओलिथिक युगका अर्क्नी टापुहरू। यी सम्पदाहरूले यहाँको सांस्कृतिक विविधता र प्राचीन मानव सभ्यताको जानकारी दिन्छन्।
स्कटल्याण्डले विश्व साहित्यलाई अमूल्य योगदान दिएको छ। रोबर्ट बर्न्स, जो स्कटल्याण्डका राष्ट्रिय कवि हुन्, उनको कविताहरू र गीतहरू आज पनि विश्वभर लोकप्रिय छन्। उनका "Auld Lang Syne" गीत नयाँ वर्षको अवसरमा विश्वव्यापी रूपमा गाइन्छ। त्यस्तै, सर वाल्टर स्कट र जेम्स म्याथ्युट पनि प्रसिद्ध साहित्यकारहरू हुन् जसले स्कटिश परम्परा र इतिहासलाई साहित्यमा समेटेका छन्।
सङ्गीतमा पनि स्कटल्याण्डको योगदान उल्लेखनीय छ। बगपाइप (bagpipe) स्कटिश सांगीतिक परम्पराको महत्वपूर्ण उपकरण हो, जुन राष्ट्रिय उत्सव र खेलहरूमा बजाइन्छ। फोक सङ्गीत, डान्स र आधुनिक संगीतको संयोजनले स्कटल्याण्डको सांगीतिक विविधतालाई थप उचाइ दिएको छ।
हाइल्यान्ड गेम्स स्कटल्याण्डको सांस्कृतिक जीवनको अभिन्न अंग हो। यो परम्परागत खेलकुद कार्यक्रममा भारी तौल उठाउने, दौड, केग थ्रो, र टग अफ वारजस्ता गतिविधिहरू समावेश छन्। यी खेलहरूले स्कटिश जातीय पहिचान र समुदाय भावना बलियो बनाउँछन्।
त्यस्तै, बर्न्स नाइट जस्तो वार्षिक उत्सवमा कवि रोबर्ट बर्न्सको सम्मान गरिन्छ, जहाँ उनको कविता पढिन्छ, पारम्परिक खाना खाइन्छ, र राष्ट्रिय गीतहरू गाइन्छन्।
हालैका दशकहरूमा स्कटल्याण्डमा सांस्कृतिक पुनरुत्थान देखिएको छ। भाषा संरक्षण, लोक परम्परा पुनर्जीवन, र नयाँ सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले राष्ट्रिय पहिचानलाई बलियो बनाएका छन्। साथै, आधुनिक कला, सिनेमा, र नाटकहरूले पनि यहाँको सांस्कृतिक विविधतालाई समृद्ध बनाएका छन्।
स्कटल्याण्डको अर्थतन्त्र विविध र विकसित छ, जसले यसलाई युरोपको महत्वपूर्ण आर्थिक केन्द्रहरू मध्ये एक बनाएको छ। परम्परागत रूपमा कृषि, मत्स्यपालन, र औद्योगिक क्षेत्रहरूमा आधारित रहे पनि, पछिल्ला दशकहरूमा वित्तीय सेवा, पर्यटन, ऊर्जा, र टेक्नोलोजी क्षेत्रमा उल्लेखनीय विकास भएको छ। स्कटल्याण्डको आर्थिक विविधता र प्राकृतिक स्रोतहरूले यसलाई स्थिरता र दीर्घकालीन विकासको आधार प्रदान गरेका छन्।
स्कटल्याण्डले केही चुनौतीहरू पनि सामना गर्दै आएको छ, जस्तै विश्वव्यापी आर्थिक प्रतिस्पर्धा, उद्योगहरूको आधुनिकीकरण, र राजनीतिक अनिश्चितता। ब्रिटेनको युरोपियन युनियनबाट बहिर्गमन (Brexit) पछि व्यापार र आर्थिक नीतिमा प्रभाव परेको छ, जसले भविष्यमा आर्थिक विकासमा असर पार्न सक्छ।
स्कटल्याण्डको खेलकुद र सामाजिक जीवन यस देशको सांस्कृतिक र राष्ट्रिय पहिचानमा गहिरो रूपमा जोडिएको छ। यहाँका खेलहरू केवल मनोरञ्जनका माध्यम मात्र होइनन्, सामाजिक मेलमिलाप र समुदायिक भावना अभिवृद्धि गर्ने महत्वपूर्ण तत्व पनि हुन्। स्कटल्याण्डले विश्वलाई फुटबल, रग्बी, र गोल्फजस्ता खेलहरूको आधुनिक रूप दिएको छ, जसले यसलाई खेलकुदको एउटा प्रमुख केन्द्र बनाएको छ।
स्कटल्याण्ड फुटबलको जन्मस्थानमध्ये एक मानिन्छ। यहाँ फुटबलको इतिहास लामो छ र राष्ट्रिय फुटबल टोलीसँगै क्लब फुटबल पनि अत्यन्त लोकप्रिय छ। ग्लासगोका दुई चर्चित क्लब—सेल्टिक र रेंजर्स—बीचको प्रतिद्वन्द्विता विश्वप्रसिद्ध छ र ‘ओल्ड फर्म’ (Old Firm) डर्बी भनेर चिनिन्छ। यी क्लबका समर्थकहरूको उत्साह र भावनात्मक लगाव स्कटिश फुटबलको सांस्कृतिक पक्षलाई उजागर गर्छ।
स्कटिश फुटबल संघ (Scottish Football Association) १८७३ मा स्थापना भएको थियो, जुन विश्वकै पुरानो फुटबल संघमध्ये एक हो। राष्ट्रिय टिमले विश्वकप र युरोपेली च्याम्पियनसिपमा प्रतिस्पर्धा गरेको छ र यसले स्कटिश जनतालाई गर्वको अनुभूति दिलाएको छ।
रग्बी युनियन पनि स्कटल्याण्डमा अत्यन्त लोकप्रिय छ। राष्ट्रिय रग्बी टिमले छिमेकी राष्ट्रहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्छ र “सेक्स नेशन्स च्याम्पियनसिप” (Six Nations Championship) मा भाग लिन्छ। स्कटल्याण्डको खेलकुदमा आइस हकी, बक्सिङ, र एथलेटिक्स जस्ता खेलहरू पनि चर्चित छन्।
स्कटल्याण्डलाई ‘गोल्फको घर’ भनिन्छ। यहाँ गोल्फ खेलको आधुनिक इतिहास सुरु भएको मानिन्छ। सेन्ट एण्ड्र्युज गोल्फ कोर्स विश्वकै प्राचीन र प्रतिष्ठित गोल्फ मैदान हो, जहाँ प्रत्येक वर्ष विश्व स्तरीय प्रतियोगिताहरू आयोजना हुन्छन्। गोल्फले स्कटिश अर्थतन्त्र र पर्यटनमा ठूलो योगदान पुर्याउँछ।
स्कटल्याण्डको समाजमा समानता र सामाजिक न्यायलाई उच्च प्राथमिकता दिइन्छ। यहाँको राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवा (NHS) सबैका लागि निशुल्क उपलब्ध छ, जसले जनस्वास्थ्यमा ठूलो सुधार ल्याएको छ। शिक्षा पनि सार्वजनिक रूपमा निशुल्क प्रदान गरिन्छ, जसले सामाजिक समावेशीकरणमा योगदान पुर्याउँछ।
सरकारले साना समुदायहरूलाई सशक्त बनाउन, महिला अधिकार, लैङ्गिक समानता, र जातीय विविधताको सम्मानमा विशेष ध्यान दिएको छ। सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमहरूले गरिबी, बेरोजगारी, र सामाजिक असमानतालाई कम गर्ने प्रयासहरू गरिरहेका छन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा सामाजिक अपराधजन्य घटनाको रेखाचित्र (ग्राफ) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुर्खेतले दिएको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ भन्दा आव २०८१/८२ मा शून्य दशमलव १४ प्रतिशतले अपराध बढेको हो।त्यस्तै, आव २०८१/८२ भन्दा आव २०८२/८३ मा एक दशमवल १५ प्रतिशतले अपराध बढेको देखिन्छ ।
